Aile Kabul-Reddetme Ölçeği

Özet

Aile Kabul-Reddetme Ölçeği (AKRÖ), bireylerin, özellikle çocukların veya ergenlerin, birincil bakım verenleri (genellikle anne veya baba) tarafından algılanan kabul ve reddedilme düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikolojik bir ölçektir. Bu ölçek, Ronald P. Rohner tarafından geliştirilen ve evrensel düzeyde kabul gören Uluslararası Kabul-Reddetme Kuramı (IPARTheory) çerçevesinde uyarlanmıştır. Türkiye’deki uyarlama çalışması F. Cenkseven tarafından 2000 yılında gerçekleştirilmiş olup, özellikle anne-çocuk ilişkisindeki reddedici algılamanın öz-kavramı üzerindeki etkilerini incelemek için kullanılmıştır.

Ölçek, ebeveyn davranışlarının sıcaklık/sevgi, düşmanlık/saldırganlık, kayıtsızlık/ihmal ve farklılaşmamış reddetme gibi boyutlarını değerlendirmeyi amaçlar. AKRÖ, klinik ve gelişimsel psikoloji alanlarında, ebeveyn tutumlarının çocuk gelişimi ve ruh sağlığı üzerindeki etkilerini araştırmada önemli bir araç olarak kabul edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Aile Kabul-Reddetme Ölçeği, Uluslararası Kabul-Reddetme Kuramı, Ebeveyn Kabulü, Ebeveyn Reddi, Psikometrik, Öz-kavram, Uyarlama.

Yazarlar

Uyarlayan Yazar: Cenkseven, F.

Amaç

Aile Kabul-Reddetme Ölçeği’nin temel amacı, deneklerin anne veya babalarından algıladıkları kabul ve reddetme davranışlarının derecesini nicel olarak belirlemektir. Bu algısal düzeyler, bireyin psikolojik uyumu, kişisel gelişimi ve öz-kavramının oluşumu üzerindeki etkilerini anlamak için kritik öneme sahiptir. Ölçek, ebeveynlerin duygusal destek, fiziksel yakınlık, eleştiri ve cezalandırma gibi davranışlarını sübjektif olarak değerlendirmeye olanak tanır.

Özellikle Cenkseven’in (2000) uyarlama çalışmasında, ölçek, kekeme olan ve kekeme olmayan çocukların anne-çocuk ilişkisini reddedici algılama düzeylerini karşılaştırmak ve bu algının öz-kavramları üzerindeki olası farklılıklarını ortaya koymak amacıyla kullanılmıştır. Bu bağlamda amaç, ebeveyn reddinin potansiyel risk faktörlerini belirlemektir.

Yapı

Ölçek, temel olarak Uluslararası Kabul-Reddetme Kuramı (IPARTheory) tarafından belirlenen psikolojik yapıyı ölçmektedir. Bu kuram, kabul ve reddetmenin dört temel alt boyutunu öne sürer:

• Sıcaklık/Sevgi (Warmth/Affection): Ebeveynin şefkat, ilgi ve destek sunma derecesi.
• Düşmanlık/Saldırganlık (Hostility/Aggression): Ebeveynin fiziksel veya sözel saldırganlık, öfke ve düşmanca davranışlar sergileme derecesi.
• Kayıtsızlık/İhmal (Indifference/Neglect): Ebeveynin çocuğun ihtiyaçlarına karşı ilgisiz kalması, duygusal olarak ulaşılmaz olması ve ihmal etme derecesi.
• Farklılaşmamış Reddetme (Undifferentiated Rejection): Çocuğun genel olarak reddedildiğini hissetmesi, somut davranışlardan ziyade genel bir olumsuz algı.

AKRÖ, bu boyutlar üzerinden bireyin algıladığı ebeveyn tutumunu değerlendirerek, kabulün yüksek düzeyde mi yoksa reddetmenin yüksek düzeyde mi olduğunu belirleyen bir toplam puan veya alt boyut puanları üretir.

Geçerlik

Kaynak içerikte Aile Kabul-Reddetme Ölçeği’nin geçerlik çalışmalarına dair özet bilgi sunulmamıştır (Geçerlik: -). Ancak, bir ölçeğin uyarlama sürecinde, orijinal ölçeğin yapısal bütünlüğünü korumak için genellikle çeşitli geçerlik çalışmaları yürütülür.

Bu tür uyarlama çalışmalarında beklenen geçerlik türleri şunlardır:

• Yapı Geçerliği: Ölçeğin IPARTheory’nin öngördüğü dört temel alt boyutu doğru bir şekilde ölçüp ölçmediğini belirlemek için faktör analizi (doğrulayıcı veya açımlayıcı) kullanılması.
• Ölçüt Bağlantılı Geçerlik: Ölçek puanlarının, öz-kavram, depresyon veya anksiyete gibi kabul/reddetme ile teorik olarak ilişkili olduğu düşünülen diğer dış ölçütlerle korelasyonunun incelenmesi. Cenkseven’in çalışmasında öz-kavram ile ilişkilendirme, ölçüt bağlantılı geçerliğin bir göstergesidir.

Güvenirlik

Kaynak içerikte Aile Kabul-Reddetme Ölçeği’nin güvenirlik çalışmalarına dair özet bilgi sunulmamıştır (Güvenirlik: -). Ancak, psikometrik açıdan sağlam bir uyarlamada, iç tutarlılığın ve zamana yayılan istikrarın gösterilmesi esastır.

Beklenen temel güvenirlik yöntemleri şunlardır:

1. İç Tutarlılık (Internal Consistency): Ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme derecesini belirlemek için Cronbach Alfa katsayısının hesaplanması. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, maddelerin birbiriyle tutarlı olduğunu gösterir.
2. Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar verip vermediğini belirlemek için belirli bir zaman aralığından sonra aynı deneklere tekrar uygulanması.

Faktör Analizi

Aile Kabul-Reddetme Ölçeği, orijinal olarak Ronald P. Rohner‘in IPARTheory modeli üzerine kurulduğu için, uyarlama sürecinde beklenen temel faktör yapısı dört faktörlüdür (Sıcaklık/Sevgi, Düşmanlık/Saldırganlık, Kayıtsızlık/İhmal, Farklılaşmamış Reddetme).

Cenkseven (2000) tarafından yürütülen yüksek lisans tezinde, ölçeğin Türkçe formunun yapı geçerliğini kanıtlamak amacıyla muhtemelen açımlayıcı veya doğrulayıcı faktör analizi kullanılmıştır. Bu analizler, maddelerin teorik olarak ait oldukları alt faktörlere yüklenip yüklenmediğini ve Türkçe kültürüne özgü faktör yapısının orijinal modele ne kadar uyduğunu test etmeyi amaçlar.

Araç

Test Type: Uyarlama

Format: Kaynakta derecelendirme bilgisi sunulmamıştır (-). Ancak, AKRÖ’nün temel aldığı IPARTheory araçları genellikle 4 veya 5 seçenekli Likert tipi derecelendirme formatını kullanır (örneğin: Hiçbir Zaman, Nadiren, Bazen, Çoğu Zaman, Her Zaman).

Language Available: Türkçe (Uyarlama); Orijinal form İngilizce (IPARTheory araçları).

Population Group: Klinik ve Normal Popülasyon

Age Group: Ölçeğin formu (Çocuk/Ergen/Yetişkin) uyarlamaya bağlıdır. Cenkseven (2000) çalışması bağlamında, kekeme ve kekeme olmayan çocuklarla kullanılmıştır.

Population Details: Cenkseven’in çalışması kapsamında, kekemelik tanısı almış ve kontrol grubunda yer alan ilköğretim çağındaki çocuklar (ve anneleri) örneklem olarak kullanılmıştır.

Test Methodology: Bireysel veya grup uygulaması şeklinde, öz bildirim yöntemiyle uygulanır. Katılımcılar, ebeveynlerinin kendilerine yönelik davranışlarını değerlendirirler.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn Tutumu, Çocuk Gelişimi, Reddetme, Kabul, Rohner, Adaptasyon, Yüksek Lisans Tezi.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin ticari kullanımına veya izin prosedürlerine dair spesifik bilgi kaynak içerikte bulunmamaktadır. Testin uyarlama yılı 2000‘dir (Cenkseven, F.). Ölçeğin orijinal versiyonlarının (PARQ, vb.) kullanımı için Ronald P. Rohner‘in Uluslararası Kabul-Reddetme Merkezi’nden izin alınması gerekebilir.

Kaynaklar

1. Cenkseven, F. (2000). Kekeme ve kekeme olmayan çocukların anne-çocuk ilişkisini reddedici algılama düzeylerinin öz-kavramlarına etkisinin karşılaştırılması (Yüksek lisans tezi). Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana.

2. Rohner, R. P. (2004). The parental acceptance-rejection syndrome: Universal consequences of parental mistreatment. American Psychologist, 59(9), 830–840.

Aile Kabul-Reddetme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kaynak içerikte Aile Kabul-Reddetme Ölçeği’ne ait maddeler sunulmamıştır. Maddeler, ilgili yüksek lisans tezinin (Cenkseven, 2000) ekler bölümünden temin edilebilir.