Üst Ekstremite Lenfödem Hastalarında Yaşam Kalitesi Anketi (ULL-27)

Özet

Üst Ekstremite Lenfödem Hastalarında Yaşam Kalitesi Anketi (ULL-27), meme kanseri tedavisi veya diğer nedenlerle üst ekstremitede gelişen Lenfödem (Lymphedema) hastalarının algılanan yaşam kalitesini ölçmek amacıyla spesifik olarak geliştirilmiş bir ölçektir. Bu ölçeğin Türkçe adaptasyonu, 2017 yılında Ayşe Kayalı Vatansever tarafından gerçekleştirilmiştir. Ölçek, hastaların fiziksel işlevsellik, psikososyal durum ve semptom yükü gibi alanlarda lenfödemin günlük yaşam üzerindeki etkilerini değerlendirmeyi hedefler. ULL-27, 27 maddeden oluşmakta olup, 5’li Likert Ölçeği formatında yanıtlanmaktadır. Bu uyarlama çalışması, Türkiye’deki klinik ve araştırma ortamlarında lenfödem hastalarının yaşam kalitesinin güvenilir ve geçerli bir şekilde izlenmesi için önemli bir araç sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Lenfödem, Üst Ekstremite, Yaşam Kalitesi, ULL-27, Psikometri, Ölçek Uyarlaması, Meme Kanseri, Rehabilitasyon.

Yazarlar

AYŞE KAYALI VATANSEVER

[quads id=5]

Amaç

ULL-27’nin temel amacı, üst ekstremite lenfödemi olan bireylerin sağlıkla ilişkili Yaşam Kalitesi düzeylerini kantitatif olarak ölçmektir. Bu ölçek, özellikle kanser tedavisi sonrasında gelişen sekonder lenfödemin fiziksel kısıtlılıklar, ağrı, duygusal sıkıntılar ve günlük aktiviteler üzerindeki olumsuz etkilerini belirlemekte kullanılır.

Türkçe uyarlama çalışmasının (Kayalı, 2017) spesifik amacı ise, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerinin Türk kültürü ve diline uygunluğunu test etmek, böylece ulusal klinik uygulamalarda ve araştırmalarda kullanılabilir, güvenilir bir araç sunmaktır. Bu sayede tedavi sonuçlarının değerlendirilmesi ve rehabilitasyon programlarının etkinliğinin izlenmesi mümkün olmaktadır.

Yapı

Ölçek, üst ekstremite lenfödeminin bireyin yaşamını etkilediği çok boyutlu yapıyı ölçmektedir. Genellikle bu tür yaşam kalitesi anketleri, lenfödemin neden olduğu semptomları ve kısıtlılıkları farklı alt boyutlarda ele alır. Bu alt boyutlar genellikle şunları içerir:

• Fiziksel İşlevsellik: Kolun kullanımı, günlük işleri yapma becerisi ve hareket kısıtlılıkları.
• Psikososyal Etki: Lenfödemin görünümü, sosyal etkileşimler ve duygusal refah üzerindeki etkileri.
• Semptomlar: Ağrı, ağırlık hissi, gerginlik ve rahatsızlık düzeyi.
• Tedavi Etkisi: Tedaviye uyum ve tedavi süreçlerinin günlük yaşama etkileri.

Geçerlik

Kayalı (2017) tarafından yürütülen uyarlama çalışmasında, Türkçe ULL-27’nin geçerlilik çalışmaları yapılmıştır. Geçerlik, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü gösteren temel bir psikometrik özelliktir. Çalışmada genellikle içerik geçerliği (uzman görüşleri ile maddelerin uygunluğunun teyidi) ve yapı geçerliği (faktör analizi ile ölçeğin teorik yapısının doğrulanması) incelenmiştir.

Orijinal kaynakta geçerlik bilgileri detaylı olarak belirtilmemiş olsa da, bir yüksek lisans tezinde bu çalışmaların detayları mevcuttur. Yapı geçerliğinin test edilmesi, genellikle ölçeğin lenfödemli hastaların yaşam kalitesindeki değişimlere duyarlı olduğunu ortaya koyan kriter geçerliği çalışmalarıyla desteklenir.

Güvenirlik

Güvenirlik, ölçüm sonuçlarının zamana karşı tutarlılığını ve içsel bütünlüğünü ifade eder. Türkçe ULL-27’nin güvenirlik analizleri, uyarlama çalışmasında test edilmiştir. Bu analizler genellikle iç tutarlılık katsayısı (Cronbach alfa) hesaplanarak yapılır. Yüksek bir Cronbach alfa değeri, ölçeğin tüm maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Ek olarak, ölçeğin zaman içinde stabil kalıp kalmadığını belirlemek için test-tekrar test güvenirliği de uygulanmış olabilir. Bu prosedürde, aynı denek grubuna belirli bir zaman aralığıyla (örneğin 1-2 hafta) ölçek tekrar uygulanır ve sonuçlar arasındaki korelasyon incelenir.

Faktör Analizi

ULL-27’nin Türkçe versiyonunun yapı geçerliğini desteklemek amacıyla Kayalı (2017) tarafından faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, 27 maddenin lenfödemin yaşam kalitesi üzerindeki etkilerini temsil eden mantıklı ve ayrık alt boyutlara (faktörlere) ayrılıp ayrılmadığını belirler.

Genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), maddelerin faktör yüklerini incelemek ve orijinal ölçeğin boyut yapısının Türk örnekleminde korunup korunmadığını saptamak için kullanılır. Analiz sonuçları, ölçeğin çok boyutlu yapısını desteklemeli ve her faktörün lenfödemin farklı bir yönünü (örneğin, fiziksel kısıtlama veya psikolojik sıkıntı) temsil ettiğini göstermelidir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: 5’li Likert Ölçeği (Örneğin, “Hiçbir zaman”dan “Her zaman”a veya “Hiç katılmıyorum”dan “Tamamen katılıyorum”a kadar derecelendirme).

Maddeler: 27 Madde

Dil Mevcut: Türkçe (Uyarlama), Orijinal (İngilizce veya geliştirildiği dilde).

Popülasyon Grubu: Klinik popülasyon (Üst ekstremite lenfödemi tanısı almış hastalar).

Yaş Grubu: Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Meme kanseri tedavisi sonrası sekonder lenfödem geliştiren hastalar başta olmak üzere, üst ekstremite Lenfödem hastaları.

Test Metodolojisi: Öz bildirim anketi. Bireyler, lenfödemin hayatlarını ne ölçüde etkilediğine dair maddeleri 5 dereceli bir sistem üzerinden puanlarlar. Yüksek puanlar genellikle daha düşük Yaşam Kalitesi veya daha yüksek sıkıntı seviyesi anlamına gelir (puanlama yönü ölçeğin orijinal yapısına bağlıdır).

Anahtar Kelimeler

Upper Extremity Lymphedema, Quality of Life Questionnaire, ULL-27, Psychometric Adaptation, Turkish Version, Health Assessment.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: AYŞE KAYALI VATANSEVER

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir (Yüksek Lisans Tezi Bağlamında).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2017

Kullanım İzinleri ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için yazar veya Dokuz Eylül Üniversitesi’nden izin alınması gerekebilir. Sorumlu yazar ile iletişim kurulması tavsiye edilir: [email protected].

Erişim: Ölçeğin geçerlilik ve güvenilirlik çalışmasının tam metni Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir durumdadır.

Kaynaklar

• Kayalı, A. (2017). Üst ekstremite lenfödem hastalarına spesifik geliştirilmiş olan ULL-27 yaşam kalitesi anketinin Türkçe versiyonunun geçerlilik ve güvenilirlik çalışması (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir.
• Tez Merkezi Bağlantısı: tez.yok.gov.tr

[quads id=5]

Üst Ekstremite Lenfödem Hastalarında Yaşam Kalitesi Anketi (ULL-27) Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte bulunmamaktadır. Ölçeğin 27 maddesi, ilgili yüksek lisans tezinin tam metninde (Kayalı, 2017) yer almaktadır. Maddelerin içeriği, lenfödemin neden olduğu ağrı, şişlik, hareket kısıtlılığı ve psikososyal etkiler üzerine odaklanmaktadır.