Akıllı Telefon Bağımlılığı Envanteri

Özet

Akıllı Telefon Bağımlılığı Envanteri (ASBE), orijinal adı Smartphone Addiction Inventory (SPAI) olan ölçeğin Türkçe’ye uyarlama çalışmasıdır. İbrahim Arpacı ve Nuh Eşgi tarafından 2018 yılında gerçekleştirilen bu çalışma, akıllı telefonların aşırı ve problemli kullanımının psikolojik etkilerini ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçek, Türk kültüründe akıllı telefon bağımlılığı seviyelerinin belirlenmesi ve klinik araştırmalara temel sağlaması açısından önemli bir psikometrik özelliklere sahiptir. Bu uyarlama, ölçeğin geçerlik ve güvenirlik analizlerini detaylı bir şekilde sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Akıllı telefon bağımlılığı, Akıllı Telefon Bağımlılığı Envanteri, SPAI, Uyarlama, Psikometrik özellikler, Problemli akıllı telefon kullanımı.

Yazarlar

İbrahim Arpacı, Nuh Eşgi

Amaç

Bu envanterin temel amacı, bireylerin akıllı telefonlarını kullanma biçimlerinde görülen bağımlılık eğilimlerini, özellikle de kontrol kaybı, işlevsel bozukluk, tolerans ve yoksunluk gibi tipik bağımlılık belirtilerini ölçmektir. Ölçek, Türkiye’deki bireylerde akıllı telefon bağımlılığı düzeylerinin güvenilir ve geçerli bir şekilde tespit edilmesini sağlamak üzere uyarlanmıştır.

Yapı

Akıllı Telefon Bağımlılığı Envanteri, genellikle “Problematic Smartphone Use” (PSPU) olarak adlandırılan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, dört temel bileşen etrafında şekillenir:

• Kompleksif Kullanım ve Kontrol Kaybı: Kullanıcının akıllı telefonu kullanma süresini kontrol edememesi.
• İşlevsel Bozulma: Akıllı telefon kullanımının günlük yaşam, iş veya sosyal ilişkiler üzerindeki olumsuz etkileri.
• Tolerans: Aynı tatmin düzeyine ulaşmak için giderek artan kullanım ihtiyacı.
• Yoksunluk Belirtileri: Akıllı telefondan uzak kalındığında yaşanan huzursuzluk, kaygı veya sinirlilik hali.

Geçerlik

Arpacı ve Eşgi (2018) tarafından yapılan uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliğini değerlendirmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Analiz sonuçları, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türkçe örneklemde de doğrulandığını göstermiştir. Bu durum, Akıllı Telefon Bağımlılığı Envanteri’nin ölçmeyi amaçladığı teorik yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Ek olarak, ölçüt bağıntılı geçerlik kapsamında, benzer yapıları ölçen diğer ölçeklerle korelasyonlar incelenmiş ve beklenen düzeyde ilişkiler tespit edilmiştir, bu da ölçeğin uygun geçerliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa değeri üzerinden değerlendirilmiştir. Uyarlama çalışmasında, envanterin toplam puanı ve alt boyutları için hesaplanan Cronbach Alfa katsayılarının yüksek düzeyde olduğu bildirilmiştir (genellikle .80 ile .90 arasında). Bu yüksek değerler, ölçeğin maddelerinin tutarlı olduğunu ve Akıllı Telefon Bağımlılığı yapısını güvenilir bir şekilde ölçtüğünü ortaya koymaktadır.

Faktör Analizi

Akıllı Telefon Bağımlılığı Envanteri’nin orijinal yapısı çok boyutludur. Uyarlama çalışmasında kullanılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), ölçeğin teorik olarak belirlenen faktör yapısının (genellikle dört boyutlu) Türk örnekleminde de istatistiksel olarak kabul edilebilir uyum indekslerine sahip olduğunu göstermiştir. Bu faktör yapısı, bağımlılığın farklı bileşenlerini (kontrol kaybı, işlevsel bozulma vb.) ayrıştırarak değerlendirmeye olanak tanır.

Enstrüman

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Inventory)

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkinler ve Ergenler

Age Group: Genellikle üniversite öğrencileri ve genel yetişkin popülasyonu üzerinde kullanılmıştır.

Population Details: Türk üniversite öğrencileri ve çeşitli demografik gruplardan bireyler.

Test Methodology: Maddeler, katılımcılar tarafından Likert tipi bir derecelendirme ölçeği kullanılarak yanıtlanır. Derecelendirme formatı genellikle 5’li veya 6’lı seçeneklerden oluşur (Örn: 1=Hiçbir zaman, 5=Her zaman). Ölçekte puanlama, bağımlılık düzeyinin belirlenmesi amacıyla toplam puan hesaplanarak yapılır.

Anahtar Kelimeler

SPAI, Problemli internet kullanımı, Dijital bağımlılık, Derecelendirme, Cronbach Alfa, Geçerlik.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Sağlanan kaynaklarda ORCID bilgisi bulunmamaktadır.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar İbrahim Arpacı)

Correspondence Address: İbrahim Arpacı, Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Türkiye.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu envanter bir uyarlama olduğu için, kullanım izinleri orijinal ölçeğin yaratıcılarına ve uyarlamayı yapan yazarlara danışılarak alınmalıdır. Sorumlu yazar İbrahim Arpacı’ya e-posta yoluyla ulaşılabilir. Ölçeğin Türkçe psikometrik özellikleri 2018 yılında yayımlanmıştır.

Orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: akilli-telefon-bagimliligi-envanteri-toad.pdf

Kaynaklar

Arpacı, İ. & Eşgi, N. (2018). Psychometric properties of the Turkish version of The Smartphone Addiction Inventory (SPAI). Current Psychology, 39, 2246–2251. DOI: https://doi.org/10.1007/s12144-018-9913-8

Akıllı Telefon Bağımlılığı Envanteri Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Envanterin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi için lütfen Arpacı ve Eşgi (2018) çalışmasına veya sorumlu yazara başvurunuz.