Akıllı Telefon Bağımlılığı Envanteri-Kısa Formu

Özet

Akıllı Telefon Bağımlılığı Envanteri-Kısa Formu (SPAI-SF), bireylerin akıllı telefon kullanımına yönelik bağımlılık düzeylerini ve ilgili psikolojik belirtileri hızlıca değerlendirmek amacıyla geliştirilen orijinal envanterin Türkçe’ye uyarlama çalışmasıdır. Zeynep Devran Muharremoğlu ve Nil Pınar Erbaydar tarafından 2021 yılında Türk örneklemine adapte edilen bu kısa form, 10 maddeden oluşmakta ve akıllı telefon bağımlılığı yapısını dört temel boyutta incelemektedir: Kompulsif Davranış, İşlevsel Bozukluk, Yoksunluk ve Tolerans. Ölçek, özellikle araştırma ve tarama çalışmalarında zaman verimliliği sağlamak üzere tasarlanmıştır ve psikometrik özellikleri Türk kültüründe geçerli ve güvenilir bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler

Akıllı telefon bağımlılığı, SPAI-SF, kompulsif davranış, yoksunluk, tolerans, psikometrik, uyarlama, teknoloji bağımlılığı, Likert ölçeği.

Yazarlar

Muharremoğlu, Zeynep Devran, Erbaydar, Nil Pınar.

[quads id=5]

Amaç

Akıllı Telefon Bağımlılığı Envanteri-Kısa Formu’nun (SPAI-SF) temel amacı, bireylerin akıllı telefon kullanımının yol açtığı bağımlılık düzeyinin ciddiyetini ve ilgili psikopatolojik eğilimleri ölçmektir. Kısa form, orijinal envanterdeki karmaşık ve uzun maddeleri azaltarak, bağımlılığın temel belirtilerini yansıtan 10 madde üzerinden hızlı bir değerlendirme yapılmasına olanak tanır.

Bu araç, özellikle ergen ve yetişkin popülasyonlarında akıllı telefon kullanımının akademik, mesleki ve kişilerarası ilişkiler üzerindeki olumsuz etkilerini tespit etmeyi hedefler. Klinik tarama, epidemiyolojik çalışmalar ve eğitimsel araştırmalarda bağımlılık riskini belirlemek ve erken müdahale programlarına yönlendirme yapmak için önemli bir ölçüm aracı görevi görür.

Yapı

SPAI-SF, teknolojik bağımlılık kavramının temel bileşenleri üzerine kurulmuştur ve 10 madde, bağımlılığın dört klinik boyutunu temsil eden alt faktörlere ayrılmıştır. Bu yapı, genellikle madde bağımlılığında görülen belirtilerin teknoloji kullanımına adaptasyonunu yansıtır.

Ölçeğin ölçtüğü dört temel psikolojik yapı şunlardır:

• Kompulsif Davranış: Kullanımı kontrol etmede başarısızlık ve olumsuz sonuçlara rağmen devam etme eğilimi.
• İşlevsel Bozukluk: Aşırı kullanıma bağlı fiziksel rahatsızlıklar (örn. sırt ağrısı) ve yaşam alanlarında (iş, okul, uyku) düşüş.
• Yoksunluk: Akıllı telefona erişilemediğinde veya kullanım durdurulduğunda hissedilen kaygı, huzursuzluk ve tedirginlik.
• Tolerans: Kullanım sıklığını veya süresini sürekli artırma ihtiyacı duyma.

Geçerlik

Akıllı Telefon Bağımlılığı Envanteri-Kısa Formu’nun Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal uygunluğu ve geçerliği detaylı olarak incelenmiştir. Yapılan doğrulayıcı faktör analizi sonuçları, orijinal ölçeğin dört faktörlü yapısının Türk kültürüne adapte edilen kısa formda da korunduğunu ve iyi bir uyum sergilediğini göstermiştir.

Kriter geçerliği kapsamında, SPAI-SF puanlarının, teorik olarak ilişkili olduğu düşünülen diğer bağımlılık ölçekleri (örneğin, İnternet Bağımlılığı Ölçekleri) ile anlamlı korelasyonlar gösterdiği varsayılmaktadır. Bu bulgular, ölçeğin akıllı telefon bağımlılığını ölçme amacına uygun geçerlik kanıtları sunduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik düzeyi, uyarlama çalışmasında yaygın olarak kullanılan Cronbach Alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir. Türkçe formun genel iç tutarlılık katsayısının yüksek olduğu ve bu durumun ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterdiği belirtilmektedir.

Ayrıca, dört alt faktörün her birinin de bağımsız olarak kabul edilebilir düzeyde güvenilirlik katsayılarına sahip olduğu rapor edilmiştir. Yüksek güvenilirlik değerleri, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı örneklemler üzerinde uygulandığında benzer sonuçlar üretme kapasitesinin yüksek olduğunu işaret eder.

Faktör Analizi

SPAI-SF’nin faktör yapısı, 10 maddenin dört ayrı faktör altında toplanmasıyla belirlenmiştir. Bu dört faktör, akıllı telefon bağımlılığının klinik tanısında öne çıkan temel semptom kümelerini temsil eder. Faktör yükleri ve faktörler arasındaki ilişkiler, ölçeğin çok boyutlu bağımlılık yapısını başarılı bir şekilde ayrıştırdığını göstermiştir.

• Faktör 1: Kompulsif Davranış (3 madde)
• Faktör 2: İşlevsel Bozukluk (3 madde)
• Faktör 3: Yoksunluk (2 madde)
• Faktör 4: Tolerans (2 madde)

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Bireysel beyana dayalı (Self-report) 10 maddelik kısa form.

Mevcut Diller: Türkçe, İngilizce (Orijinal).

Popülasyon Grubu: Ergenler ve Yetişkinler (Genel Popülasyon ve Üniversite Öğrencileri).

Yaş Grubu: 18 yaş ve üstü (Uyarlama çalışması üniversite öğrencileri üzerinde yapıldığı için).

Popülasyon Detayları: Akıllı telefon kullanan ve bağımlılık riski taşıyan bireylerin taranması.

Test Metodolojisi: 4’lü Likert tipi derecelendirme (1=Kesinlikle katılmıyorum – 4=Kesinlikle katılıyorum).

Anahtar Kelimeler

Psikometri, bağımlılık ölçeği, faktör analizi, mobil teknoloji, kompulsiyon, işlevsel bozukluk, Zeynep Devran Muharremoğlu, 2021.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Zeynep DEVRAN MUHARREMOĞLU

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Mevcut Değil

Bağlılık E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Mevcut Değil (Uyarlama çalışmasının yapıldığı kurum ile ilişkilidir.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Akıllı Telefon Bağımlılığı Envanteri-Kısa Formu (SPAI-SF), Zeynep Devran Muharremoğlu ve Nil Pınar Erbaydar tarafından 2021 yılında Türkçe’ye adapte edilmiştir. Ölçeğin akademik veya ticari olmayan araştırmalarda kullanımı için sorumlu yazardan izin alınması tavsiye edilmektedir. Ölçeğin orijinal makalesi açık erişimli bir dergide yayınlanmıştır.

Kaynaklar

Muharremoğlu, Z. D., & Erbaydar, N. P. (2021). Adaptation of Smartphone Addiction Inventory-Short Form to Turkish. Addicta: The Turkish Journal on Addictions, 8(1), 58-64. doi:10.5152/ADDICTA.2021.21012.

Orijinal makaleye ve detaylı psikometrik bilgiye aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: addicta.com.tr

[quads id=5]

Akıllı Telefon Bağımlılığı Envanteri-Kısa Formu Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal PDF dosyasına ve puanlama bilgilerine buradan ulaşılabilir: akilli-telefon-bagimliligi-envanteri-kisa-formu-smartphone-addiction-inventory-short-form-spai-sf.pdf

SPAI‐SF

Factor 1- Compulsive behavior

1. Although using smartphone has impacted my interpersonal relationships negatively, the amount of time I spend on the internet remains unchanged.
2. I use the smartphone for a longer period and spend more money than I intended.
3. I try to spend less time on smartphone, but the efforts are in vain.

Factor 2- Functional impairment

4. I feel aches and soreness in the back or eye discomfort because of excessive smartphone use.
5. I make it a habit to use the smartphone, and my sleep quality and total sleep time have decreased.
6. Smartphone use has resulted in certain negative effects on my schoolwork or job performance.

Factor 3- Withdrawal

7. I feel restless and irritable when the smartphone is unavailable.
8. I feel uneasy once I stop using the smartphone for a certain period.

Factor 4- Tolerance

9. I find that I have been hooked on the smartphone longer and longer.
10. I have increased the amount of time using smartphone per week in the recent 3 months.

SPAI-SF: Smartphone Addiction Inventory-Short Form