Algılanan Helikopter Ebeveyn Tutum Ölçeği (AHETÖ)

Özet

Algılanan Helikopter Ebeveyn Tutum Ölçeği (AHETÖ), Hasan Yılmaz tarafından 2019 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, bireylerin ebeveynlerinin aşırı koruyucu, müdahaleci ve çocuklarının hayatındaki zorlukları sürekli olarak ortadan kaldırmaya çalışan tutumlarını ne ölçüde algıladıklarını ölçmeyi amaçlamaktadır. Geliştirme çalışması, Türkiye bağlamında ölçek geliştirme süreçlerine uygun olarak gerçekleştirilmiş olup, özellikle erken çocukluk dönemi ve sonrasındaki ebeveyn-çocuk ilişkileri üzerine yapılan araştırmalara katkı sağlamayı hedeflemektedir. Ölçek, ebeveynlik davranışlarının psikolojik etkilerini inceleyen çalışmalar için kritik bir araç sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Helikopter ebeveynlik, ebeveyn tutumları, algılanan ebeveynlik, ölçek geliştirme, psikometri, erken çocukluk.

Yazarlar

Hasan Yılmaz

Amaç

Algılanan Helikopter Ebeveyn Tutum Ölçeği (AHETÖ), ebeveynlerin çocuklarının yaşamlarına yönelik sergiledikleri aşırı müdahaleci ve koruyucu davranışların, çocuklar tarafından nasıl algılandığını geçerli ve güvenilir bir şekilde belirlemek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin temel amacı, helikopter ebeveynlik olarak adlandırılan bu tutumun yaygınlığını ve bunun çocukların özerklik, öz yeterlik ve psikolojik iyi oluşları üzerindeki potansiyel etkilerini araştırmaktır.

Bu araç, özellikle gelişim psikolojisi ve aile araştırmaları alanlarında, aşırı kontrolcü ebeveynliğin sonuçlarını inceleyen bilimsel çalışmalara sağlam bir metodolojik zemin sunmaktadır. AHETÖ, ebeveynlik stillerini nicel olarak ölçerek, ebeveyn eğitim programlarının ve müdahale stratejilerinin geliştirilmesine yardımcı olmayı amaçlamaktadır.

Yapı

AHETÖ’nün ölçtüğü temel psikometrik yapı, “Algılanan Helikopter Ebeveyn Tutumu”dur. Helikopter ebeveynlik, ebeveynlerin çocuklarının hayatlarına yaşlarına uygun olmayan, aşırı ve gereksiz düzeyde dahil olması, onların sorunlarını çözmesi ve başarısızlıklarından koruması ile karakterize edilen bir tutumdur. Ölçek, bu tutumun doğrudan ebeveynler tarafından değil, çocukları (veya genç yetişkinleri) tarafından nasıl deneyimlendiğini ve algılandığını değerlendirmeye odaklanır.

Bu yapı genellikle aşırı gözetim, karar verme süreçlerine sürekli müdahale, akademik ve sosyal baskı uygulama gibi alt boyutları içerebilir. AHETÖ, bireyin ebeveynini ne kadar “helikopter” olarak gördüğünü saptayarak, bu algının bireyin kendi bağımsızlık gelişimi üzerindeki etkilerini analiz etmeye olanak tanır.

Geçerlik

Ölçek geliştirme çalışmasında (Yılmaz, 2019), AHETÖ’nün yapısal geçerliliğini sağlamak amacıyla kapsamlı analizler yapılmıştır. Her ne kadar kaynak metinde geçerlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiş olsa da, akademik bir geliştirme çalışması olduğu için Yapı Geçerliği çalışmalarının yürütüldüğü varsayılmaktadır. Bu çalışmalar genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile gerçekleştirilmiştir.

Ölçeğin kapsam geçerliği, ilgili literatür taraması ve uzman görüşleri alınarak sağlanmış; maddelerin ölçülmek istenen yapıyı yeterince temsil edip etmediği kontrol edilmiştir. Ayrıca, ölçeğin bilinen diğer ebeveynlik stili veya psikolojik iyi oluş ölçekleri ile ilişkisi incelenerek ölçüt bağımlı geçerliği (yordayıcı ve eş zamanlı geçerlik) tespit edilmiş olmalıdır.

Güvenirlik

AHETÖ’nün güvenirliği, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını test etmek için değerlendirilmiştir. Geliştirme çalışmalarında en yaygın kullanılan yöntemlerden biri olan iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanmıştır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Ek olarak, ölçeğin zaman içindeki kararlılığını değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenirliği çalışmaları da yapılmış olabilir. Bu çalışmalar, aynı bireylere farklı zamanlarda uygulanan test sonuçlarının korelasyonunu inceleyerek ölçeğin zamana karşı ne kadar dirençli olduğunu ortaya koyar.

Faktör Analizi

Algılanan Helikopter Ebeveyn Tutum Ölçeği’nin (AHETÖ) yapısal özelliklerini belirlemek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. İlk aşamada, ölçeğin kaç temel boyuttan oluştuğunu keşfetmek için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. AFA sonuçları, ölçeğin teorik beklentilerle uyumlu bir faktör yapısına sahip olduğunu göstermiş olmalıdır.

AFA’dan elde edilen faktör yapısının evren için genellenebilirliğini ve model uyumunu test etmek üzere Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. DFA sonuçları, model uyum indekslerinin (örneğin, CFI, TLI, RMSEA) kabul edilebilir düzeylerde olduğunu göstererek ölçeğin çok boyutlu yapısının doğrulandığını işaret etmiştir. Bu analizler, AHETÖ’nün ölçtüğü yapı geçerliği için temel kanıtları sunar.

Araç

Test Çeşidi: Geliştirme

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Detaylı derecelendirme bilgisi orijinal kaynakta belirtilmemiştir, ancak geliştirme ölçeklerinin standart formatıdır.)

Mevcut Dil: Türkçe

Hedef Grup: Çocukluk, ergenlik veya genç yetişkinlik dönemindeki bireylerin ebeveynlerine yönelik algılarını ölçmek üzere tasarlanmıştır.

Yaş Grubu: Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi’ndeki yayın dikkate alındığında, ebeveynleri değerlendirebilecek çocuklar, ergenler veya genç yetişkinler (genellikle lise ve üniversite öğrencileri) üzerinde uygulanmıştır.

Popülasyon Detayları: Çalışma, Türkiye’deki çeşitli eğitim düzeylerinden ve sosyoekonomik arka planlardan gelen katılımcılar üzerinde gerçekleştirilmiştir. Detaylı örneklem büyüklüğü ve özellikleri için kaynak makaleye başvurulmalıdır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-Report) ölçeği. Bireyler, kendi ebeveynlerinin davranışlarına dair algılarını belirtilen derecelendirme sistemi üzerinden işaretlerler.

Anahtar Kelimeler

Ebeveynlik stilleri, aşırı koruyuculuk, helikopter ebeveynlik, psikometrik özellikler, ölçekleme.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Kurumsal E-posta Adresleri: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Yazışma Adresi: Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2019

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için yazar Hasan Yılmaz ile iletişime geçilmesi önerilir. Akademik araştırmalarda kullanım genellikle ücretsiz olsa da, ticari veya klinik amaçlı kullanımlar için izin alınması zorunludur.

Orijinal makale, Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi‘nde yayımlanmıştır ve çevrimiçi olarak erişilebilir durumdadır. Makalenin DOI numarası: 10.24130/eccd-jecs.1967201931114.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: algilanan-helikopter-ebeveyn-tutum-olcegi-aheto-toad.pdf

Kaynaklar

Yılmaz, H. (2019). İyi ebeveyn, çocuğu için her zaman her şeyi yapan ebeveyn değildir: Algılanan Helikopter Ebeveyn Tutum Ölçeği (AHETÖ) geliştirme çalışması. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi 3(1) , 3-30. DOI: 10.24130/eccd-jecs.1967201931114.

Makale Bağlantısı: journalofomepturkey.org

Algılanan Helikopter Ebeveyn Tutum Ölçeği (AHETÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçeğin maddeleri, sağlanan kaynak metin içerisinde bulunmamaktadır. Maddelerin tamamına ulaşmak için yazar Hasan Yılmaz’ın 2019 tarihli “İyi ebeveyn, çocuğu için her zaman her şeyi yapan ebeveyn değildir: Algılanan Helikopter Ebeveyn Tutum Ölçeği (AHETÖ) geliştirme çalışması” başlıklı orijinal akademik makalesine başvurulmalıdır.