Alt Ekstremite Fonksiyonel Skalası

Özet

Alt Ekstremite Fonksiyonel Skalası (AEFS), İngilizce orijinali Lower Extremity Functional Scale (LEFS) olan bir öz bildirim ölçeğinin Türkçe adaptasyonudur. Bu ölçek, alt ekstremite yaralanmaları veya rahatsızlıkları bulunan bireylerin günlük yaşam aktivitelerini gerçekleştirme becerilerindeki fonksiyonel kısıtlılık düzeylerini nicel olarak ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Türkçe uyarlama çalışması, özellikle diz yaralanması olan hastalarda ölçeğin kültürel uygunluğunu, geçerliğini ve güvenirliğini test etmiştir. AEFS, klinisyenlere ve araştırmacılara hastaların tedavi öncesi ve sonrası fonksiyonel durumlarındaki değişimleri izleme imkanı sunan kritik bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Alt Ekstremite Fonksiyonel Skalası, LEFS, diz yaralanmaları, fonksiyonel değerlendirme, rehabilitasyon, Türkçe uyarlama, ortopedik ölçüm, öz bildirim.

Yazarlar

Citaker, S., Kafa, N., Kanik, H. Z., Ugurlu, M., Kafa, B., Tuna, Z.

Amaç

Alt Ekstremite Fonksiyonel Skalası’nın temel amacı, alt ekstremite disfonksiyonu nedeniyle yaşanan kısıtlamaların şiddetini belirlemektir. Ölçek, hastaların yürüme, merdiven çıkma, koşma ve günlük yaşamın diğer temel işlevlerini yerine getirmede karşılaştıkları zorlukları değerlendirir. Bu sayede, uygulanan fizik tedavi ve rehabilitasyon programlarının etkinliğini ölçmek ve hastanın iyileşme sürecini objektif verilerle takip etmek mümkün olmaktadır.

Türkçe uyarlama çalışması, ölçeğin dilsel ve kültürel adaptasyonunu sağlamayı amaçlamıştır. Bu adaptasyon, Türkiye’deki klinik ve akademik ortamlarda alt ekstremite fonksiyonel durumunun standardize edilmiş ve geçerli bir yöntemle değerlendirilmesine olanak tanımıştır. Ölçeğin kullanımı, özellikle travma ve ortopedi cerrahisi sonrası fonksiyonel iyileşmenin izlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır.

Yapı

AEFS, hastaların sağlıkla ilgili yaşam kalitesi ile yakından ilişkili olan, alt ekstremiteye dayalı 20 farklı günlük aktiviteyi ölçen tek boyutlu bir yapıyı değerlendirir. Ölçekteki maddeler, hastanın ilgili aktiviteyi ne kadar zorlukla gerçekleştirdiğini sormaktadır.

Bu ölçek, bireyin sadece ağrı düzeyini değil, aynı zamanda günlük yaşamdaki katılım ve işlevsellik düzeyini de yansıtan öznel işlevsellik algısını ölçer. Yüksek puanlar daha iyi fonksiyonel durumu, düşük puanlar ise daha ciddi fonksiyonel kısıtlamayı işaret eder. Bu yapı, klinisyenlere, hastanın sadece fiziksel kısıtlamalarını değil, aynı zamanda bu kısıtlamaların günlük hayata etkisini de anlamaları için kapsamlı bir bakış açısı sunar.

Geçerlik

Alt Ekstremite Fonksiyonel Skalası’nın Türkçe versiyonunun geçerlik çalışması, Citaker ve arkadaşları (2016) tarafından yapılmıştır. Bu çalışma, ölçeğin çapraz kültürel adaptasyon sürecinin bir parçası olarak gerçekleştirilmiştir. Geçerlik analizleri, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı (alt ekstremite fonksiyonunu) gerçekten ölçtüğünü doğrulamak için kritik öneme sahiptir.

Uyarlama çalışması, genellikle içeriğin geçerliğini (maddelerin ilgili olduğu alanları kapsaması), yapı geçerliğini (diğer ilgili ölçeklerle korelasyonlar) ve ayırt edici geçerliğini (farklı fonksiyonel durumlardaki grupları ayırma yeteneği) incelemektedir. Adaptasyon referansında belirtilen yayın, Türkçe versiyonun klinik kullanım için yeterli geçerlik kanıtlarına sahip olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, Citaker ve arkadaşları (2016) tarafından detaylıca incelenmiştir. Güvenirlik, bir ölçüm aracının tutarlılık ve istikrar derecesini ifade eder. Türkçeye uyarlanan AEFS’nin güvenirliği iki temel bileşen üzerinden değerlendirilmiştir: iç tutarlılık ve test-tekrar test güvenirliği.

• İç Tutarlılık: Ölçek maddelerinin birbiriyle ne kadar uyumlu olduğunu gösterir. Adaptasyon çalışmalarında genellikle yüksek Cronbach Alfa değerleri rapor edilir, bu da tüm maddelerin aynı temel yapıyı ölçtüğünü gösterir.

• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin, hastanın durumu değişmediği sürece farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar verme yeteneğini gösterir. Bu, genellikle İntra-class Korelasyon Katsayısı (ICC) kullanılarak rapor edilir ve Türkçe AEFS için kabul edilebilir düzeyde yüksek bulunmuştur.

Faktör Analizi

Orijinal Lower Extremity Functional Scale (LEFS), genellikle unidimensionel (tek faktörlü) bir yapıya sahip olarak kabul edilir, yani tüm maddeler alt ekstremite fonksiyonelliğinin tek bir genel boyutunu ölçmektedir. Türkçe adaptasyon çalışmasında (Citaker et al., 2016), ölçeğin faktör yapısının Türk kültüründe de korunduğunu doğrulamak amacıyla faktör analizleri yapılmıştır.

Bu analizler, genellikle Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilir. Adaptasyon çalışmasının sonuçları, ölçeğin 20 maddesinin tek bir güçlü fonksiyonel kısıtlama faktörü altında toplandığını ve bu yapının istatistiksel olarak kabul edilebilir uyum indekslerine sahip olduğunu göstermiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Tipi: Uyarlama (Adaptasyon). Orijinal ölçek bir öz bildirim fonksiyonel sonuç ölçüsüdür.

Format: 20 madde. Her madde 5 puanlık Likert tipi bir ölçek üzerinde derecelendirilir (0 = Aktiviteyi yapamıyorum / Aşırı zorluk, 4 = Hiç zorluk çekmiyorum). Toplam puan 0 ile 80 arasında değişir.

Mevcut Diller: Türkçe, İngilizce (Orijinal).

Popülasyon Grubu: Alt ekstremite yaralanmaları, rahatsızlıkları veya cerrahi müdahale geçirmiş hastalar.

Yaş Grubu: Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Türkçe uyarlama çalışması, özellikle diz yaralanmaları (örneğin ön çapraz bağ yaralanmaları, menisküs lezyonları) olan hastalar üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Klinik ortamlarda veya araştırma amaçlı kullanılan, hastanın kendisinin doldurduğu öz bildirim anketidir.

Anahtar Kelimeler

Fonksiyonel kısıtlama, öz bildirim, ortopedi, travma cerrahisi, uyarlama çalışması, rehabilitasyon, Likert ölçeği.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Nihan Kafa

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Mevcut değil (Belirtilmemiş)

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Gazi Üniversitesi, Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Yüksekokulu, Ankara, Türkiye (Sorumlu yazarın bağlı olduğu kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

AEFS’nin orijinal versiyonu (LEFS) genellikle klinik ve araştırma amaçlı kullanım için izin gerektirse de, ücretlendirme durumu kullanım amacına göre değişebilir. Türkçe uyarlamanın yayınlandığı yıl 2016’dır.

Ölçeğin Türkçe kullanım izinleri ve telif hakları ile ilgili detaylı bilgi almak için sorumlu yazar Nihan Kafa ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Citaker, S., Kafa, N., Kanik, H. Z., Ugurlu, M., Kafa, B., & Tuna, Z. (2016). Translation, cross-cultural adaptation and validation of the Turkish version of the Lower Extremity Functional Scale on patients with knee injuries. Archives of Orthopaedic and Trauma Surgery, 136 (3), 389-395. DOI 10.1007/s00402-015-2384-6

Bu makalenin tam metnine erişim sağlayan proxy bağlantısı: proxy2.marmara-elibrary.com

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: lower-extremity-functional-scale-toad.pdf

Alt Ekstremite Fonksiyonel Skalası Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal kaynak içerikte bulunmamaktadır. Bu nedenle, ölçek maddeleri bu kısma eklenememiştir. Tipik olarak AEFS, yürüme, merdiven çıkma, ayakta durma, hafif ve ağır ev işleri yapma gibi 20 farklı aktiviteyi içerir.