Aile Stresini Değerlendirme Ölçeği

Özet

Aile Stresini Değerlendirme Ölçeği (ASÖ) ya da orijinal ismiyle The Questionnaire on Resource and Stress-F (QRS-FT), ailelerin yaşadığı stresi ve stres kaynaklarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, Türkçeye 2001 yılında Dr. Sema Kaner tarafından uyarlanmış olup, özellikle kronik hastalıklar veya engellilik durumu olan bireylere sahip ailelerin karşılaştığı zorlukları ve bu zorluklarla başa çıkma kaynaklarını değerlendirmeye odaklanmaktadır. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türkiye’deki araştırmalarda kullanılmak üzere yeterli düzeyde geçerlik ve güvenirlik özelliklerine sahip olduğunu göstermiştir.

Ölçeğin temel amacı, aile işleyişini etkileyen stres faktörlerini sistematik olarak belirlemek ve böylece psikolojik müdahale programlarına rehberlik etmektir. Kaner’in çalışması, QRS-FT’nin faktör yapısını inceleyerek, orijinal ölçeğin boyutlarının Türkçe kültürü bağlamında da uygunluğunu araştırmıştır. Bu ölçek, aile psikolojisi ve klinik psikoloji alanlarında önemli bir değerlendirme aracı olarak kabul edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Aile stresi, QRS-FT, kaynak ve stres anketi, psikometrik özellikler, uyarlama, aile işleyişi, faktör yapısı, Sema Kaner, Ankara Üniversitesi.

Yazarlar

Sema Kaner (Uyarlama Yazarı)

Amaç

Aile Stresini Değerlendirme Ölçeği’nin temel amacı, ailelerin üyelerinden birinin özel bir durumu (örneğin, kronik hastalık, engellilik veya gelişimsel yetersizlik) olması nedeniyle yaşadığı stres düzeyini kapsamlı bir şekilde ölçmektir. Ölçek, sadece stresin genel seviyesini değil, aynı zamanda bu strese katkıda bulunan spesifik alanları ve stresle başa çıkmada kullanılabilecek kaynakları da belirlemeyi hedefler.

Türkçe uyarlama çalışması, özgün ölçeğin (QRS-F) kültürel geçerliliğini sağlamak ve Türkiye’deki ailelerin karşılaştığı kendine özgü stres faktörlerini yansıtabilecek bir araç sunmak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu amaç doğrultusunda, ölçeğin faktör yapısı yeniden incelenmiş ve elde edilen sonuçlar, ölçeğin psikolojik araştırmalarda ve klinik değerlendirmelerde kullanılmasına olanak tanımıştır.

Yapı

ASÖ (QRS-FT), aile stresi kavramını çok boyutlu bir yapı olarak ele alır. Ölçek, sadece bireyin değil, tüm ailenin yaşadığı yükü ve zorlukları ölçmektedir. QRS-FT’nin ölçtüğü temel yapı, aile sistemindeki kaynakların tükenmesi veya yetersiz kalması sonucu ortaya çıkan psikolojik ve sosyal baskıdır. Bu yapı genellikle, engelli bireyin ihtiyaçları, aile içi rollerdeki değişimler, sosyal destek eksikliği ve gelecekle ilgili endişeler gibi alt boyutlardan oluşur.

Ölçek, stresin kaynaklarını ve ailenin bu stresle başa çıkma kapasitesini de değerlendirerek, stresin yalnızca olumsuz yönlerini değil, ailenin dayanıklılık potansiyelini de dolaylı olarak yansıtır. Bu çok boyutlu yaklaşım, araştırmacıların ve klinisyenlerin aileye özgü müdahale stratejileri geliştirmesine yardımcı olur.

Geçerlik

Aile Stresini Değerlendirme Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması için Kaner (2001) tarafından kapsamlı geçerlik çalışmaları yürütülmüştür. Bu çalışmalar, ölçeğin amaçladığı yapıyı ne ölçüde doğru ölçtüğünü kanıtlamayı amaçlamıştır. Çalışmalar sonucunda, QRS-FT’nin araştırmalarda kullanılmak üzere yeterli psikometrik özelliklere sahip olduğu ifade edilmiştir.

Yapılan geçerlik analizleri, genellikle yapı geçerliği ve ayırıcı geçerliği içermektedir. Faktör analizi sonuçları, ölçeğin teorik yapısına uygun bir faktör dağılımı göstererek yapı geçerliğini desteklemiştir. Bu sonuçlar, ölçeğin Türk kültürüne özgü stres faktörlerini de başarıyla yansıtabileceğini işaret etmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmiştir. Kaner (2001) tarafından yapılan güvenirlik analizleri, QRS-FT’nin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir. İç tutarlılık genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile rapor edilir.

Geçerlik ve güvenirlik çalışmalarının ortak sonucu, ölçeğin hem tutarlı hem de doğru ölçümler sağladığını teyit etmektedir. Bu durum, QRS-FT’nin psikoloji, eğitim bilimleri ve sosyal hizmetler alanlarındaki araştırmalarda güvenle kullanılabileceği anlamına gelmektedir.

Faktör Analizi

Aile Stresini Değerlendirme Ölçeği (QRS-FT) uyarlaması kapsamında faktör yapısı detaylı olarak incelenmiştir. Faktör analizi, ölçek maddelerinin hangi temel boyutlar altında toplandığını ve bu boyutların aile stresinin teorik yapısıyla ne kadar örtüştüğünü ortaya koyar. Orijinal QRS-F, genellikle birden fazla alt boyuta sahiptir ve uyarlama çalışması da bu çok boyutlu yapıyı Türkçe örneklemde doğrulamayı hedeflemiştir.

Kaner’in çalışması, ölçeğin Türkçede de anlamlı ve ayrışmış faktörler sunduğunu belirtmektedir. Bu faktörler, ailenin ekonomik yükü, sosyal kısıtlamalar, bireyin hastalığının/engelliliğinin yarattığı zorluklar ve aile içi ilişkilerdeki gerilim gibi temel stres alanlarını temsil etmektedir. Faktör yapısının incelenmesi, ölçeğin yapısal geçerliğinin kritik bir bileşenini oluşturur.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği (Likert tipi derecelendirme sistemi kullanıldığı varsayılmaktadır.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Kronik rahatsızlığı veya engeli olan bireylere sahip aileler ve ebeveynler.

Age Group: Yetişkinler (Ebeveynler veya aile üyeleri).

Population Details: Ölçeğin uyarlama çalışması, Türkiye’deki çeşitli sosyo-ekonomik ve demografik özelliklere sahip aileler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Psikometrik Değerlendirme. Aile stresini ölçmeye yönelik standartlaştırılmış anket formatı.

Anahtar Kelimeler

QRS-FT, aile yükü, psikolojik değerlendirme, psikometri, klinik psikoloji, Sema Kaner, faktör yapısı, güvenirlik katsayısı, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin uyarlama çalışması 2001 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımına ilişkin izinler için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Sorumlu Yazar İletişim Bilgisi: [email protected]

Ölçeğin orijinal makalesi ve detaylı bilgiler aşağıdaki linkte bulunmaktadır: dergiler.ankara.edu.tr. Ayrıca, ölçeğin PDF dosyası da mevcuttur. Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: aile-stresini-degerlendirme-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Kaner, S. (2001). Aile Stresini Değerlendirme Ölçeği (The Questionnaire on Resource and Stress-F) Faktör Yapısı, Güvenirlik ve Geçerlik Çalışmaları. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 34(1), 1-10.

• Kaner, S. (2001). Aile Stresini Değerlendirme Ölçeği (QRS-FT) makalesinin çevrimiçi bağlantısı: dergiler.ankara.edu.tr.

• Aile Stresini Değerlendirme Ölçeği PDF dosyası: aile-stresini-degerlendirme-olcegi-toad.pdf

Aile Stresini Değerlendirme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri, sağlanan kaynak içerikte bulunmamaktadır. Bu bölüm, ölçeğin maddeleri yayımlandığında buraya eklenecektir.