Biyoloji Öğrenmeye Yönelik Akademik Motivasyon Ölçeği (BAMÖ)

Özet

Biyoloji Öğrenmeye Yönelik Akademik Motivasyon Ölçeği (BAMÖ), öğrencilerin biyoloji öğrenme sürecine ilişkin akademik motivasyon düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek geliştirme çalışması, motivasyonu akademik bağlamda, özellikle de biyoloji derslerine özgü olarak, içsel ve dışsal faktörler ile motivasyonsuzluk boyutları çerçevesinde değerlendirmektedir. Ölçek, öğrencilerin biyolojiye olan ilgilerini, mesleki hedeflerle ilişkilendirmelerini ve sosyal beklentilere yönelik tutumlarını kapsamlı bir şekilde incelemektedir.

Anahtar Kelimeler

BAMÖ, Akademik Motivasyon, Biyoloji Eğitimi, Ölçek Geliştirme, İçsel Motivasyon, Dışsal Motivasyon, Motivasyonsuzluk.

Yazarlar

Aydın, S., Yerdelen, S., Yalmancı, S. G., Göksu, V.

Amaç

Biyoloji Öğrenmeye Yönelik Akademik Motivasyon Ölçeği’nin temel amacı, öğrencilerin biyoloji derslerini öğrenmeye yönelik sahip oldukları motivasyon tür ve düzeylerini belirlemektir. Bu ölçüm, eğitim araştırmacılarına ve uygulayıcılarına, öğrencilerin öğrenme süreçlerindeki engelleri veya destekleyici faktörleri anlamada ve buna yönelik pedagojik müdahaleler geliştirmede yardımcı olmayı hedeflemektedir. Ölçek, motivasyonun farklı alt boyutlarını ayrıştırarak daha detaylı bir profil sunmayı amaçlamaktadır.

Yapı (Ölçülen Yapı)

Ölçek, motivasyon yapısını temel olarak Öz Belirleme Kuramı (Self-Determination Theory – SDT) çerçevesinde ele almaktadır. BAMÖ, biyoloji öğrenmeye yönelik akademik motivasyonu dört temel alt boyutta ölçmektedir:

• İçsel Motivasyon: Öğrenme eyleminin kendisinden keyif alma, merak ve ilgi duyma gibi kişisel tatmin odaklı nedenlerle biyoloji öğrenme isteği.
• Dışsal Motivasyon-Meslek: Biyoloji öğreniminin, gelecekteki kariyer veya mesleki hedeflere ulaşmak için bir araç olarak görülmesi.
• Dışsal Motivasyon-Sosyal: Başkalarının beklentilerini (aile, öğretmenler, akranlar) karşılamak veya sosyal onay almak amacıyla biyoloji öğrenme isteği.
• Motivasyonsuzluk: Biyoloji öğreniminin amacını veya değerini anlayamama, çaba gösterme isteksizliği ve düşük yeterlilik algısı.

Bu dört faktör, öğrencilerin biyolojiye yönelik akademik davranışlarını yönlendiren temel psikolojik mekanizmaları temsil etmektedir.

Geçerlik

BAMÖ’nün geçerlik çalışmaları, ölçeğin yapısal uygunluğunu ve amaca hizmet etme yeteneğini göstermek için yürütülmüştür. Ölçek geliştirme çalışmasında, faktör yapısının teorik beklentilerle uyumlu olup olmadığını test etmek amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ve/veya açımlayıcı faktör analizi (AFA) kullanılmıştır. 4 alt boyuttan oluşan bu yapının, Biyoloji öğrenmeye yönelik motivasyonun farklı yönlerini birbirinden bağımsız ve anlamlı bir şekilde ölçtüğü belirlenmiştir. Yapısal geçerlik analizleri, ölçeğin teorik temele uygun olarak motivasyon alt boyutlarını başarılı bir şekilde ayrıştırdığını ortaya koymaktadır. Kaynakta detaylı geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, yayınlanan makale, ölçeğin geçerlik kriterlerini sağladığını rapor etmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ve istikrarını göstermektedir. BAMÖ’nün iç tutarlılığını belirlemek amacıyla Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda birbiriyle uyumlu çalıştığını göstermektedir. Ölçek geliştirme raporunda, bu dört alt boyut için ayrı ayrı hesaplanan Cronbach Alfa değerlerinin kabul edilebilir seviyede olduğu ve ölçeğin güvenilir bir ölçüm aracı olduğu sonucuna varılmıştır. Kaynakta spesifik güvenirlik katsayıları belirtilmemiştir.

Faktör Analizi

Biyoloji Öğrenmeye Yönelik Akademik Motivasyon Ölçeği (BAMÖ), toplam 19 maddeden oluşmaktadır ve bu maddeler açımlayıcı faktör analizi sonucunda dört ana alt boyutta toplanmıştır. Bu faktör yapısı, motivasyonun hem kalitatif hem de kantitatif yönlerini dikkate alarak oluşturulmuştur. Alt boyutların madde dağılımı ve içeriği şu şekildedir:

• İçsel Motivasyon (10 Madde): Biyoloji öğreniminden alınan zevk ve doğal ilgiye odaklanır.
• Motivasyonsuzluk (8 Madde): Öğrenmenin amacına yönelik inanç eksikliği ve ilgisizliği kapsar. (Not: Orijinal kaynakta madde sayısı 8 olarak belirtilmiştir, ancak alt boyut örneklerinde toplam madde sayısı 19 olarak verilmiştir. Bu alt boyutun madde sayısı 19 maddelik toplam içinde yer almaktadır.)
• Dışsal Motivasyon-Meslek (11 Madde): Biyoloji bilgisinin mesleki gelecekteki faydalarına odaklanır. (Not: Orijinal kaynakta madde sayısı 11 olarak belirtilmiştir, ancak 19 maddelik toplam içinde yer almaktadır. Bazı maddeler birden fazla alt boyutta yer alabilir veya alt boyut madde sayıları orijinal makalede revize edilmiş olabilir. Burada kaynakta belirtilen ham sayılar korunmuştur.)
• Dışsal Motivasyon-Sosyal (5 Madde): Sosyal baskı veya dışsal ödüllere (aile onayı gibi) odaklanır.

Ölçek geliştirme sürecinde, faktör yüklerinin yüksek ve alt boyutlar arasındaki korelasyonların kabul edilebilir düzeyde olduğu rapor edilmiştir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme (Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği (Self-Report Scale)

Derecelendirme: 6’lı Likert Ölçeği (1= Hiç katılmıyorum – 6= Tamamen katılıyorum)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğrenciler

Yaş Grubu: Genellikle lise ve üniversite öğrencileri (Akademik motivasyon bağlamında)

Popülasyon Detayları: Ölçek, akademik biyoloji dersi alan öğrencilerin motivasyonunu ölçmek üzere tasarlanmıştır.

Test Metodolojisi: Psikometrik yöntemlerle geliştirilmiş çok boyutlu bir tutum ölçeğidir.

Anahtar Kelimeler

Akademik Başarı, Öz Belirleme Kuramı, Biyoloji Dersi, Dışsal Motivasyon, Ölçek Yapısı, Psikometri.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Solmaz Aydın

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanan kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Sağlanan kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2014 (Yayın Yılı)

İzinler ve Kullanım Ücreti: Akademik araştırmalarda kullanım için genellikle referans gösterilmesi gerekmektedir. Ticari kullanım ve telif hakları için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal makalesi ve detayları aşağıdaki bağlantılarda mevcuttur:

• Makale Bağlantısı: egitimvebilim.ted.org.tr
• Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: biyoloji-ogrenmeye-yonelik-akademik-motivasyon-olcegi-bamo-toad.pdf

Kaynaklar

Aydın, S., Yerdelen, S., Yalmancı, S. G. ve Göksu, V. (2014). Biyoloji Öğrenmeye Yönelik Akademik Motivasyon Ölçeği: Ölçek geliştirme çalışması. Eğitim ve Bilim, 39(176), 425-435.

Biyoloji Öğrenmeye Yönelik Akademik Motivasyon Ölçeği (BAMÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek toplam 19 maddeden ve 4 Alt boyuttan oluşmaktadır. Örnek maddeler aşağıdadır:

• İçsel Motivasyon (10 m): Biyoloji konularında tartışmaktan zevk alıyorum.
• Motivasyonsuzluk (8 m): Hiçbir fikrim yok. Öğrendiklerimin ne işe yarayacağını anlamıyorum.
• Dışsal Motivasyon-Meslek (11 m): Gelecek için seçtiğim meslek bu alanla ilgili olduğu için.
• Dışsal Motivasyon-Sosyal (5 m): Aileme biyoloji dersini başardığımı göstermek için.