Ajitasyon-Sedasyon Skalası (RASS)

Özet

Ajitasyon-Sedasyon Skalası (RASS), özellikle Yoğun Bakım Ünitelerinde (YBÜ) yatan hastaların bilinç düzeylerini ve davranışsal tepkilerini standart bir şekilde değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş kritik bir ölçüm aracıdır. Bu akademik giriş, Sılay ve Akyol (2017) tarafından gerçekleştirilen RASS’ın Türkçe’ye uyarlama, geçerlilik ve güvenilirlik çalışmasını detaylandırmaktadır. Ölçek, hastaların ajitasyon ve sedasyon seviyelerini objektif olarak belirleyerek, klinisyenlerin uygun analjezik ve sedatif tedavi yönetimini sağlamada hayati bir rol oynamaktadır. RASS, -5 (yanıtsız koma) ile +4 (şiddetli ajitasyon) arasında değişen 10 seviyeli bir derecelendirme sistemine sahiptir.

Anahtar Kelimeler

RASS, Sedasyon, Ajitasyon, Yoğun Bakım, Ölçek Uyarlaması, Geçerlilik, Güvenilirlik, Klinik Değerlendirme.

Yazarlar

Fadime Sılay, Asiye Akyol.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, Yoğun Bakım Ünitelerinde yatan kritik hastaların bilinç düzeylerini, dolayısıyla sedasyon ve ajitasyon seviyelerini hızlı, güvenilir ve sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Klinik uygulamada, RASS puanı hedeflenen sedasyon düzeyine ulaşılıp ulaşılmadığını kontrol etmek ve hastanın durumundaki akut değişiklikleri izlemek için kullanılır.

Türkçe uyarlama çalışmasının spesifik amacı ise, uluslararası alanda kabul görmüş bu kritik değerlendirme aracının (RASS) Türk kültürü ve dil yapısına uygunluğunu test ederek, Türkiye’deki sağlık profesyonellerinin standardize edilmiş, geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı kullanmasını sağlamaktır. Bu uyarlama, aynı zamanda, yoğun bakım hemşirelik ve tıp araştırmalarında karşılaştırılabilir veri elde edilmesine olanak tanır.

Yapı

Ajitasyon-Sedasyon Skalası (RASS), hastanın uyarılma düzeyini ve ajitasyon derecesini tek bir sürekli boyut üzerinde ölçen gözlem temelli bir yapıyı temsil eder. Ölçek, şiddetli ajitasyondan (-4) komaya (-5) kadar uzanan 10 farklı seviyeden oluşur ve sıfır (0) değeri uyanık ve sakin durumu işaret eder.

Ölçeğin değerlendirilmesi, öncelikle hastanın gözlemlenmesi ve ardından sese veya fiziksel uyarana verdiği tepkinin kısa bir testini içerir. Bu yapı, anlık nörolojik durumu yansıtmak üzere tasarlanmıştır ve özellikle mekanik ventilasyon desteği alan hastalarda optimal sedasyon seviyesinin korunması için kritiktir.

Geçerlilik

RASS’ın Türkçe versiyonunun geçerlilik çalışmaları, ölçüm aracının amaca uygunluğunu doğrulamak amacıyla kapsamlı bir yaklaşımla yürütülmüştür. Sılay ve Akyol (2017) tarafından yapılan çalışmada, geçerlilik analizleri dil geçerliliği, yapı geçerliliği ve kapsam geçerliliği şeklinde gerçekleştirilmiştir.

• Dil Geçerliliği: Ölçeğin İngilizce’den Türkçe’ye çeviri ve geri çeviri süreçleri titizlikle uygulanarak, maddelerin kültürel ve anlamsal eşdeğerliliği sağlanmıştır.
• Yapı Geçerliliği: Ölçeğin teorik olarak tek boyutlu yapısını istatistiksel olarak desteklemek amacıyla analizler yapılmış, maddelerin beklenen latent yapıyla uyumu incelenmiştir.
• Kapsam Geçerliliği: Uzman görüşleri alınarak, ölçek maddelerinin ajitasyon ve sedasyon spektrumunu yeterince temsil edip etmediği değerlendirilmiştir, bu da ölçeğin klinik açıdan ilgili tüm alanları kapsadığını göstermiştir.

Güvenilirlik

Ölçeğin güvenilirlik analizleri, ölçüm aracının farklı zamanlarda ve farklı uygulayıcılar tarafından kullanıldığında tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini değerlendirmek üzere yapılmıştır. Uyarlama çalışmasında güvenilirlik için temel olarak iç tutarlılık yöntemleri uygulanmıştır.

İç Tutarlılık Analizi: İç tutarlılık, ölçeği oluşturan maddelerin aynı yapıyı ne kadar homojen bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Yoğun bakım ortamında hızlı ve tekrarlı değerlendirmeler için yüksek iç tutarlılık katsayıları, RASS’ın klinik uygulamalarda güvenle kullanılabileceğinin önemli bir göstergesidir.

Faktör Analizi

Ajitasyon-Sedasyon Skalası (RASS), klinik gözlem skalası olup, ajitasyon ve sedasyonun tek bir sürekli boyut olarak ele alınması nedeniyle doğal olarak tek faktörlü bir yapıya sahiptir. Uyarlama çalışmasında yapı geçerliliği analizleri yapılmış olsa da, kaynakta spesifik faktör yükleri detaylandırılmamıştır.

Ancak, ölçeğin yapısal geçerliliğinin onaylanması, Türkçeye uyarlanan formun da orijinal RASS’ın temel tek boyutlu yapısını koruduğunu ve tüm maddelerin hastanın bilinç düzeyindeki değişiklikleri ölçen tek bir ana faktör etrafında toplandığını işaret etmektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Gözlem Skalası (Klinisyen veya hemşire tarafından anlık gözlem ve kısa sözel/fiziksel uyarıma dayalı değerlendirme)

Mevcut Diller: Türkçe, İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Klinik Popülasyon

Yaş Grubu: Erişkin Yoğun Bakım Hastaları

Popülasyon Detayları: Özellikle mekanik ventilasyon desteği alan veya bilinç düzeyinin yakından takip edilmesi gereken Yoğun Bakım Üniteleri hastaları.

Test Metodolojisi: Gözlem ve puanlama. Puanlama -5 (derin sedasyon/koma) ile +4 (şiddetli ajitasyon) arasında değişir. Derecelendirme, hastanın uyanıklık düzeyine, göz temasını sürdürme yeteneğine ve uyarana verdiği tepkiye dayanır.

Anahtar Kelimeler

Richmond Ajitasyon-Sedasyon Skalası, YBÜ, Yoğun Bakım Hemşireliği, Ajitasyon Yönetimi, Sedasyon Düzeyi, Ölçek Uyarlaması.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Asiye Akyol

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değil.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

RASS, klinik uygulamalarda yaygın olarak kullanılan ve genellikle ücret gerektirmeyen bir araçtır. Türkçe uyarlama çalışmasının sunulduğu yıl 2017‘dir. Kullanım izinleri ve olası iş birliği talepleri için sorumlu yazar Asiye Akyol ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: ajitasyon-sedasyon-skalasi-rass-toad.pdf

Kaynaklar

Sılay, F.,& Akyol, A. (2017). Yoğun bakım ünitelerinde Sedasyon-Ajitasyon ve ağrı değerlendirmesinde kullanılan iki ölçüm aracının Türkçe’ye uyarlanması: Geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Adnan Menderes Üniversitesi 1. Uluslararası Sağlık Bilimleri Kongresi, içinde (ss. 126). Aydın: Adnan Menderes Üniversitesi.

Ajitasyon-Sedasyon Skalası (RASS) Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynakta ölçek maddeleri listelenmemiştir. Aşağıda, klinik uygulamada kullanılan standart RASS derecelendirme rehberi sunulmuştur:

1. +4: Şiddetli Ajitasyon. Kendini tehlikeye atan, personele karşı şiddetli, anında müdahale gerektiren saldırganlık.
2. +3: Çok Ajite. Agresif, tüpleri veya kateterleri çekmeye eğilimli, fiziksel kısıtlama gerektiren aşırı hareketlilik.
3. +2: Ajite. Sık hareket eden, rastgele hareketler sergileyen, ventilatörle uyumsuzluk gösteren.
4. +1: Huzursuz. Anksiyeteli veya endişeli, ancak hareketleri agresif veya canlı değil.
5. 0: Uyanık ve Sakin.
6. -1: Uykulu. Uyanık değil, ancak göz temasını 10 saniyeden kısa süre sürdürerek sese tepki veren.
7. -2: Hafif Sedasyon. Göz temasını 10 saniyeden uzun süre sürdürerek sese tepki veren.
8. -3: Orta Sedasyon. Sadece sese veya hafif fiziksel uyarana tepki veren, ancak göz teması kurmayan.
9. -4: Derin Sedasyon. Sadece fiziksel uyarana tepki veren (sesli uyarana tepki yok).
10. -5: Yanıtsız. Sözel veya fiziksel uyarana hiç tepki vermeyen (komada).