Alana Özgü Risk Alma Ölçeği- Kısa Formu (DOSPERT-30)

Özet

Alana Özgü Risk Alma Ölçeği- Kısa Formu (DOSPERT-30), bireylerin farklı yaşam alanlarında risk alma eğilimlerini ölçmek üzere geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, orijinal olarak Weber ve arkadaşları tarafından tasarlanmıştır ve adaptasyonu Sırrı Cem Dinç ve Özge Yavaş-Tez (2019) tarafından Türkçe diline yapılmıştır. DOSPERT-30, risk alma davranışını tek bir genel özellik yerine, etik, finansal, sağlık/güvenlik, rekreasyonel ve sosyal olmak üzere beş farklı alana özgü boyutta değerlendirir. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türkiye popülasyonunda geçerlik ve güvenirlik standartlarını karşılayıp karşılamadığını belirlemeyi amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Risk Alma, DOSPERT-30, Alana Özgü Risk, Uyarlama, Psikometrik Araç, Finansal Risk, Etik Risk, Güvenirlik

Yazarlar

Sırrı Cem Dinç, Özge Yavaş-Tez

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin riskli durumlarla karşılaştıklarında sergiledikleri davranışsal eğilimleri, riskin bağlamına göre ayırt edebilmektir. Klasik risk modellerinin aksine, DOSPERT-30, bir kişinin bir alanda (örneğin finansal) yüksek risk alırken, başka bir alanda (örneğin sağlık) düşük risk alabileceği varsayımına dayanır. Bu risk alma farklılıklarını sistematik olarak ölçmek, özellikle spor bilimleri, finansal davranış ve sağlık psikolojisi gibi alanlardaki araştırmalar için kritik öneme sahiptir.

DOSPERT-30’un Türkçe uyarlamasının temel amacı ise, orijinal yapının kültürel ve dilsel farklılıklar gözetilerek Türk kültürüne uygunluğunu sağlamak ve böylece uluslararası literatürle karşılaştırmalı çalışmalar yapılmasına olanak tanımaktır.

Yapı

Alana Özgü Risk Alma Ölçeği- Kısa Formu (DOSPERT-30), beş temel risk alanını ölçen 30 maddeden oluşur. Bu yapı, risk algısının ve risk alma davranışının evrensel değil, bağlama özgü olduğunu savunan teorik çerçeveye dayanır. Ölçek, bireylerin belirli riskli eylemleri gerçekleştirme olasılığını değerlendirir. Beş alt boyut şunlardır:

• Etik Risk: Ahlaki veya yasal sonuçları olabilecek riskli davranışlar.
• Finansal Risk: Para kaybetme potansiyeli taşıyan yatırım veya harcama kararları.
• Sağlık/Güvenlik Riski: Fiziksel zarar veya yaralanma potansiyeli taşıyan davranışlar.
• Rekreasyonel Risk: Boş zaman aktivitelerinde heyecan arayışı içeren riskler.
• Sosyal Risk: Sosyal itibar veya ilişkilerin zarar görmesi potansiyeli taşıyan davranışlar.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlamasında geçerlik çalışmaları, orijinal beş faktörlü yapının Türk örnekleminde de doğrulandığını göstermiştir. Yapılan faktör analizi (bkz. Faktör Analizi bölümü), ölçek maddelerinin kuramsal olarak belirlenen beş alt boyut altında toplandığını ve bu boyutların birbirinden ayrışan ancak ilişkili yapılar olduğunu desteklemiştir. Geçerlik çalışmalarının detaylı sonuçları uyarlama makalesinde (Dinç & Yavaş-Tez, 2019) sunulmuştur.

Güvenirlik

Güvenirlik analizleri, ölçeğin tutarlı ölçümler sağladığını göstermiştir. İç tutarlılık ve test-tekrar test güvenilirliği olmak üzere iki temel güvenirlik türü incelenmiştir:

İç Tutarlılık (Cronbach Alpha): Ölçeğin toplam iç tutarlılık katsayısı oldukça yüksek bulunmuştur (Toplam Ölçek: α = .86). Alt ölçeklerin iç tutarlılık değerleri de kabul edilebilir düzeydedir:

• Etik: α = .78
• Finansal: α = .78
• Sağlık/Güvenlik: α = .76
• Rekreasyonel: α = .78
• Sosyal: α = .75

Test-Tekrar Test Güvenirliği: 54 kişilik bir örneklem üzerinde yapılan analizler, ölçeğin zaman içinde kararlılığını ölçmüştür. Toplam ölçek için test-tekrar test güvenirlik katsayısı .78 olarak bulunmuştur. Ancak, bazı alt ölçeklerde daha düşük korelasyonlar gözlemlenmiştir (Etik: .46; Sosyal: .34). Bu durum, etik ve sosyal risk alma eğilimlerinin kısa vadede diğer alanlara göre daha değişken olabileceğini düşündürmektedir. Ölçüm güvenirliği analizinde ise (t=1.288, p=.203, p>.05), testler arası ortalama puan farkının istatistiksel olarak anlamlı olmadığı belirlenmiştir, bu da ölçeğin kararlılığını destekleyen önemli bir bulgudur.

Faktör Analizi

DOSPERT-30’un Türkçe uyarlaması sürecinde, orijinal ölçeğin teorik olarak dayandığı beş faktörlü yapıyı doğrulamak amacıyla faktör analizleri gerçekleştirilmiştir. Bu analizler, ölçeğin maddelerinin etik, finansal, sağlık/güvenlik, rekreasyonel ve sosyal risk alma boyutlarına uygun bir şekilde yüklendiğini ortaya koymuştur. Bu bulgular, ölçeğin yapı geçerliğine sahip olduğunu ve risk alma davranışını alana özgü bir biçimde ölçme kapasitesini koruduğunu göstermektedir.

Araç

Test Tipi: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Dil Mevcut: Türkçe (Orijinali İngilizce)

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon (Uyarlama çalışması üniversite öğrencileri ve spor bilimleri alanında yapılmıştır.)

Yaş Grubu: Yetişkinler ve Ergenler (Genellikle 18 yaş ve üzeri)

Popülasyon Detayları: Dinç ve Yavaş-Tez (2019) çalışmasında, ölçek ağırlıklı olarak üniversite öğrencileri üzerinde test edilmiştir.

Test Metodolojisi: Bireylerden, belirtilen riskli eylemleri ne ölçüde gerçekleştireceklerini veya gerçekleştirmeye istekli olduklarını belirtmeleri istenir. Derecelendirme formatı, 7 aşamalı Likert Ölçeği kullanır.

Derecelendirme:

1. Kesinlikle Hayır
2. Muhtemelen Hayır
3. Kısmen Hayır
4. Kararsız
5. Kısmen Evet
6. Muhtemelen Evet
7. Kesinlikle Evet

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Cronbach Alpha, Test-Tekrar Test Güvenirliği, Risk Algısı, Spor Bilimleri, Sosyal Risk, DOSPERT

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Sırrı Cem DİNÇ

Yazar ORCID Tanımlayıcı: ORCID bilgisi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Yazışma adresi bilgisi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Telif Hakkı ve İzinler: Ölçeğin orijinal versiyonu Weber ve arkadaşlarına aittir. Türkçe uyarlaması akademik araştırmalar için kullanılabilir, ancak ticari kullanım için orijinal yazarlardan izin alınması gerekebilir.

Ücret: Ölçeğin kendisi ve uyarlaması akademik kullanıma açıktır (genellikle ücretsizdir).

Test Yılı (Uyarlama): 2019

Kaynaklar

Dinç, S. C. ve Yavaş-Tez, Ö. (2019). Alana Özgü Risk Alma Ölçeği- Kısa Formu’nun (DOSPERT-30) Türkçe uyarlaması. Spor Bilimleri Dergisi, 30(3), 107-120. DOI: https://doi.org/10.17644/sbd.471304

Makalenin orijinal Dergipark bağlantısı: dergipark.org.tr

Uyarlama çalışmasının orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: alana-ozgu-risk-alma-olcegi-kisa-formunun-dospert-30-turkce-uyarlamasi-toad.pdf

[quads id=5]

Alana Özgü Risk Alma Ölçeği- Kısa Formu (DOSPERT-30) Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte açıkça listelenmemiştir. Maddelerin tam listesi için lütfen Dinç ve Yavaş-Tez (2019) tarafından yayımlanan orijinal uyarlama makalesine başvurunuz.