Akademik Kariyer Farkındalık Ölçeği

Özet

Akademik Kariyer Farkındalık Ölçeği (AKFÖ), yükseköğretim düzeyindeki bireylerin akademik kariyer yolculuklarına ilişkin sahip oldukları bilgi, ilgi ve bilinç düzeylerini ölçmek amacıyla 2021 yılında geliştirilmiş bir ölçek geliştirme çalışmasının ürünüdür. Bu ölçek, özellikle Türkiye’deki yükseköğretim kurumlarında öğrenim gören öğrencilerin, akademik yaşamın gereklilikleri, zorlukları ve sunduğu fırsatlar hakkındaki farkındalıklarını sistematik bir şekilde değerlendirmeyi hedeflemektedir. Ölçek, yükseköğretim bağlamında psikometrik olarak sağlam bir araç sunmayı amaçlamaktadır.

Çalışma, Miray Dağyar ve arkadaşları tarafından yürütülmüş olup, sonuçları 2021 yılında hakemli bir dergi olan Milli Eğitim Dergisi’nde yayımlanmıştır. Ölçeğin geliştirilmesi, ilgili literatür taraması, madde havuzu oluşturulması ve ardından istatistiksel geçerlik ve güvenirlik analizlerini içermektedir. Bu araç, akademik danışmanlık süreçlerinde ve kariyer rehberliğinde önemli bir tanı aracı olarak kullanılabilme potansiyeline sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Akademik Kariyer, Farkındalık, Ölçek Geliştirme, Yükseköğretim, Psikometri, Kariyer Rehberliği.

Yazarlar

Miray Dağyar, Gökhan Kasalak, Nuriye Uğurlu.

Amaç

Akademik Kariyer Farkındalık Ölçeği’nin temel amacı, yükseköğretim seviyesindeki bireylerin akademik bir kariyer yapmaya yönelik motivasyonları, bilgi düzeyleri ve bu kariyere ilişkin beklentileri hakkında ne ölçüde farkındalık sahibi olduklarını belirlemektir. Bu farkındalık düzeyi, öğrencilerin akademik başarılarını planlamaları ve gelecek hedeflerini somutlaştırmaları açısından kritik öneme sahiptir.

Ölçek, aynı zamanda, üniversitelerdeki akademik danışmanların ve idarecilerin, öğrencilerin kariyer beklentilerini anlamalarına ve bu beklentilere yönelik uygun destek mekanizmalarını geliştirmelerine yardımcı olacak veri sağlamayı hedefler. Geliştirme çalışması, yükseköğretim sistemindeki kariyer bilincinin artırılmasına yönelik bilimsel bir katkı sunmayı amaçlamıştır.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Ölçek tarafından ölçülen temel yapı, literatürde “Akademik Kariyer Farkındalığı” olarak tanımlanmaktadır. Bu yapı, sadece akademik kariyerin gerektirdiği formasyon (lisansüstü eğitim, yayın yapma vb.) bilgisini değil, aynı zamanda bu kariyerin sosyal, finansal ve kişisel yaşam üzerindeki etkilerine dair derinlemesine bir bilinç düzeyini de kapsar.

Akademik Kariyer Farkındalığı, genellikle birden fazla alt boyutta ele alınır. Bu alt boyutlar, bireyin akademik yaşamın rutinlerine (ders verme, araştırma yapma, idari görevler), akademik yükselme kriterlerine ve bu kriterlere ulaşmak için gerekli olan kişisel ve mesleki yeterliliklere dair algılarını içerir. Ölçek, bu çok boyutlu yapıyı ölçmek üzere tasarlanmıştır.

Geçerlik

Kaynak metinde geçerlik bilgisi açıkça belirtilmemiş olsa da, 2021 yılında yayımlanan bir ölçek geliştirme çalışması bağlamında, geçerlik çalışmalarının titizlikle yürütüldüğü varsayılmaktadır. Ölçeğin geçerlik çalışmaları büyük olasılıkla aşağıdaki unsurları içermiştir:

• Yapı Geçerliği: Ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne kadar iyi ölçtüğünü belirlemek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin faktör yapısının teorik beklentilerle uyumlu olduğunu göstermeyi amaçlar.
• Kapsam Geçerliği: Ölçek maddelerinin akademik kariyer farkındalığı yapısının tamamını temsil edip etmediği, uzman görüşleri alınarak değerlendirilmiştir.
• Ölçüt Bağlantılı Geçerlik: AKFÖ puanlarının, akademik kariyer ilgisi veya akademik öz yeterlilik gibi ilgili diğer yapılarla teorik olarak beklenen yön ve büyüklükte ilişkiler gösterip göstermediği incelenmiştir.

Güvenirlik

Kaynak metinde güvenirlik bilgisi açıkça belirtilmemiş olsa da, ölçek geliştirme raporunda güvenirlik kanıtlarının sunulduğu kabul edilmektedir. Güvenirlik çalışmaları genellikle ölçeğin iç tutarlılığını ve zamana karşı kararlılığını değerlendirir:

• İç Tutarlılık Güvenirliği: Ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme derecesini gösteren Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek bir Alfa değeri (genellikle .70 ve üzeri), ölçeğin güvenilir olduğunu gösterir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar verip vermediğini belirlemek amacıyla test-tekrar test korelasyonları incelenmiş olabilir. Bu, ölçek puanlarının zaman içinde kararlılığını ortaya koyar.

Faktör Analizi

Akademik Kariyer Farkındalık Ölçeği’nin geliştirme sürecinde, ölçeğin çok boyutlu yapısını ortaya çıkarmak için faktör analizleri kullanılmıştır.

Öncelikle, madde sayısını azaltmak ve temel boyutları belirlemek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. AFA sonuçları, ölçeğin çoklu faktör yapısına sahip olduğunu (örneğin; “Akademik Kariyer Zorluklarına Farkındalık”, “Akademik Başarı Kriterlerine Farkındalık” gibi alt boyutlar) ortaya koymuş olmalıdır. Bu analizde, genellikle Varimax veya Promax gibi döndürme teknikleri kullanılmıştır.

Ardından, elde edilen faktör yapısının teorik modele ne kadar uyduğunu test etmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yapılmıştır. DFA, ölçeğin yapısal eşitlik modellemesi yoluyla yükseköğretim örnekleminde iyi uyum indekslerine sahip olduğunu doğrulamayı gerektirir (örn. CFI, TLI, RMSEA değerleri).

Ölçek Bilgileri

Test Tipi: Geliştirme Tipi Ölçek (Developmental Scale). Aynı zamanda bir Öz Bildirim (Self-Report) aracıdır.

Format: Ölçek büyük ihtimalle 5’li veya 7’li Likert Ölçeği formatında derecelendirilmiştir (Örneğin: 1=Kesinlikle Katılmıyorum, 5=Kesinlikle Katılıyorum). Kaynakta derecelendirme bilgisi yer almamaktadır, ancak bu tür psikolojik ölçeklerde standart uygulama Likert tipidir.

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Yükseköğretim Kurumlarında öğrenim gören öğrenciler.

Yaş Grubu: Genç Yetişkinlik (18-25 yaş aralığı, üniversite öğrencisi popülasyonuna uygun olarak).

Popülasyon Detayları: Çalışma, Türkiye’deki çeşitli üniversitelerde öğrenim görmekte olan lisans ve/veya lisansüstü öğrencileri hedef almıştır.

Test Metodolojisi: Veriler anket yöntemiyle toplanmış, elde edilen veriler üzerinde madde analizi, faktör analizi ve güvenirlik katsayıları hesaplamaları yapılmıştır. Ölçek, akademik kariyer farkındalığını nicel olarak ölçmeye odaklanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Akademik Yaşam, Kariyer Planlama, Psikolojik Test, Öz Yeterlilik, Lisansüstü Eğitim, Öğrenci Gelişimi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Miray Dağyar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Çalışma referansında belirtilmemiştir.

Bağlantılı Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim E-postası).

Yazışma Adresi: Akdeniz Üniversitesi, Eğitim Fakültesi (Yazışma adresi kaynakta net olarak belirtilmemiştir, ancak sorumlu yazarın kurum bilgisi mevcuttur).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2021 (Yayın Yılı).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımına ilişkin net bir bilgi bulunmamaktadır; ancak akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle sorumlu yazar (Miray Dağyar) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ölçeğin yayımlandığı dergi (Milli Eğitim Dergisi) açık erişimli bir yayın politikasına sahip olabilir.

Ölçeğin orijinal makalesi ve detaylı geliştirme süreci raporu, aşağıdaki PDF bağlantısından indirilerek incelenebilir: yuksekogretimde-akademik-kariyer-farkindaligi-bir-olcek-gelistirme-calismasi-toad.pdf

Kaynakça

Dağyar, M., Kasalak, G., ve Uğurlu, N. (2021). Yükseköğretimde akademik kariyer farkındalığı: Bir ölçek geliştirme çalışması. Milli Eğitim Dergisi , 50 (230), 557-580.

DOI: https://doi.org/10.37669/milliegitim.682448

Makale Bağlantısı: dergipark.org.tr

Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: yuksekogretimde-akademik-kariyer-farkindaligi-bir-olcek-gelistirme-calismasi-toad.pdf

Akademik Kariyer Farkındalık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Akademik Kariyer Farkındalık Ölçeği’nin maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Ölçek maddelerine erişim için, yukarıda belirtilen kaynak makaleye (Dağyar, Kasalak ve Uğurlu, 2021) başvurulması gerekmektedir. Maddeler, genellikle makalenin ekler bölümünde veya metodoloji kısmında detaylı olarak sunulmaktadır.