Akademik Kalıpyargı Tehdidi Envanteri (AKTE)

Öz

Akademik Kalıpyargı Tehdidi Envanteri (AKTE), Clayton ve diğerleri tarafından geliştirilen orijinal ölçeğin Türkçe’ye uyarlanmış (adaptasyon) formudur. Bu envanter, akademik bağlamlarda bireylerin, özellikle de olumsuz kalıpyargı tehdidi altında oldukları durumlarda hissettikleri psikolojik baskı ve kaygıyı ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Uyarlama çalışması, Saltürk ve Güngör (2020) tarafından yürütülmüş olup, özellikle kadın öğrencilerin matematik derslerindeki kalıpyargı tehdidi deneyimlerine odaklanmıştır.

Ölçek, katılımcıların akademik ortamlarda ne sıklıkla kendilerine yönelik olumsuz stereotiplerden kaynaklanan tehditleri algıladıklarını belirlemeyi amaçlar. AKTE, psikometrik özellikler açısından incelenerek geçerlik ve güvenirlik standartlarının Türkçe örneklemde sağlandığı gösterilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Akademik Kalıpyargı Tehdidi, Kalıpyargı Tehdidi, Matematik Başarısı, Ölçek Uyarlama, Kadınlar, Performans Kaygısı, Stereotip.

Yazarlar

Aylin Saltürk, Cansu Güngör.

Amaç

AKTE’nin temel amacı, akademik ortamlarda, özellikle dezavantajlı grupların (Saltürk ve Güngör’ün çalışmasında kadınların matematik bağlamında) kendilerine yönelik olumsuz kalıpyargı tehdidi nedeniyle hissettikleri baskı ve kaygı düzeyini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu envanter, araştırmacıların kalıpyargı tehdidinin akademik performans, motivasyon ve öz yeterlik üzerindeki etkilerini incelemelerine olanak tanır.

Ölçek, eğitim psikolojisi ve sosyal psikoloji alanlarında, kalıpyargı tehdidini azaltmaya yönelik müdahale programlarının etkinliğini değerlendirmek için bir araç olarak da kullanılabilir.

Yapı

Ölçeğin ölçtüğü temel psikolojik yapı, Akademik Kalıpyargı Tehdidi‘dir. Bu yapı, bir bireyin, ait olduğu grubun (örneğin, kadınların matematik yeteneği) olumsuz bir kalıpyargıyla ilişkilendirildiği bir durumda, bu kalıpyargıyı onaylama korkusuyla karşı karşıya kalması sonucu yaşadığı baskıyı ve dikkat dağılmasını ifade eder. Tehdit algısı, genellikle bilişsel kaynakları tüketerek akademik performansta düşüşe yol açar.

Geçerlik

Uyarlama çalışması kapsamında, ölçeğin yapı geçerliği incelenmiştir. Yapı geçerliğini test etmek amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin orijinal yapısına benzer bir faktör yapısını Türkçe örneklemde doğruladığını ve kabul edilebilir uyum indeksleri sağladığını göstermiştir. Bu bulgular, ölçeğin kuramsal olarak ölçmesi beklenen akademik kalıpyargı tehdidi yapısını başarılı bir şekilde ölçtüğünü desteklemektedir.

Ayrıca, içerik geçerliği için uzman görüşlerine başvurulmuş ve çeviri sürecinde kültürel uygunluk sağlanmıştır. Kriter geçerliği çalışmaları, AKTE puanlarının akademik kaygı ve matematik başarısı gibi ilgili yapılarla beklenen yönde ilişkili olduğunu ortaya koymuştur.

Güvenirlik

Akademik Kalıpyargı Tehdidi Envanteri’nin (AKTE) güvenirliği, iç tutarlılık yöntemiyle belirlenmiştir. İç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplamaları, ölçeğin genelinde yüksek düzeyde bir tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir. Yüksek güvenirlik değerleri, ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı tutarlı bir biçimde ölçtüğünü ve dolayısıyla elde edilen puanların istikrarlı olduğunu işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Saltürk ve Güngör (2020) tarafından yürütülen adaptasyon çalışmasında, ölçeğin faktör yapısını incelemek üzere Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Bu analiz, ölçeğin teorik olarak varsayılan tek veya çok boyutlu yapısının Türk kültürüne ve örneklemine uygunluğunu test etmiştir. Elde edilen istatistiksel sonuçlar, AKTE’nin faktör yüklerinin yeterli olduğunu ve yapısal modelin veri ile iyi bir uyum sergilediğini göstermiştir.

Araç Bilgileri

Test Type: Uyarlama Ölçeği (Adaptasyon)

Format: Bireyin kendine yönelik bildirimine dayalı bir envanterdir.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Akademik ortamlarda bulunan ve olumsuz stereotiplere maruz kalma potansiyeli olan bireyler, özellikle üniversite öğrencileri.

Age Group: Genç yetişkinlik dönemi (Üniversite öğrencileri).

Population Details: Uyarlama çalışması spesifik olarak yükseköğretim kurumlarında öğrenim gören kadın öğrenciler üzerine odaklanmıştır.

Test Methodology: Ölçek, 5 dereceli Likert Ölçeği kullanılarak puanlanmaktadır. Derecelendirme seçenekleri şunlardır:

• (1) Hiç
• (2) Nadiren
• (3) Bazen
• (4) Genellikle
• (5) Neredeyse her zaman

Anahtar Kelimeler

Stereotip Tehdidi, Geçerlik, Psikometri, Adaptasyon Çalışması, Sosyal Psikoloji, Eğitim Psikolojisi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar: Aylin Saltürk)

Correspondence Address: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe’ye uyarlanma ve yayınlanma yılı 2020’dir. Ölçeğin kullanımı için izinler ve güncel ücret bilgileri hakkında sorumlu yazar Aylin Saltürk ile doğrudan iletişime geçilmesi önerilmektedir.

İletişim: [email protected]

Kaynaklar

Saltürk, A. & Güngör, C. (2020). Kadınlar, akademik kalıpyargı tehdidi ve matematik: Bir ölçek uyarlama çalışması. Turkish Studies-Education, 15(6), 4475-4492. https://dx.doi.org/10.47423/TurkishStudies.45340

Uyarlama çalışmasının orijinal makalesine şu bağlantıdan ulaşılabilir: turkishstudies.net

Ölçeğin orijinal PDF dosyaları aşağıdan indirilebilir:

• akademik-kalipyargi-tehdidi-envanteri-akte-toad.pdf
• akademik-kalipyargi-tehdidi-envanteri-akte-toad.pdf

Akademik Kalıpyargı Tehdidi Envanteri (AKTE) Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tam metnine ve puanlama anahtarına erişim için Saltürk ve Güngör (2020) makalesine başvurulması gerekmektedir.