Akademik Tükenmişlik Ölçeği

Özet

Akademik Tükenmişlik Ölçeği (ATÖ), Songül Tümkaya tarafından 2000 yılında yükseköğretim öğrencileri bağlamında geliştirilmiş özgün bir ölçektir. Ölçek, öğrencilerin yaşadığı akademik tükenmişlik düzeylerini sistematik olarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. 39 madde ve dört alt boyuttan oluşan bu araç, duygusal güçsüzlük, yönetsel destek, akademik performans ve iş yükü gibi kritik alanlardaki tükenmişlik belirtilerini kapsamaktadır. Ölçeğin geliştirilmesi aşamasında hem güvenirlik hem de geçerlik çalışmaları titizlikle yürütülmüştür.

ATÖ, 5’li Likert Ölçeği formatında hazırlanmıştır ve psikometrik özellikleri, ölçeğin Türkiye’deki akademik ortamda tükenmişlik düzeylerini ölçmek için uygun ve güvenilir bir araç olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Akademik Tükenmişlik, Akademik Tükenmişlik Ölçeği, Duygusal Güçsüzlük, Akademik Performans, İş Yükü, Ölçek Geliştirme.

Yazarlar

Songül Tümkaya

Amaç

Akademik Tükenmişlik Ölçeği’nin temel amacı, üniversite öğrencilerinin eğitim hayatları boyunca karşılaştıkları stres, baskı ve motivasyon kaybı gibi durumlar sonucunda ortaya çıkan akademik tükenmişlik düzeylerini geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, özellikle eğitim bilimleri ve psikoloji alanlarında, öğrencilerin ruh sağlığı ve akademik başarısızlık risklerini belirlemede kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Ölçek, sadece genel tükenmişlik seviyesini değil, aynı zamanda tükenmişliğin altında yatan spesifik faktörleri (duygusal, yönetsel ve iş yükü ile ilgili) belirleyerek, kurumlara ve araştırmacılara önleyici müdahaleler geliştirmeleri için detaylı bir veri sağlamayı hedeflemektedir.

Yapı

ATÖ, tükenmişlik kavramını akademik bağlamda ele alan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Ölçek, öğrencilerin yaşadığı tükenmişlik deneyimini dört temel alt boyut aracılığıyla değerlendirmektedir. Bu alt boyutlar, Maslach’ın genel tükenmişlik modeline benzer şekilde, ancak akademik çevreye özgü faktörleri içerecek şekilde tanımlanmıştır.

Ölçek, toplam 39 maddeden oluşmakta olup, her bir alt boyutun ölçtüğü spesifik yapı ve madde sayıları aşağıda listelenmiştir:

• Duygusal Güçsüzlük (13 Madde): Öğrencinin akademik görevleri yerine getirme konusunda kendini duygusal olarak yıpranmış ve yorgun hissetme düzeyini ölçer.
• Yönetsel Destek (12 Madde): Üniversite yönetimi, öğretim üyeleri veya idari birimlerden alınan destek algısının yetersizliğini veya eksikliğini ölçer.
• Akademik Performans (7 Madde): Öğrencinin akademik başarı ve yeterlilik hissinin azalması, kendini yetersiz görme eğilimini ölçer.
• İş Yükü (7 Madde): Öğrencinin ders, ödev ve sınavlar nedeniyle algıladığı aşırı çalışma yükü ve baskı düzeyini ölçer.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışmasında, ölçülen yapının gerçekten akademik tükenmişlik kavramını temsil edip etmediğini belirlemek amacıyla kapsamlı geçerlik çalışmaları yürütülmüştür. Bu çalışmalar, ölçeğin teorik temellerle uyumlu olduğunu kanıtlamayı amaçlamıştır.

Geçerlik çalışmaları kapsamında özellikle Yapı Geçerliği yöntemine başvurulmuştur. Bu bağlamda, ölçeğin teorik olarak öngörülen alt boyut yapısını ampirik olarak doğrulamak için Faktör Analizi uygulanmıştır. Ayrıca, ölçeğin ilgili diğer ölçüm araçlarıyla olan ilişkisini incelemek üzere benzer ölçek geçerliği hesaplanmıştır, bu da ATÖ’nün diğer kabul görmüş tükenmişlik veya ilgili stres ölçekleriyle tutarlı sonuçlar verdiğini göstermiştir.

Güvenirlik

Akademik Tükenmişlik Ölçeği’nin güvenilirliği, ölçüm sonuçlarının zaman içinde ve farklı durumlarda tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek amacıyla iki temel yöntemle hesaplanmıştır.

İlk olarak, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme derecesini gösteren İç Tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanmıştır. Yüksek iç tutarlılık katsayısı, ölçek maddelerinin homojen olduğunu ve tutarlı bir şekilde tükenmişliği ölçtüğünü işaret eder. İkinci olarak, ölçeğin zamana karşı kararlılığını değerlendirmek için test-tekrar test güvenirliği hesaplanmıştır. Bu yöntem, aynı denek grubuna belirli bir zaman aralığıyla ölçeğin tekrar uygulanması ve sonuçlar arasındaki korelasyonun incelenmesiyle gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmalar, ATÖ’nün ölçüm sonuçlarının kararlı ve güvenilir olduğunu kanıtlamıştır.

Faktör Analizi

Akademik Tükenmişlik Ölçeği’nin geliştirilmesi sürecinde, ölçek maddelerinin altında yatan temel yapıları ortaya çıkarmak amacıyla Keşfedici Faktör Analizi (KFA) kullanılmıştır. Bu analiz sonucunda, ölçeğin dört farklı ve anlamlı alt boyuttan oluştuğu tespit edilmiştir.

Bu dört faktörlü yapı, ölçeğin teorik çerçevesini desteklemiş ve 39 maddenin bu dört alt boyuta mantıksal ve istatistiksel olarak dağıldığını göstermiştir. Faktör analizi, Duygusal Güçsüzlük (13 madde), Yönetsel Destek (12 madde), Akademik Performans (7 madde) ve İş Yükü (7 madde) şeklinde ayrışarak, akademik tükenmişlik yapısının çok yönlü doğasını ortaya koymuştur.

Araç

Test Türü: Geliştirme Ölçeği

Format: 39 maddelik, dört alt boyutlu öz bildirim anketi.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite Öğrencileri (Yükseköğretim)

Yaş Grubu: Yetişkinlik öncesi/Erken Yetişkinlik (Genellikle 18-25 yaş aralığı)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çeşitli üniversitelerin lisans öğrencileri.

Test Metodolojisi: 5’li Likert Ölçeği kullanılmıştır. Derecelendirme şu şekildedir:

• Tamamen Uyuyor: 5
• Çoğunlukla Uyuyor: 4
• Kısmen Uyuyor: 3
• Çoğunlukla Uymuyor: 2
• Hiç Uymuyor: 1

Anahtar Kelimeler

Öğrenci Tükenmişliği, Psikometrik Özellikler, İç Tutarlılık, Test-Tekrar Test, Yapı Geçerliği, Eğitim Psikolojisi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Çukurova Üniversitesi (Tahmini Affiliation)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Akademik Tükenmişlik Ölçeği, Songül Tümkaya tarafından 2000 yılında geliştirilmiştir. Ölçeğin kullanımı için yazar ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. Telif hakları ve ticari kullanım ücretleri hakkında kesin bilgi edinmek için sorumlu yazar Songül Tümkaya ile iletişim kurulması gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal makalesine Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi üzerinden erişim sağlanabilir.

Kaynaklar

Tümkaya, S. (2000). Akademik Tükenmişlik Ölçeğinin geliştirilmesi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(19), 128-133.

Makalenin orijinal bağlantısı: efdergi.hacettepe.edu.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: akademik-tukenmislik-olcegi-toad.pdf

Akademik Tükenmişlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

4 alt boyut ve 39 madde

Duygusal güçsüzlük (13) :

Yönetsel destek (12) :

Akademik performans (7) :

İş yükü (7) :