Akut İnmeli Hastalarda Modifiye Mann Yutma Değerlendirme Testi

Özet

Akut İnmeli Hastalarda Modifiye Mann Yutma Değerlendirme Testi, özellikle akut inme geçirmiş hastalarda yutma işlev bozukluklarını (disfaji) klinik olarak değerlendirmek amacıyla kullanılan uyarlanmış bir ölçektir. Orijinal Mann Yutma Değerlendirme Testi’nin modifiye edilmiş hali olan bu araç, hastanın yutma yeteneğini sistematik ve kapsamlı bir şekilde incelemektedir. Test, toplam 24 klinik maddeden oluşmakta ve bu maddeler üç ana bileşen altında toplanarak hastanın kooperasyon düzeyinden kranial sinir fonksiyonlarına, bolus geçişinden aspirasyon riskine kadar geniş bir yelpazede bilgi sağlamaktadır.

Ölçeğin Türkçe’ye uyarlanması, geçerlik ve güvenirlik çalışmalarını içermiş olup, akut inme sonrası yutma güçlüğü çeken hastaların dil ve konuşma terapistleri tarafından hızlı ve güvenilir bir şekilde değerlendirilmesine olanak tanımaktadır. Derecelendirme, 10 puanlı Likert tipi bir ölçek kullanılarak yapılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Akut inme, Disfaji, Yutma değerlendirmesi, Modifiye Mann Testi, Nörolojik rehabilitasyon, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Hilal BERBER ÇİFTCİ

Amaç

Modifiye Mann Yutma Değerlendirme Testi’nin temel amacı, özellikle akut inme sonrası dönemde bulunan hastalarda yutma fonksiyonunun klinik olarak değerlendirilmesini sağlamaktır. İnme, sıklıkla disfajiye yol açan nörolojik hasara neden olduğundan, bu ölçek yutma güçlüğünün şiddetini, türünü ve buna bağlı riskleri tespit etmek için tasarlanmıştır.

Ölçek, klinisyenlere hastanın yutma mekanizmasındaki spesifik sorunları belirlemede yardımcı olurken, aynı zamanda hastanın mevcut diyet gereksinimleri ve ileriye dönük aspirasyon riskleri hakkında da kritik bilgiler sunar. Bu sayede, hastanın rehabilitasyon sürecinin planlanması ve güvenli beslenme stratejilerinin oluşturulması mümkün olmaktadır.

Yapı

Ölçek, yutma işlevinin çok boyutlu doğasını yakalamak üzere tasarlanmış 3 ana bileşenden oluşan toplam 24 klinik madde içerir. Bu yapı, hem yutmanın ön koşullarını hem de fonksiyonel aşamalarını kapsamaktadır:

• Bileşen 1: Oro-Motor/Duyusal Önkoşul Becerilerinin Değerlendirilmesi. Bu kısım, hastanın yutma eylemine başlaması için gerekli olan temel bilişsel ve motor yetenekleri inceler. Maddeler, hastanın kooperasyon düzeyini, işitsel algılamasını ve kranial sinir fonksiyonlarına ilişkin temel verileri içerir. Bu veriler, yutmanın nörolojik temelini anlamak için hayati öneme sahiptir.

• Bileşen 2: Yutmanın Fonksiyonel Değerlendirilmesi. Bu bileşen, yutma sürecinin kendisini değerlendirir. Maddeler, bolusun hazırlanması, oral geçişi ve farengeal yanıtın etkinliğini ölçer. Fonksiyonel değerlendirme, disfajinin mekanik ve fizyolojik yönlerini ortaya koyar.

• Bileşen 3: Risk Değerlendirmesi ve Diyet Önerileri. Bu son bileşen, hastanın mevcut durumuna göre aspirasyon riskini öngörür ve güvenli beslenme için diyet önerilerini içerir. Bu kısım, klinik kararların doğrudan uygulanmasına yönelik pratik sonuçlar sunar.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasında, testin ölçmek istediği durumu doğru ve amaçla ilişkili biçimde ölçebilme düzeyi olan geçerlik incelenmiştir. Geçerlik derecesinin yorumlanmasında temel alınan geçerlik katsayısı, test puanları ile kullanım amacına uygun saptanan kriterler arasındaki korelasyon katsayısıdır. Bu katsayı, teorik olarak –1.00 ile +1.00 aralığında değer almakta olup, 1’e yakın değerler testin hedeflenen yapıyı ölçmedeki uygunluğunu gösterir.

Yapılan uyarlama çalışmasında, araştırmacılar arasında terminoloji farklılıkları bulunmasına rağmen, geçerlik yöntemlerinden biri olan yorumsal geçerlilik (interpretive validity) kullanılmıştır. Yorumsal geçerlilik, testin maddelerinin ve sonuçlarının teorik çerçevede ne kadar anlamlı ve mantıklı olduğunu değerlendirmeye odaklanır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışması, değerlendirme maddelerinin kendi içlerinde ne derecede tutarlı ve istenilen durumu ölçmede ne kadar eşit olduğunu belirlemek amacıyla iç tutarlılık teknikleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. İç tutarlılık, bir değerlendirme aracının, bütünlüğü sağlamak üzere birbirine denk ağırlıkta ve deneysel anlamda bağımsız parçalardan (maddelerden) oluştuğu varsayımına dayanır.

Testin iç tutarlılığını hesaplamak için iki temel istatistiksel yöntem kullanılmıştır: Cronbach’s alfa katsayısı ve madde-toplam korelasyonları. Yüksek bir Cronbach’s alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçmede ne kadar başarılı olduğunu gösterirken; madde-toplam korelasyonları ise her bir maddenin genel test skoruyla olan ilişkisini inceleyerek ölçeğin güvenirlik düzeyine katkısını ortaya koymuştur.

Faktör Analizi

Akut İnmeli Hastalarda Modifiye Mann Yutma Değerlendirme Testi’nin Türkçe uyarlama çalışmasının özeti, detaylı bir açımlayıcı veya doğrulayıcı faktör analizi sonucunu doğrudan belirtmemektedir. Ancak, ölçeğin 3 ana bileşenden (oro-motor önkoşullar, fonksiyonel değerlendirme ve risk değerlendirmesi) oluştuğunun belirtilmesi, ölçeğin bu üç temel faktör etrafında yapılandığını düşündürmektedir. Bu yapısal ayrım, yutma işlev bozukluğunun farklı yönlerini bağımsız olarak değerlendirme ihtiyacından kaynaklanan teorik bir temel üzerine kurulmuştur.

Ölçek Bilgisi

Test Türü: Uyarlama

Format: Klinik gözlem ve değerlendirmeye dayalı 24 maddelik anket/test formatı.

Mevcut Dil: Türkçe (Uyarlama çalışması yapılmıştır).

Popülasyon Grubu: Akut inme hastaları.

Yaş Grubu: Yetişkin (Akut inme geçiren hastalar).

Popülasyon Detayları: Akut inme sonrası disfaji riski taşıyan veya disfaji tanısı almış hastalar.

Test Metodolojisi: Test, 10 puanlı Likert tipi derecelendirme kullanır. Yanıtlar 1=”Hiç katılmıyorum” ile 10=”Tamamen katılıyorum” arasında değişmektedir. Bu derecelendirme, klinisyenin hastanın performansını veya semptom şiddetini nicel olarak değerlendirmesine olanak tanır.

Anahtar Kelimeler

Mann Yutma Değerlendirme Testi, Akut inme, Disfaji, İç tutarlılık, Cronbach’s alfa, Adaptasyon, Nörorehabilitasyon, Korelasyon katsayısı.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Kurumsal E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

İletişim Adresi: [email protected]

İzinler & Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım Ücreti: Kullanım şartları için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Uyarlama Yılı: 2019

Tez Linki: Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir: tez.yok.gov.tr

PDF İndirme: Ölçeğin PDF formatındaki orijinal uyarlama dokümanı bu adresten indirilebilir: akut-inmeli-hastalarda-modifiye-mann-yutma-degerlendirme-testi-toad.pdf

Referanslar

Berber-Çiftçi, H. (2019). Akut inmeli hastalarda modifiye mann yutma değerlendirme testi’nin Türkçe’ye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Medipol Üniversitesi, İstanbul.

Akut İnmeli Hastalarda Modifiye Mann Yutma Değerlendirme Testi Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Değerlendirme, 3 ana bileşenden oluşan 24 klinik madde içerir

1. Kooperasyon ve işitsel algılama gibi yutmanın oro-motor/duyusal önkoşul becerilerinin değerlendirilmesi. Bu maddeler hakkında bilgiler, yutmanın kranial sinir fonksiyonuna ilişkin temel verileri sağlar.
2. Bolusun hazırlanması, geçişi ve farengeal yanıtı içeren yutmanın fonksiyonel değerlendirilmesi
3. Diyet önerileri ve ileriye dönük yutma bütünlüğünü öngören risk değerlendirmesi