Alt Ekstremite Protez Kullanıcıları Mobilite Anketi

Özet

Alt Ekstremite Protez Kullanıcıları Mobilite Anketi (PLUS-M) Türkçe versiyonu, alt ekstremite protez kullanıcılarının günlük yaşam aktivitelerindeki fonksiyonel hareketlilik seviyelerini öz bildirim yoluyla değerlendirmek amacıyla uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, bireylerin yürüme, denge, merdiven çıkma ve çeşitli zorlu zeminlerde hareket etme yeteneklerini kapsamlı bir şekilde ölçmeyi hedefler. Ölçeğin uyarlama çalışması, Türkiye popülasyonunda kullanımı için gerekli olan psikometrik özelliklerin; özellikle geçerlik ve güvenirlik analizlerinin yapılmasını sağlamıştır.

Ölçek, amputasyon sonrası rehabilitasyon sürecindeki bireylerin mobilite kazanımlarını takip etmek ve klinik müdahalelerin etkinliğini objektif olarak değerlendirmek için önemli bir araç olarak sunulmuştur. Orijinal ölçeğin geniş ve kısa formlarının Türkçe versiyonları için yüksek düzeyde iç tutarlılık değerleri elde edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Alt ekstremite, protez, mobilite, fonksiyonel seviye, uyarlama, geçerlik, güvenirlik, PLUS-M.

Yazarlar

Sevgin Yosmaoğlu

Amaç

Bu çalışmanın temel amacı, Alt Ekstremite Protez Kullanıcıları Mobilite Anketi’nin (PLUS-M) Türkçe versiyonunun psikometrik özelliklerini, özellikle yapı geçerliğini ve iç tutarlılığını test ederek, bu ölçeği Türk amputasyon popülasyonunda kullanıma uygun hale getirmektir. Ölçek, protez kullanan bireylerin günlük yaşamda karşılaştıkları hareket kısıtlılıklarını ve bağımsızlık düzeylerini belirlemeyi amaçlamaktadır.

Ölçek, klinik uygulamalarda ve araştırmalarda, amputelerin fonksiyonel kapasitelerinin standart ve güvenilir bir yöntemle belirlenmesine olanak tanır. Böylece rehabilitasyon programlarının planlanması ve hastaların zaman içindeki gelişimlerinin izlenmesi kolaylaşmaktadır.

Yapı

Alt Ekstremite Protez Kullanıcıları Mobilite Anketi, alt ekstremite amputasyonu olan ve protez kullanan bireylerin algılanan fonksiyonel mobilite düzeylerini ölçmektedir. Ölçülen yapı, bireyin protezi ile gerçekleştirebildiği karmaşık hareketler, yürüme performansı ve çevresel zorluklarla (kaygan zemin, merdiven, kalabalık gibi) başa çıkabilme becerisini içerir. Bu yapı, protez kullanıcısının yaşam kalitesi ve bağımsızlığı ile doğrudan ilişkilidir.

Geçerlik

PLUS-M ölçeği Türkçe versiyonunun yapı geçerlik analizi, amputelerde fonksiyonel seviyenin belirlenmesinde altın standart olarak kabul edilen Ampute Mobilite Ölçeği (AMP) ile korelasyonu hesaplanarak gerçekleştirilmiştir. Katılımcılar öncelikle PLUS-M Türkçe versiyonunu doldurmuş, ardından fonksiyonel seviyeleri AMP ile belirlenerek sonuçlar karşılaştırılmıştır.

Korelasyon analizine geçilmeden önce verilerin normal dağılımı, Kolmogorof-Smirnof Testi ve frekans dağılım grafikleri üzerinden incelenmiştir. Verilerin normal dağılım göstermediği tespit edildiğinden, yapı geçerliliğinin belirlenmesinde parametrik olmayan bir yöntem olan Spearman Korelasyon Katsayısı kullanılmıştır. İki ölçek arasındaki yüksek korelasyonun varlığı, PLUS-M Türkçe versiyonunun yapı geçerliğine sahip olduğunu göstermiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığını belirlemek amacıyla yaygın olarak kullanılan Cronbach Alfa değerleri hesaplanmıştır. Akademik standartlara göre yüksek iç tutarlılık için bu değerin 0.70’ten büyük olması gerekmektedir. Yapılan iç tutarlılık analizinde, PLUS-M ölçeğinin Türkçe versiyonu için oldukça yüksek değerler elde edilmiştir:

• Geniş Form için Cronbach Alfa: 0.93
• Kısa Form için Cronbach Alfa: 0.91

Bu sonuçlar, ölçek maddelerinin birbirleriyle yüksek düzeyde uyumlu olduğunu ve ölçeğin güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu kanıtlamaktadır. Ayrıca, her bir maddenin ölçekten çıkarılması durumunda Cronbach Alfa değerindeki değişimler de incelenmiş ve maddelerin ölçek içindeki bütünlüğünün yüksek olduğu sonucuna varılmıştır.

Faktör Analizi

Kaynak materyalde açık bir Keşfedici Faktör Analizi (KFA) veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) detayları sunulmamıştır. Ancak, ölçeğin yapı geçerlik analizinin, Ampute Mobilite Ölçeği (AMP) ile korelasyon yoluyla belirlenmesi, ölçeğin orijinal faktör yapısının Türk popülasyonunda da fonksiyonel mobilite yapısını ölçtüğüne dair kanıt sağlamaktadır.

Araç Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz bildirim Anketi (Soru formu)

Maddelerin Sayısı: 44 madde (Geniş Form)

Derecelendirme: 5’li Likert Tipi Ölçek kullanılmıştır.

Derecelendirme Seçenekleri:

• (1) Kesinlikle katılmıyorum
• (2) Katılmıyorum
• (3) Kararsızım
• (4) Katılıyorum
• (5) Kesinlikle katılıyorum

Kullanılabilir Diller: Türkçe (Uyarlama)

Popülasyon Grubu: Alt ekstremite amputasyonu olan ve protez kullanan yetişkin bireyler.

Yaş Grubu: Yetişkin

Popülasyon Detayları: Çalışma, alt ekstremite protez kullanıcıları üzerinde yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: Yapı geçerliği için AMP ile eşzamanlı korelasyon, güvenirlik için iç tutarlılık analizi (Cronbach Alfa) kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

PLUS-M, Ampute Mobilite Ölçeği (AMP), Spearman Korelasyon Katsayısı, Kolmogorof-Smirnof Testi, iç tutarlılık, Likert Tipi Ölçek, rehabilitasyon.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Sorumlu Yazar: Sevgin Yosmaoğlu

Test Yılı: 2019 (Uyarlama çalışmasının tamamlandığı yıl)

İletişim: Ölçeğin kullanımı ve izinleri için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değil.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Hacettepe Üniversitesi (Tez çalışmasının yapıldığı kurum).

Kaynaklar

Yosmaoğlu, S. (2019). Alt ekstremite protez kullanıcıları mobilite anketinin geçerlik güvenirliği (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Hacettepe Üniversitesi, Ankara.

Bu teze YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: alt-ekstremite-protez-kullanicilari-mobilite-anketi-toad.pdf

Alt Ekstremite Protez Kullanıcıları Mobilite Anketinin Maddeleri

ölçek 44 maddeden oluşmakta

• Tırabzandan tutunmadan iki-üç basamak çıkabiliyor musunuz?
• Kaygan bir zeminde yürüyebiliyor musunuz?
• Birisinin yardımıyla ağır mobilyaların yerini değiştirebiliyor musunuz?
• Yürürken başkalarına ayak uydurabiliyor musunuz?
• Bir ayağınızı diğer ayağınızın tam önüne koyarak, çizgi üzerinde yürür gibi yürüyebiliyor musunuz?