Akılcı Olmayan İnançlar Testi

Özet

Akılcı Olmayan İnançlar Testi (AİİT), bireylerin bilişsel süreçlerinde yer alan, duygusal sıkıntıya ve işlev bozukluğuna yol açan akılcı olmayan inançları ölçmek amacıyla uyarlanmış bir psikolojik ölçme aracıdır. Bu ölçek, Filiz Dinç Yurtal tarafından 1999 yılında doktora tezi kapsamında üniversite öğrencilerinin inanç sistemlerini incelemek üzere Türkçeye adapte edilmiştir. Test, 45 maddeden oluşmakta olup, 5’li Likert tipi derecelendirme ile yanıtlanmaktadır. Yapılan psikometrik çalışmalar, testin üniversite öğrencileri popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu göstermektedir.

Ölçeğin geliştirilmesi sürecinde temel alınan yapı, Rasyonel Duygusal Davranışçı Terapi (REBT) kuramının merkezinde yer alan Albert Ellis’in akılcı olmayan düşünce kategorileridir. Ölçek, faktör analizi sonucunda sekiz ayrı alt faktör altında toplanmıştır, bu da inançların çok boyutlu yapısını desteklemektedir.

Anahtar Kelimeler

Akılcı olmayan inançlar, bilişsel davranışçı terapi, psikolojik ölçme, uyarlama, Likert ölçeği, üniversite öğrencileri, güvenirlik, geçerlik.

Yazarlar

Filiz Dinç Yurtal

Amaç

Akılcı Olmayan İnançlar Testi’nin temel amacı, üniversite öğrencilerinin sahip olduğu akılcı olmayan inanç düzeylerini belirlemek ve bu inançların çeşitli demografik ve psikososyal değişkenlerle ilişkisini incelemektir. Ölçek, bireylerin katı ve mutlakiyetçi düşünce kalıplarını niceliksel olarak değerlendirmeye olanak tanır.

Bu araç, özellikle psikolojik danışmanlık ve rehberlik alanında çalışan uzmanlara, öğrencilerin duygusal zorluklarının altında yatan bilişsel çarpıtmaları tespit etmede yardımcı olmak üzere tasarlanmıştır. Böylece, Rasyonel Duygusal Davranışçı Terapi temelli müdahalelerin hedeflenmesinde kritik bir rol oynamaktadır.

Yapı

Ölçek, psikolojideki bilişsel yaklaşımların temelini oluşturan “Akılcı Olmayan İnançlar” (Irrational Beliefs) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle Albert Ellis tarafından geliştirilen REBT kuramına dayanır ve bireyin mutluluğunu engelleyen, mantıksız ve mutlak (“gerekir”, “zorundadır”) ifadeler içeren düşünce sistemlerini kapsar.

Akılcı olmayan inançlar, genellikle düşük hayal kırıklığı toleransı, mükemmeliyetçilik ihtiyacı, onaylanma gereksinimi ve felaketleştirme eğilimi gibi bilişsel bileşenleri içerir. AİİT’in faktör yapısı, bu karmaşık bilişsel yapının sekiz temel boyutta ele alındığını göstermektedir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla gerçekleştirilen faktör analizi çalışmaları, testin teorik yapıyı ne ölçüde yansıttığını ortaya koymuştur. Analiz sonucunda 45 madde belirlenmiş ve bu maddeler toplamda 8 ayrı faktör altında gruplandırılmıştır.

Faktör yükleri incelendiğinde, maddelerin ilgili faktörlere yüksek düzeyde yüklendiği görülmüştür. Faktör yüklerinin dağılımı şöyledir: Birinci faktör için yükler 0.47 ile 0.66 arasında; ikinci faktör için 0.37 ile 0.71 arasında; üçüncü faktör için 0.48 ile 0.74 arasında; dördüncü faktör için 0.41 ile 0.60 arasında; beşinci faktör için 0.41 ile 0.61 arasında; altıncı faktör için 0.43 ile 0.72 arasında; yedinci faktör için 0.36 ile 0.69 arasında; ve sekizinci faktör için 0.48 ile 0.57 arasında değişen değerler bulunmuştur. Bu yüksek faktör yükleri, alt ölçeklerin yeterli düzeyde yapısal geçerliğe sahip olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Akılcı Olmayan İnançlar Testi’nin güvenirliği, hem test-tekrar test yöntemi hem de iç tutarlılık analizleri kullanılarak hesaplanmıştır.

Test-Tekrar Test Güvenirliği: Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Sınıf Öğretmenliği ve Psikolojik Danışma ve Rehberlik bölümlerinde okuyan 93 öğrenciye ölçek, üç hafta arayla iki kez uygulanmıştır. Elde edilen sonuçlara göre, toplam puan için korelasyon katsayısı (r) 0.71 olarak bulunmuştur. Alt ölçekler bazında ise korelasyon katsayıları 0.46 ile 0.82 arasında değişmektedir. Bu sonuçlar, testin zaman içinde kararlı ölçümler sağladığını göstermektedir.

İç Tutarlılık Güvenirliği: İç tutarlılığı belirlemek için yaygın olarak kullanılan Cronbach Alfa katsayısı yöntemi kullanılmıştır. Ölçeğin bütünü için hesaplanan iç tutarlılık katsayısı r=0.74’tür. Alt ölçekler için Cronbach Alfa değerleri ise 0.41 ile 0.90 aralığında tespit edilmiştir. Toplam puan için elde edilen 0.74 değeri, ölçeğin maddelerinin genel olarak aynı yapıyı ölçme konusunda yeterli düzeyde tutarlı olduğunu işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Akılcı Olmayan İnançlar Testi’nin uyarlama çalışmasında, ölçeğin çok boyutlu yapısını ortaya çıkarmak amacıyla faktör analizi uygulanmıştır. Bu analiz sonucunda, orijinal yapıyı destekleyen ve 45 maddeden oluşan bir form elde edilmiştir. Bu maddeler, teorik olarak anlamlı kabul edilen 8 temel faktör (alt ölçek) altında gruplanmıştır.

Faktör yapısının incelenmesi, her bir alt ölçeğin, akılcı olmayan inançların farklı bir yönünü temsil ettiğini göstermiştir. Madde dağılımı ve yüksek faktör yükleri (0.36 ile 0.74 arasında değişen), her bir faktörün psikolojik yapı içinde güçlü ve bağımsız bir bileşen olarak işlev gördüğünü teyit etmektedir. Bu sekiz faktörlü yapı, testin bilişsel çarpıtmaları detaylı bir şekilde analiz etme yeteneğini artırmaktadır.

Ölçme Aracı

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: 45 madde, 8 alt ölçekli, öz bildirim envanteri.

Derecelendirme: 5’li Likert tipi (1= Hiç katılmıyorum – 5= Tamamen katılıyorum).

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Üniversite Öğrencileri.

Yaş Grubu: Genç Yetişkinler (Yaklaşık 18-25 yaş aralığı).

Popülasyon Detayları: Güvenirlik çalışması, Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi’nden Sınıf Öğretmenliği ve Psikolojik Danışma ve Rehberlik bölümlerinde okuyan 93 öğrenci üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Uygulama, kağıt-kalem formatında grup veya bireysel olarak yapılabilen, yapılandırılmış bir öz bildirim ölçeğidir.

Anahtar Kelimeler

Bilişsel çarpıtmalar, faktör analizi, psikometrik özellikler, rasyonel duygusal davranışçı terapi, iç tutarlılık, test-tekrar test, doktora tezi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Filiz Dinç Yurtal

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilinmiyor

Kurum E-posta Adresleri: Bilinmiyor

Yazışma Adresi: Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü (1999 doktora tezi dönemi).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Akılcı Olmayan İnançlar Testi’nin uyarlama çalışması 1999 yılında tamamlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve izinleri için sorumlu yazar Filiz Dinç Yurtal ile iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: akilci-olmayan-inanclar-testi-toad.pdf.

Tez çalışmasının detaylarına Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr.

Kaynaklar

Yurtal Dinç, F. (1999). Üniversite öğrencilerinin akılcı olmayan inançlarının bazı değişkenlere göre incelenmesi (Doktora tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Akılcı Olmayan İnançlar Testi Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kaynak içerikte ölçek maddeleri sağlanmamıştır.