Aile Aidiyeti Ölçeği

Özet

Aile Aidiyeti Ölçeği, bireylerin aileleriyle kurdukları duygusal ve psikolojik bağın gücünü, kendilerini aile sisteminin ayrılmaz bir parçası olarak görme derecelerini ve aileye olan bağlılıklarını değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş 17 maddelik bir ölçektir. Ölçek, Mavili, Kesen ve Daşbaş (2014) tarafından bir ölçek geliştirme çalışması olarak Türk kültürüne özgü olarak tasarlanmıştır. Bu araç, aidiyet kavramını iki temel alt boyutta inceleyerek, aile içi ilişkilerin niteliğine dair güvenilir ve kapsamlı veriler sağlamaktadır.

Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme formatını kullanmakta olup, psikolojik danışmanlık ve sosyal politika araştırmalarında aile dinamiklerinin anlaşılmasına önemli katkılar sunmaktadır. Elde edilen psikometrik veriler, ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa ve geçerliliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Aile aidiyeti, aidiyet, psikolojik ölçüm, geçerlik, güvenirlik, ölçek geliştirme, Kendilik Aidiyeti, aile ilişkileri.

Yazarlar

Aliye Mavili, N.F. Kesen, S. Daşbaş.

Amaç

Aile Aidiyeti Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin aile ortamında hissettikleri aidiyet ve kabul düzeyini standardize edilmiş bir yöntemle ölçmektir. Bu ölçek, özellikle bireyin kendini aileye ait hissetme (Kendilik Aidiyeti) ve ailenin bütünlüğüne yönelik sorumluluk alma (Aile Aidiyeti) boyutlarını birbirinden ayırarak, aidiyetin çok boyutlu yapısını yakalamayı hedeflemiştir.

Ölçek, sosyal hizmetler, aile terapisi ve eğitim bilimleri alanlarında, aile bağlarının gücünü ve bireyin psikososyal uyumunu etkileyen temel faktörleri belirlemek için bir teşhis ve araştırma aracı olarak kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Yapı

Ölçek, 17 maddeden oluşan ve aidiyet kavramını aile bağlamında ele alan iki temel faktörden (alt boyuttan) oluşmaktadır. Bu faktörler, bireyin aile içindeki rolünü ve aileye olan duygusal yatırımını yansıtmaktadır.

• Kendilik Aidiyeti (12 Madde): Bireyin kendini ailesinin değerli, önemli ve vazgeçilmez bir parçası olarak algılama derecesini ifade eder. Bu boyut, öz saygı ve aile tarafından kabul edilme duygusu ile yakından ilişkilidir.
• Aile Aidiyeti (5 Madde): Bireyin aile içi kararlara katılımını, aile birliğini koruma çabasını ve aile üyeleri arasındaki işbirliğine verdiği önemi yansıtır. Bu boyut daha çok eylem ve sorumluluk odaklıdır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, faktör analizleri ile detaylı bir şekilde incelenmiştir. Örneklem uygunluğunu belirlemek için hesaplanan KMO örneklem uygunluk katsayısı 0,6 olarak bulunmuştur. Bu değer, veri setinin faktör analizi için kabul edilebilir bir düzeyde olduğunu göstermektedir.

Ayrıca, korelasyon matrisinin faktörleştirilebilirliğini test eden Bartlett Sphericity testi, ki-kare değerinin 16943,875 (p<0,001) olduğunu göstermiştir. Bu anlamlı sonuç, verilerin çok değişkenli normal dağılım varsayımını desteklediğini ve faktör analizinin yapılabilirliğini kanıtlamıştır.

Ölçeğin ölçüt bağıntılı geçerliliğini desteklemek amacıyla, teorik olarak ilişkili olduğu düşünülen “Algılanan Aile Desteği Ölçeği” ve “Ait Olma Ölçeği” kullanılmıştır. Bu kriter ölçeklerle kurulan korelasyonlar, Aile Aidiyeti Ölçeği’nin ölçmeyi amaçladığı yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğünü doğrulamıştır.

Güvenirlik

Aile Aidiyeti Ölçeği, yüksek düzeyde iç tutarlılık ve zamanla değişmezlik güvenirliğine sahiptir. Ölçeğin bütünü için hesaplanan iç tutarlık katsayısı (Cronbach Alpha) 0,94 olarak bulunmuştur. Bu değer, ölçeğin maddelerinin birbiriyle yüksek derecede tutarlı olduğunu ve tek bir yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Alt boyutların iç tutarlık katsayıları da yüksek düzeydedir: Kendilik Aidiyeti alt boyutu için Cronbach Alpha 0,93, Aile Aidiyeti alt boyutu için ise 0,82 olarak rapor edilmiştir.

Zaman içinde kararlılığını test etmek amacıyla ölçek, üç haftalık bir aralıkla iki kez uygulanmıştır (test-tekrar test güvenirliği). Bu iki uygulama arasındaki Pearson Momentler Çarpımı korelasyon katsayısı 0,84 (p<0,01) olarak hesaplanmıştır. Bu yüksek korelasyon, ölçeğin ölçtüğü özelliğin zaman içinde istikrarlı olduğunu teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Geliştirme çalışması kapsamında yapılan faktör analizi, ölçeğin yapısının iki temel alt boyuta ayrıldığını göstermiştir: Kendilik Aidiyeti ve Aile Aidiyeti. Bu iki faktörlü yapı, toplam 17 maddenin dağılımını açıklamaktadır. Bu ayrım, aidiyet duygusunun hem bireyin içsel algısı hem de dışsal, etkileşimsel boyutu üzerinden incelenmesine olanak tanımaktadır.

Araç

Test Type: Geliştirme (Development)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Genel Popülasyon (Ergen ve yetişkin gruplarına uygulanabilir)

Age Group: Yetişkinler

Population Details: Ölçek geliştirme çalışması Türk kültüründeki bireyler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: 5’li Likert Tipi Derecelendirme kullanılmaktadır. (1=Tamamen Katılmıyorum – 5=Tamamen katılıyorum)

Anahtar Kelimeler

Ölçek geliştirme, psikometri, Cronbach Alpha, test-tekrar test, aile dinamikleri, sosyal politika, psikolojik danışmanlık.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Aliye Mavili (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Aile Aidiyeti Ölçeği’nin geliştirme yılı 2014’tür. Ölçeğin kullanımı, çoğaltılması veya akademik/ticari amaçlarla kullanılması için gerekli izinler ve potansiyel ücretlendirme bilgileri hakkında sorumlu yazar Aliye Mavili ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Mavili, A., Kesen, N.F. ve Daşbaş, S. (2014). Aile Aidiyeti Ölçeği: Bir ölçek geliştirme çalışması. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, (33), 29-45. DOI: http://dx.doi.org/10.21560/spcd.19507

Makalenin orijinal linki: dergipark.ulakbim.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: aile-aidiyeti-olcegi-toad.pdf

Aile Aidiyeti Ölçeği Maddeleri

2 alt boyut, 17 madde

Kendilik Aidiyeti (12 m): Ailemin önemli bir parçasıyım.

Aile Aidiyeti (5 m): Ailemde kararları birlikte almalıyız.