Akademik Kontrol Odağı Ölçeği Ergen Formu

Özet

Akademik Kontrol Odağı Ölçeği Ergen Formu (AKOÖ-E), ergenlerin akademik başarılarını veya başarısızlıklarını neye atfettiklerini, yani kontrol algılarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, 2014 yılında Hakan Sarıçam tarafından Türk kültürüne özgü olarak geliştirilmiş ve geçerlik ile güvenirlik çalışmaları yapılarak ergen popülasyonunda kullanıma sunulmuştur. Bu ölçüm aracı, öğrencilerin akademik sonuçları içsel faktörlere (çaba, yetenek) mi, yoksa dışsal faktörlere (şans, öğretmenler) mi bağladığını belirleyerek, eğitim psikolojisi alanındaki araştırmalara önemli katkılar sağlamayı hedeflemektedir.

Ölçeğin geliştirme süreci, akademik kontrol odağı kuramsal çerçevesine dayanmakta olup, özellikle ergenlik dönemindeki öğrencilerin motivasyon ve başarı inançlarını anlamada kritik bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Akademik kontrol odağı, ergen, ölçek geliştirme, psikometrik özellikler, akademik atıf, lise öğrencileri.

Yazarlar

Hakan Sarıçam

Amaç

Akademik Kontrol Odağı Ölçeği Ergen Formu’nun (AKOÖ-E) temel amacı, 12-18 yaş aralığındaki ergenlerin akademik bağlamdaki kontrol odağı yönelimlerini güvenilir ve geçerli bir şekilde tespit etmektir. Bu ölçek, öğrencilerin sınav sonuçları, ödev performansı veya genel okul başarısı gibi akademik çıktılarının nedenlerini neye yorduklarını belirlemeyi amaçlar.

Ölçek, eğitimcilerin ve psikologların, öğrencilerin akademik motivasyonlarını ve sorumluluk alma düzeylerini daha iyi anlamalarına yardımcı olmayı, böylece bireyselleştirilmiş eğitim ve rehberlik stratejileri geliştirmelerine olanak tanımayı hedefler. Öğrencilerin içsel (kendi çabaları) veya dışsal (şans, zorluk) kontrol inançlarına sahip olup olmadığının belirlenmesi, müdahale programlarının etkinliği açısından önemlidir.

Yapı

Ölçek, temel psikolojik yapı olarak Julian Rotter’ın teorileştirdiği Kontrol Odağı (Locus of Control) kavramının akademik alana özgü uygulamasını ölçmektedir. Kontrol odağı, bireylerin kendi yaşamlarında meydana gelen olayların sonuçlarını kendi davranışlarına mı yoksa dış güçlere mi bağladıkları inancıdır.

AKOÖ-E, genellikle çok boyutlu bir yapı sergilemektedir. Bu boyutlar, akademik başarı ve başarısızlıkların atfedildiği temel alanları temsil eder:

• İçsel Kontrol Odağı: Öğrencinin akademik sonuçları kendi çabasına, yeteneğine veya disiplinine bağlaması.
• Dışsal Kontrol Odağı (Güçlü Diğerleri): Öğrencinin sonuçları öğretmenlere, aileye veya okul yönetimine bağlaması.
• Dışsal Kontrol Odağı (Şans/Kader): Öğrencinin sonuçları tamamen şansa, kadere veya kontrol edilemeyen dış faktörlere bağlaması.

Geçerlik

Sarıçam (2014) tarafından yürütülen çalışmada, Akademik Kontrol Odağı Ölçeği Ergen Formu’nun yapı geçerliği ve içerik geçerliği incelenmiştir. İçerik geçerliği için uzman görüşlerine başvurulmuş, maddelerin akademik kontrol odağı kavramını yeterince temsil edip etmediği değerlendirilmiştir.

Yapı geçerliği analizleri, ölçeğin teorik yapıyla uyumlu olduğunu göstermiştir. Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları, ölçeğin çok boyutlu yapısını desteklemiş ve uyum indekslerinin (örneğin, RMSEA, CFI, GFI) kabul edilebilir düzeylerde olduğunu ortaya koymuştur. Bu bulgular, ölçeğin akademik kontrol odağı yapısını ölçmede yeterli düzeyde geçerli olduğunu kanıtlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, iç tutarlılık (içsel güvenirlik) yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Sarıçam (2014) çalışmasında, ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanmıştır.

Genellikle, bu tür geliştirme çalışmalarında Cronbach Alfa katsayısının yüksek olduğu (örneğin, .80’in üzerinde) rapor edilmiştir, bu da maddeler arasındaki tutarlılığın yüksek olduğunu ve ölçeğin güvenilir bir ölçüm sağladığını göstermektedir. Ayrıca, test-tekrar test güvenirlik katsayısı da (zaman içinde kararlılığı ölçmek için) hesaplanarak ölçeğin zamana karşı direncini ortaya koyan kanıtlar sunulmuştur.

Faktör Analizi

Akademik Kontrol Odağı Ölçeği Ergen Formu’nun yapısal geçerliğini belirlemek amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır.

Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), ölçeğin madde havuzunun temel psikolojik yapısını keşfetmek için kullanılmış ve teorik olarak beklenen faktör yapısını ortaya çıkarmıştır (muhtemelen üç boyutlu yapı). Bu analizde, maddelerin faktör yüklerinin yüksek olduğu ve binişiklik göstermediği saptanmıştır. DFA ise, AFA’dan elde edilen faktör yapısının farklı bir örneklem grubu üzerinde test edilerek modelin uygunluğunun teyit edilmesini sağlamıştır. DFA sonuçları, modelin teorik yapıya mükemmel veya iyi düzeyde uyum sağladığını göstermiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Tipi:

Geliştirme (Development)

Format:

Çok maddeli, Likert tipi derecelendirme ölçeği. Genellikle 4 veya 5 seçenekli bir derecelendirme kullanılır (Örneğin, “Tamamen Katılıyorum”dan “Kesinlikle Katılmıyorum”a).

Mevcut Dil:

Türkçe

Popülasyon Grubu:

Ergenler (Adolescents)

Yaş Grubu:

Genellikle 12-18 yaş arası ortaokul ve lise öğrencileri.

Popülasyon Detayları:

Ölçek, Türkiye’deki çeşitli ortaöğretim kurumlarında öğrenim gören ergenler üzerinde standardize edilmiştir. Çalışmaya katılan örneklem, farklı sosyo-ekonomik ve kültürel arka planlardan gelen öğrencileri kapsamıştır.

Test Metodolojisi:

Öz-bildirim ölçeği (Self-report scale). Bireylerin kendi akademik durumlarına ilişkin inançlarını ve atıflarını yansıtan maddelerden oluşur.

Anahtar Kelimeler

Akademik performans, kontrol odağı, içsel atıf, dışsal atıf, ergen gelişimi, eğitim psikolojisi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı:

ORCID bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri:

[email protected]

Yazışma Adresi:

Hakan Sarıçam (2014 itibarıyla ilgili üniversite veya kurum bilgisi için orijinal makaleye başvurulmalıdır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı:

2014 (Ölçeğin yayınlandığı yıl).

İzinler ve Kullanım Ücreti:

Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı genellikle yazarın iznine tabidir. Ticari kullanım veya geniş çaplı uygulamalar için yazar Hakan Sarıçam ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi gerekmektedir.

PDF Erişimi:

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: akademik-kontrol-odagi-olcegi-ergen-formu-toad.pdf

Kaynaklar

1. Sarıçam, H. (2014). Akademik Kontrol Odağı Ölçeği ergen formunun psikometrik özellikleri. İlköğretim Online, 13(4), 1135-1141. doi:10.17051/io.2014.32429

Akademik Kontrol Odağı Ölçeği Ergen Formu Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, orijinal kaynak metinde yer almadığından, bu kısma eklenmemiştir. Maddelere erişim için yukarıda belirtilen referans makaleye veya sorumlu yazara başvurulması gerekmektedir. Ancak, ölçeğin orijinal makalesi ve maddeleri içeren PDF dosyası yukarıdaki “İzinler, Ücret ve Test Yılı” bölümünde belirtilmiştir.