Üst Ekstremite Fonksiyonel İndeks

Özet

Üst Ekstremite Fonksiyonel İndeksi (UEFI), üst ekstremite fonksiyonel durumunu ve günlük yaşam aktivitelerinde yaşanan zorluk derecelerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir öz bildirim ölçeğidir. Bu giriş, ölçeğin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması olan, 2015 yılında Aytar ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilen kültürel uyarlamasına odaklanmaktadır. Uyarlama çalışması, 40 maddeden oluşan bu aracın Türk popülasyonunda psikometrik açıdan yeterli ve güvenilir olduğunu göstermiştir.

Ölçek, bireylerin üst ekstremitelerini kullanmayı gerektiren çeşitli görevlerdeki algılanan zorluk seviyelerini ölçerek, klinik ve araştırma ortamlarında fonksiyonel kısıtlılıkların değerlendirilmesi için önemli bir araç sağlamaktadır. Yapı Geçerliliği testleri sonucunda ölçeğin tek faktörlü bir yapı sergilediği tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Üst Ekstremite Fonksiyonel İndeks, UEFI, Yapı Geçerliliği, Güvenirlik, Faktör Analizi, Uyarlama, Fiziksel Rehabilitasyon, Cronbach Alfa

Yazarlar

Aytar, Aydan; Yuruk, Z. O.; Tuzun, E. H.; Baltaci, G.; Karatas, M.; Eker, L.

Amaç

Üst Ekstremite Fonksiyonel İndeksi’nin temel amacı, omuz, dirsek, bilek ve el fonksiyonlarında kısıtlılık yaşayan bireylerin, günlük yaşam aktivitelerini gerçekleştirme becerilerindeki zorluk düzeyini nicel olarak ölçmektir. Ölçek, özellikle rehabilitasyon süreçlerinin takibinde ve tedavi etkinliğinin değerlendirilmesinde önemli bir klinik araç olarak kullanılmaktadır.

Türkçe uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlamayı ve Türk popülasyonu için geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı sunmayı hedeflemiştir. Bu sayede, Türkiye’deki klinik uygulamalarda ve araştırmalarda üst ekstremite fonksiyonel durumunu standart bir metotla değerlendirmek mümkün hale gelmiştir.

Yapı

Ölçek, bireyin üst ekstremite fonksiyonel düzeyini temsil eden tek bir temel yapıyı ölçmek üzere tasarlanmıştır. Bu yapı, genellikle “Üst Ekstremite Fonksiyonu” veya “Günlük Yaşam Aktivitelerinde Algılanan Zorluk” olarak tanımlanır. Ölçek, kişisel bakım, ev işleri, iş ve eğlence aktiviteleri gibi geniş bir yelpazede, üst uzuvların kullanımını gerektiren durumları kapsar.

Toplam 40 madde üzerinden alınan yanıtlar, bireyin genel fonksiyonel kapasitesini yansıtan bir toplam puan oluşturur. Puanlama sistemi, bireyin işlevi yerine getirirken ne kadar zorlandığını temel alarak, algılanan engelin şiddetini ortaya koyar.

Geçerlik

Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmaları, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü belirlemek üzere odaklanmıştır. Geçerlik kanıtı sağlamak için Faktör analizi kullanılmıştır.

Yapılan analizler sonucunda, Üst Ekstremite Fonksiyonel İndeksi’nin 40 maddesinin tamamının tek bir faktör altında toplandığı tespit edilmiştir. Bu sonuç, ölçeğin güçlü bir iç tutarlılığa ve tek boyutlu bir yapıya sahip olduğunu, dolayısıyla üst ekstremite fonksiyonunu tek bir bileşen olarak başarıyla temsil ettiğini göstermektedir. Bu bulgu, ölçeğin yapı geçerliliği için güçlü bir kanıt sunmaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizi, ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ve tekrarlanabilirliğini değerlendirmiştir. Güvenirlik katsayısı olarak yaygın kullanılan Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı hesaplanmıştır.

Yapılan analizlerde, ölçeğin iç tutarlılık katsayısı (Alpha değeri) α = 0.80 olarak bulunmuştur. Psikometrik standartlara göre 0.70 ve üzeri Alfa değerleri kabul edilebilir güvenirlik seviyesini işaret ettiğinden, 0.80 değeri Üst Ekstremite Fonksiyonel İndeksi’nin Türkçe versiyonunun yeterli ve güçlü bir iç tutarlılığa sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini incelemek amacıyla gerçekleştirilen faktör analizi, 40 maddenin tamamının tek bir temel faktörü temsil ettiğini ortaya koymuştur. Bu tek faktörlü yapı, ölçeğin maddelerinin ortak bir kavramı (üst ekstremite fonksiyonel kısıtlılığı) ölçtüğünü ve ölçeğin klinik değerlendirme aracı olarak tutarlı olduğunu doğrulamıştır.

Bu sonuç, orijinal İngilizce versiyonun yapısıyla tutarlılık göstermekte ve kültürel uyarlama sürecinin başarılı olduğunu desteklemektedir. Tek faktörlü model, ölçeğin puanlamasının ve yorumlanmasının basit ve doğrudan olmasını sağlamaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Cross-cultural adaptation)

Format: 40 maddelik, 5’li Likert Tipi derecelendirme ölçeği.

Language Available: Türkçe, Orijinal İngilizce (Upper Extremity Functional Index).

Population Group: Üst ekstremite fonksiyonel bozukluğu veya kısıtlılığı olan bireyler.

Age Group: Yetişkinler.

Population Details: Kas-iskelet sistemi rahatsızlıkları, travma sonrası durumlar veya nörolojik bozukluklar nedeniyle üst ekstremite işlevinde zorluk yaşayan hastalar.

Test Methodology: Öz bildirim (Self-report) yöntemiyle bireyin kendi algıladığı zorluk seviyesini ölçer.

Anahtar Kelimeler

Fonksiyonel Kısıtlılık, Üst Ekstremite, Rehabilitasyon, Likert Tipi, Öz Bildirim, Psikometri

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Aydan Aytar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Başkent Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Bölümü.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Uyarlama Yılı: 2015.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin klinik veya akademik amaçlı kullanımı için sorumlu yazar (Aydan Aytar) ile iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynak Bağlantısı: Orijinal makalenin erişim bağlantısı mevcuttur: proxy2.marmara-elibrary.com.

Kaynaklar

• Aytar, A., Yuruk, Z. O., Tuzun, E. H., Baltaci, G., Karatas, M., & Eker, L. (2015). The Upper Extremity Functional Index (UEFI): Cross-cultural adaptation, reliability, and validity of the Turkish version. Journal of back and musculoskeletal rehabilitation, 28(3), 489-495.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: the-upper-extremity-functional-index-uefi-toad.pdf

Üst Ekstremite Fonksiyonel İndeks Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek içeriğine ait 40 maddenin listesi kaynak içerikte yer almamaktadır. Ölçek, 5’li Likert Tipi derecelendirme ile yanıtlanmaktadır:

• 0 – Aşırı zorluk
• 1 – Oldukça zorluk
• 2 – Orta derecede Zorluk
• 3 – Hafif derecede zorluk
• 4 – Zorluk yok