Aile Yeterlik Ölçekleri

Özet

Aile Yeterlik Ölçekleri (AYÖ), ebeveynlerin ve aile üyelerinin kendi aile işlevleri, çocuk yetiştirme becerileri ve aile içi sorunlarla başa çıkma kapasitelerine yönelik algıladıkları yeterlik düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araç setidir. Bu özel giriş, 2018 yılında T. Yılmaz-Bingöl ve M. Kalkan tarafından gerçekleştirilen ölçeklerin Türkçe’ye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışmalarını temel almaktadır. Psikometri alanında yapılan bu uyarlama çalışması, ölçeklerin Türk kültürü bağlamında tutarlı ve geçerli sonuçlar üretmesini sağlamayı hedeflemiştir.

Ölçek, ailelerin kendilerini ne kadar yetkin hissettiklerini değerlendirerek, psikolojik danışmanlık ve aile terapisi süreçlerinde önemli tanısal bilgiler sunmaktadır. Çalışmanın detayları, FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi’nde yayımlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Aile yeterliği, ebeveyn yeterliği, aile işlevi, psikometrik özellikler, ölçek uyarlama, geçerlik, güvenirlik.

Yazarlar

Tuğba Yılmaz Bingöl, Mustafa Kalkan

Amaç

Aile Yeterlik Ölçeklerinin temel amacı, bireylerin ve aile sistemlerinin çeşitli zorluklarla ve gelişimsel görevlerle başa çıkma konusunda algıladıkları yeterlilik düzeyini nicel olarak ölçmektir. Bu ölçekler, ailelerin problem çözme, iletişim kurma ve çocuk yetiştirme sorumluluklarını yerine getirme konusundaki öz yeterlik inançlarını değerlendirmeye yardımcı olur.

Ölçeklerin Türkçe’ye uyarlanması, Türk aile yapısı ve kültürel dinamikleri göz önünde bulundurularak, klinik ve araştırma ortamlarında kullanılabilir güvenilir bir araç sağlamayı amaçlamıştır. Bu sayede, aile danışmanlığı programlarının etkinliğinin ölçülmesi ve risk altındaki ailelerin belirlenmesi mümkün hale gelmektedir.

Yapı

Ölçek, sosyal bilişsel teori çerçevesinde ele alınan Aile Yeterliği (Family Competence/Efficacy) yapısını ölçmektedir. Aile Yeterliği, ailenin başarılı bir şekilde işlev görme, zorluklara uyum sağlama ve belirlenen hedeflere ulaşma kapasitesine dair kolektif inancını ifade eder. Bu yapı genellikle çok boyutludur ve şunları içerebilir:

• Ebeveynlik Yeterliği (Çocuk yetiştirme becerilerine inanç)
• İletişim ve Duygusal Düzenleme Yeterliği
• Problem Çözme ve Kriz Yönetimi Yeterliği
• Sosyal Destek Arama ve Kullanma Yeterliği

Ölçekler, bu farklı boyutlardaki algılanan yetkinliği ölçerek, ailenin genel psikososyal sağlığı hakkında kapsamlı bir değerlendirme sunar.

Geçerlik

Yılmaz-Bingöl ve Kalkan (2018) tarafından yürütülen uyarlama çalışmasında, ölçeklerin Türkçe versiyonunun psikometrik geçerlik kanıtları incelenmiştir. Geçerlik çalışmaları genellikle yapı geçerlik (faktör analizi yoluyla) ve ölçüt bağımlı geçerlik (ilgili diğer ölçeklerle korelasyon) yöntemlerini içerir.

Orijinal kaynakta spesifik geçerlik değerleri belirtilmemiş olsa da, uyarlama sürecinde uzman görüşü alınmış, dil ve kültürel eşdeğerlik sağlanmıştır. Çalışmanın sonuçları, ölçeğin Türk örnekleminde ölçmek istediği teorik yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğünü göstermiştir.

Güvenirlik

Ölçeklerin güvenirlik analizi, ölçüm sonuçlarının zamana ve farklı maddelere karşı tutarlılığını değerlendirir. Uyarlama çalışmasında genellikle iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) ve test-tekrar test güvenilirliği yöntemleri kullanılmıştır.

Yılmaz-Bingöl ve Kalkan, ölçeklerin farklı alt boyutları için yeterli düzeyde iç tutarlılık katsayıları elde ederek, ölçeklerin Türkçe formunun tutarlı ölçümler yapma yeteneğine sahip olduğunu doğrulamışlardır. Bu yüksek güvenirlik düzeyleri, ölçeklerin araştırma ve uygulama alanlarında güvenle kullanılabileceğini işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasının kritik bir aşaması, ölçeklerin orijinal yapısal modelinin Türkçe veri setinde doğrulanmasıdır. Bu amaçla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Keşfedici Faktör Analizi (KFA) kullanılmıştır.

Faktör analizleri, Aile Yeterlik Ölçeklerinin birden fazla alt boyuta sahip olduğunu ve bu alt boyutların Türk örnekleminde de tutarlı bir şekilde ayrıştığını göstermiştir. Elde edilen model uyum indeksleri, ölçeklerin teorik yapısının ampirik verilerle uyumlu olduğunu kanıtlamıştır.

Araç

Test Türü: Uyarlama ve Öz Bildirim Ölçeği

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Spesifik dereceleme bilgisi orijinal kaynakta belirtilmemiştir.)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlaması yapılan dil), Orijinal dil (kaynakta belirtilmemiştir, ancak genellikle İngilizce’dir)

Popülasyon Grubu: Yetişkinler, Ebeveynler, Aile Üyeleri

Yaş Grubu: Yetişkin Popülasyon

Popülasyon Detayları: Türkiye’de yaşayan yetişkinler ve ebeveynler üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Uygulama, katılımcıların kendilerine sunulan maddelere ne ölçüde katıldıklarını belirtmeleri yoluyla gerçekleştirilen öz bildirim yöntemine dayanır.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik test, aile yeterliği, ebeveynlik, çocuk gelişimi, psikolojik danışmanlık, FSM İlmî Araştırmalar, Tuğba Yılmaz Bingöl.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Tuğba Yılmaz Bingöl

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Veri mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2018

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı veya bilimsel araştırmalarda kullanımı için gerekli izinler ve ücret bilgisi, sorumlu yazar (Tuğba Yılmaz Bingöl) ile doğrudan iletişime geçilerek öğrenilmelidir.

PDF Erişimi: Ölçeğin uyarlama çalışmasına ait orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir. The original PDF can be downloaded here: aile-yeterlik-olcekleri-toad.pdf

Kaynaklar

1. Yılmaz-Bingöl, T., ve Kalkan, M. (2018). Aile Yeterlik Ölçeklerinin Türkçe’ye uyarlanması, geçerlik ve güvenirliği. FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, (12), 141-169.

Aile Yeterlik Ölçeklerinin Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri orijinal kaynakta (kaynak kodunda) açıkça belirtilmemiştir. Maddelerin tamamına erişim için yukarıda belirtilen akademik makaleye başvurulması gerekmektedir.