Aile Uyum Yeteneğini ve Birliğini Değerlendirme Ölçeği – IV

Özet

Aile Uyum Yeteneğini ve Birliğini Değerlendirme Ölçeği – IV (AÜYBÖ-IV), aile sistemlerinin işlevselliğini değerlendiren temel psikometrik araçlardan biri olan FACES IV ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanması çalışmasıdır. Bu çalışma, ölçeğin Türk kültüründe geçerlik ve güvenirlik özelliklerini incelemek amacıyla Turgut Türkdoğan, Ercan Duru ve Mustafa Balkıs tarafından gerçekleştirilmiştir. AÜYBÖ-IV, özellikle aile sistemleri teorisi çerçevesinde tanımlanan uyum (adaptasyon) ve birlik (kohezyon) boyutlarını ölçmeyi hedefler.

Adaptasyon çalışması, ölçeğin yapısal geçerliğini koruduğunu ve Türk popülasyonunda kullanıma uygun, güvenilir bir araç olduğunu göstermektedir. Bu ölçek, aile dinamiklerini akademik araştırmalarda ve klinik uygulamalarda değerlendirmek için önemli bir kaynak sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Aile Uyum Yeteneği, Aile Birliği, FACES IV, Aile İşlevselliği, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Turgut Türkdoğan, Ercan Duru, Mustafa Balkıs.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, David H. Olson tarafından geliştirilen Çevresel Model (Circumplex Model) bağlamında ailelerin uyum yeteneği (esneklik, değişim kapasitesi) ve birliğini (duygusal yakınlık, bağlılık) değerlendirmektir. FACES IV, aile işlevselliğini dengeli ve dengesiz boyutlarda kapsamlı bir şekilde incelemek üzere tasarlanmıştır.

Bu spesifik uyarlama çalışmasının hedefi, orijinal ölçeğin psikometrik yapısının Türk kültürü ve diline uygunluğunu test ederek, Türk araştırmacı ve klinisyenlerin kullanımına sunulmasını sağlamaktır. AÜYBÖ-IV, aile terapisi, danışmanlık ve akademik araştırmalarda aile dinamiklerini objektif olarak ölçmek için kritik bir araç görevi görmektedir.

Yapı

AÜYBÖ-IV, temel olarak Olson’ın Aile Çevresel Modeli (Family Circumplex Model) çerçevesinde iki ana yapısal boyutu ölçer: Aile Birliği (Cohesion) ve Aile Uyum Yeteneği (Adaptability). Birlik boyutu, aile üyelerinin duygusal bağlarını, özerklik düzeylerini ve sınırlarını; uyum yeteneği ise ailenin değişen durumlara veya gelişimsel taleplere yanıt olarak kurallarını, rollerini ve güç yapısını ne kadar değiştirebildiğini ifade eder.

Ölçek, bu iki ana boyutun yanı sıra, dengeli (orta düzey) ve dengesiz (aşırı uç) işlevselliği temsil eden alt boyutları da içermektedir. Bu alt boyutlar aracılığıyla, ailelerin işlevsellik profili detaylı bir şekilde çizilir ve sağlıklı aile yapılarının dengeli birlik ve uyum sergilediği varsayılır. Bu model, ailelerin işlevsellik düzeylerini dört ana kategoriye ayırır: Bağlı (Connected), Ayrık (Disengaged), Esnek (Flexible) ve Yapışık (Enmeshed).

Geçerlik

Türk kültürüne uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliği detaylı olarak incelenmiştir. Orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde de korunup korunmadığı, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak test edilmiştir. Çalışma, AÜYBÖ-IV’ün teorik olarak beklenen alt boyutları doğru bir şekilde ölçtüğünü ve kabul edilebilir düzeyde yapısal geçerliğe sahip olduğunu ortaya koymuştur.

Geçerlik çalışması, Türkdoğan, Duru ve Balkıs (2017) tarafından IV. International Eurasian Educational Research Congress kapsamında sunulan bildiride detaylıca ele alınmıştır. Spesifik geçerlik katsayıları (uyum iyiliği indeksleri) bu bilimsel sunumda yer almaktadır.

Güvenirlik

AÜYBÖ-IV’ün güvenirlik analizinde, ölçeğin iç tutarlılığı Cronbach Alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir. Adaptasyon çalışması, ölçeğin genelinde ve alt boyutlarında tatmin edici düzeyde iç tutarlılık katsayılarına ulaşıldığını göstermiştir. Bu bulgular, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda tutarlı olduğunu ve güvenilir puanlar sağladığını işaret etmektedir.

Yüksek güvenirlik değerleri, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı örneklemlerde uygulandığında benzer sonuçlar üretme kapasitesini desteklemektedir. Bu durum, AÜYBÖ-IV’ün klinik ve araştırma amaçlı kullanımlarda stabil bir ölçüm aracı olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasında, Aile Uyum Yeteneğini ve Birliğini Değerlendirme Ölçeği – IV’ün faktör yapısını incelemek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA, ölçeğin orijinal yapısını oluşturan faktörlerin (birlik ve uyum alt boyutları) Türk örnekleminde ne kadar iyi temsil edildiğini değerlendirmiştir. Bu analiz, ölçeğin kültürel olarak uygun bir yapıya sahip olduğunu ve orijinal FACES IV modelinin teorik boyutlarının geçerliğini desteklediğini göstermiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama

Format: Kaynakta belirtilmemiştir (Genellikle 5 puanlı Likert tipi derecelendirme).

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkinler (Aile üyeleri)

Age Group: Belirtilmemiştir (Genellikle ergenlik sonrası ve yetişkin aile üyeleri)

Population Details: Uyarlama çalışması için kullanılan örneklem detayları kongre bildirisinde yer almaktadır.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Anahtar Kelimeler

Aile Terapisi, Psikometri, Aile Çevresel Modeli, Uyum, Birlik, Turgut Türkdoğan, Ercan Duru, Mustafa Balkıs.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değil.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar: Turgut Türkdoğan)

Correspondence Address: Pamukkale Üniversitesi, Denizli, Türkiye.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçeye uyarlanması çalışması 2017 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinlerin, sorumlu yazar Turgut Türkdoğan ile iletişime geçilerek alınması tavsiye edilir. Ticari kullanım ücretleri hakkında net bir bilgi mevcut değildir.

Referanslar

• Türkdoğan, T., Duru, E. ve Balkıs, M. (2017). Aile Uyum Yeteneğini ve Birliğini Değerlendirme Ölçeği – IV’ ün Türk kültürüne uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. IV. International Eurasian Educational Research Congress içinde (s.1442- 1444). Denizli: Pamukkale Üniversitesi.

Orijinal PDF belgesine buradan ulaşılabilir: aile-uyum-yetenegini-ve-birligini-degerlendirme-olcegi-iv-toad.pdf

Aile Uyum Yeteneğini ve Birliğini Değerlendirme Ölçeği – IV Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, bu kaynakta sunulan uyarlama çalışması özetinde yer almamaktadır. Maddelere erişim için ilgili kongre bildirisine veya sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.