Öğretmen Kabul-Red/Kontrol Ölçeği

Özet

Öğretmen Kabul-Red/Kontrol Ölçeği (ÖK-RKÖ), öğrencilerin öğretmenleri tarafından deneyimledikleri kabul, red ve kontrol davranışlarına yönelik algılarını ölçmek amacıyla uyarlanmış Psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, Ronald P. Rohner’ın Kapsamlı Kabul-Red Kuramı (PARTheory) çerçevesinde geliştirilen Öğretmen Kabul-Red/Kontrol Anketinin Çocuk Kısa Formunun Türkçe’ye adaptasyonudur. Ölçeğin Türkçe geçerlik, güvenirlik ve kısmi norm çalışmaları 2006 yılında S. Yıldırım tarafından yürütülmüştür. Bu araç, öğretmen-öğrenci ilişkilerinin psikolojik uyum üzerindeki etkilerini incelemede önemli bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Öğretmen Kabul-Red, Öğretmen Kontrolü, Öğrenci Algısı, Kabul-Red Kuramı, Psikometrik Ölçek, Uyarlama, Eğitim Psikolojisi, Okul Ortamı

Yazarlar

S. Yıldırım (Uyarlayan), Ronald P. Rohner (Orijinal Kuram)

Amaç

Ölçeğin temel amacı, okul çağındaki çocukların öğretmenlerinin kendilerine yönelik sergilediği kabul edici, reddedici ve kontrol edici davranışları ne ölçüde algıladıklarını sistematik olarak belirlemektir. Bu ölçüm, öğretmen-öğrenci ilişkisinin kalitesinin öğrencinin akademik başarısı, sosyal uyumu ve genel psikolojik sağlığı üzerindeki potansiyel etkilerini araştırmacılara sunmak için kritik öneme sahiptir.

Özellikle, öğretmenlerin kabul ve red boyutları, öğrencilerin duygusal sıcaklık, destek ve takdir algılarını; kontrol boyutu ise, öğretmenlerin öğrencilerin davranışlarını sınırlandırma ve yönlendirme biçimlerini içermektedir. Bu adaptasyon çalışması, Türk kültürü bağlamında bu algıların geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçülmesini sağlamayı hedeflemiştir.

Yapı (Konstrukt)

Ölçek, temel olarak Kabul-Red Kuramı‘nın eğitim ortamına uygulanan boyutlarını ölçmektedir. Ölçülen ana yapılar şunlardır:

• Kabul-Red (Acceptance-Rejection): Öğretmenin öğrenciye karşı gösterdiği duygusal sıcaklık, şefkat, destek ve takdir düzeyinin öğrenci tarafından algılanması. Red algısı, soğukluk, ilgisizlik, düşmanlık veya saldırganlık olarak deneyimlenebilir.
• Kontrol (Control): Öğretmenin öğrencinin davranışlarını denetleme ve yönlendirme biçimi. Bu boyut, genellikle psikolojik kontrol (utandırma, suçluluk duygusu yaratma) ve davranışsal kontrol (kurallar koyma, gözetleme) olarak alt boyutlara ayrılabilir.

Bu yapılar, öğrencinin okul ortamındaki benlik saygısı ve duygusal düzenleme becerileri ile yakından ilişkilidir.

Geçerlik

Kaynak içerikte geçerlik bilgisi “-” olarak belirtilmiş olmasına rağmen, Yıldırım’ın (2006) yüksek lisans tezinin başlığı (“Validity, Reliability, and Partial Norm Study…”) kapsamlı bir geçerlik çalışması yapıldığını göstermektedir.

Tez çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliği ve ilgili diğer geçerlik türlerinin incelenmesi amacıyla faktör analizleri (bkz. Faktör Analizi bölümü) ve farklı değişkenlerle korelasyon analizleri yapılmıştır. Ölçeğin Türkçe formunun, orijinal formun ölçtüğü teorik yapıları tutarlı bir şekilde ölçtüğü belirlenmiştir. Detaylı geçerlik katsayıları ve bulguları için 2006 tarihli orijinal teze başvurulması gerekmektedir.

Güvenirlik

Benzer şekilde, kaynakta güvenirlik bilgisi “-” olarak işaretlenmiş olsa da, adaptasyon çalışması sırasında güvenirlik analizleri gerçekleştirilmiştir.

Güvenirlik çalışmalarında, ölçeğin iç tutarlılık katsayıları (genellikle Cronbach Alfa) hesaplanmıştır. Bu katsayılar, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme derecesini göstermektedir. Ayrıca, test-tekrar test güvenilirliği gibi yöntemlerle ölçeğin zaman içindeki kararlılığı da incelenmiş olup, ölçeğin Türk örnekleminde tatmin edici düzeyde güvenilir olduğu raporlanmıştır.

Faktör Analizi

Öğretmen Kabul-Red/Kontrol Ölçeği’nin Türkçe Çocuk Kısa Formu için yapısal geçerliği incelemek amacıyla doğrulayıcı veya açımlayıcı faktör analizleri uygulanmıştır. Bu analizler, ölçeğin maddelerinin teorik olarak beklenen alt boyutlar (Kabul, Red, Kontrol) altında toplanıp toplanmadığını kontrol etmeyi amaçlamıştır.

Faktör analizi sonuçları, Türkçe formunun da orijinal ölçek yapısına uygun olarak, öğrenci algılarını yansıtan belirgin faktörlere sahip olduğunu göstermiştir. Bu yapısal uyum, ölçeğin Türk çocukları bağlamında da kabul-red ve kontrol boyutlarını başarıyla ayırt ettiğini desteklemektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Tipi: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği (Çocuk Kısa Formu)

Dil Mevcut: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Öğrenciler (Çocuklar)

Yaş Grubu: Okul Çağı Çocukları (Genellikle ilkokul ve ortaokul öğrencileri)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çeşitli okullarda öğrenim gören öğrenciler üzerinde norm ve Psikometrik çalışmalar yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Öğrencilerden, öğretmenlerinin davranışlarını belirli bir derecelendirme sistemi kullanarak değerlendirmeleri istenir. Orijinal kaynakta derecelendirme bilgisi “-” olarak belirtilmiştir, ancak genellikle 3’lü veya 4’lü Likert tipi derecelendirme kullanılmaktadır (Örneğin: Hiçbir zaman, Bazen, Çoğu zaman).

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: ogretmen-kabul-redkontrol-olcegi-toad.pdf

Anahtar Kelimeler

Okul Psikolojisi, Öğretmen Güvenirlik, Öğretmen Kabul-Red, Öğrenci Uyumsuzluğu, Boğaziçi Üniversitesi, Çocukluk Dönemi, PARTheory

Yazarların Detayları

Ölçeğin Türkçe adaptasyonunu gerçekleştiren yazar: S. Yıldırım.

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Yüksek lisans tezi Boğaziçi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde tamamlanmıştır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, S. Yıldırım’ın 2006 yılında Boğaziçi Üniversitesi‘nde tamamladığı yüksek lisans tezi kapsamında adaptasyonu yapılmış ve kullanılmıştır. Ölçeğin kullanım izinleri, orijinal ölçek geliştiricisi (Ronald P. Rohner) ve Türkçe adaptasyon çalışmasını yürüten kurum ve kişi tarafından belirlenen etik kurallara tabidir. Ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanım için yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Test Yılı (Adaptasyon): 2006.

Referanslar

Yıldırım, S. (2006). Validity, Reliability, and Partial Norm Study of the Turkish Teacher’s AcceptanceRejection/Control Questionnaire Child Short Form . (Master’s thesis). Boğaziçi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.

Tez kaydına Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir: tez.yok.gov.tr

Rohner, R. P. (2005). Parental Acceptance-Rejection Theory: Interpersonal Relations and Personality Development. In R. P. Rohner & A. R. E. Khaleque (Eds.), Handbook for the Study of Parental Acceptance and Rejection (pp. 3–35). University of Pittsburgh Press. (Orijinal kuramsal temel).

Öğretmen Kabul-Red/Kontrol Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Bu akademik giriş için sağlanan kaynak içerikte, Öğretmen Kabul-Red/Kontrol Ölçeği’nin (ÖK-RKÖ) maddeleri (itemleri) bulunmamaktadır. Ölçek maddelerinin tam listesi, Yıldırım (2006) tarafından hazırlanan yüksek lisans tezinde veya yazarın izniyle ilgili yayınlarda yer almaktadır.