Aids Tutum Ölçeği

Özet

Aids Tutum Ölçeği (ATÖ), 2018 yılında Nuray Aydemir, İbrahim Yakın ve Hakan Arslan tarafından geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçeğin temel amacı, bireylerin AIDS hastalığına sahip bireylere yönelik sahip oldukları olumsuz tutum düzeylerini ve bu hastalığa ilişkin damgalama (stigma) eğilimlerini ölçmektir. Geliştirme çalışmaları, ölçeğin psikometrik özelliklerinin sınanması ve geçerli, güvenilir bir araç olarak kullanıma sunulması üzerine odaklanmıştır. Ölçek, 23 maddeden oluşan iki faktörlü bir yapıya sahiptir ve sosyal psikoloji alanında AIDS ile ilgili sosyal mesafeyi ve önyargıları değerlendirmek için kritik bir öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Aids Tutum Ölçeği, Tutum, HIV, Stigma, Psikometrik Özellikler, Faktör Analizi, Nuray Aydemir.

Yazarlar

Nuray Aydemir, İbrahim Yakın, Hakan Arslan.

Amaç

Aids Tutum Ölçeği’nin geliştirilmesindeki temel amaç, bireylerin AIDS hastalarına karşı geliştirdikleri duygusal, bilişsel ve davranışsal eğilimleri yani tutumları sistematik bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, özellikle toplumsal düzeyde var olan önyargıları ve ayrımcılığı (stigma) belirlemeyi hedefler.

Ölçek, sağlık çalışanları, eğitimciler ve araştırmacılar için AIDS ile ilgili farkındalık ve eğitim programlarının etkinliğini değerlendirmede bir temel teşkil etmektedir. Elde edilen veriler, olumsuz tutumların azaltılmasına yönelik spesifik müdahale stratejilerinin geliştirilmesine olanak tanır.

Yapı

Aids Tutum Ölçeği, 23 maddeden oluşan ve iki temel psikolojik yapıyı ölçen çok boyutlu bir araçtır. Bu yapı, bireylerin sadece bilgi düzeylerini değil, aynı zamanda duygusal ve sosyal tepkilerini de kapsar. Ölçeğin derecelendirilmesi 5’li Likert tipi bir format üzerinden gerçekleştirilir.

Ölçeğin ölçtüğü iki temel faktör, sosyal mesafenin ve damgalamanın farklı yönlerini temsil eder:

• AIDS’li İnsanlara Karşı Olumsuz Tutum: Bu faktör, bireylerin AIDS hastalarıyla kişisel ilişki kurmaktan kaçınma, onları dışlama ve onlara karşı olumsuz duygular besleme eğilimini ölçer (12 madde).
• Stigma: Bu faktör, AIDS hastalarını korkutucu, tehlikeli veya toplum için tehdit edici olarak görme şeklindeki genelleştirilmiş olumsuz inanışları ve yargıları ölçer (Toplam 23 madde içinde yer alan maddelerle).

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini sınamak amacıyla faktör analizi uygulanmıştır. Başlangıçta yer alan maddeler arasından 6 madde, faktör yükleri veya binişmeler nedeniyle ölçekten çıkarılmıştır. Bu işlem, ölçeğin kavramsal yapısını güçlendirmiştir.

Uygulanan oblik döndürme (oblique rotation) yöntemi sonucunda, ölçeğin varyansının önemli bir kısmını (%42.43) açıklayan iki temel bileşen (faktör) ortaya çıkmıştır. Bu bulgu, ölçeğin teorik olarak varsayılan iki boyutlu yapıyı (Olumsuz Tutum ve Stigma) başarıyla ölçtüğünü göstermektedir, böylece yapı geçerliği desteklenmektedir.

Güvenirlik

Aids Tutum Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenirliği, Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak değerlendirilmiştir. Analiz sonucunda ölçeğin genel Cronbach Alfa değeri oldukça yüksek bir değer olan .90 olarak bulunmuştur.

Bu yüksek güvenirlik değeri (.90), ölçek maddelerinin birbiriyle tutarlı olduğunu ve aynı psikolojik yapıyı ölçmekte başarılı olduğunu işaret eder. Bu durum, ölçeğin araştırmalarda ve uygulamalarda güvenle kullanılabileceğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal doğruluğu, açımlayıcı faktör analizi ile incelenmiştir. Analiz sürecinde, ölçme aracının kavramsal netliğini artırmak için altı madde elenmiştir. Kalan 23 madde üzerinde yapılan analizler, ölçeğin iki faktörlü bir yapıya sahip olduğunu doğrulamıştır.

Kullanılan oblik döndürme yöntemi (oblique rotation), faktörlerin birbiriyle ilişkili olabileceği varsayımına dayanır ve bu, sosyal tutum ölçeklerinde yaygın bir uygulamadır. İki faktörün toplam varyansa katkısı %42.43 olarak belirlenmiştir. Bu oran, sosyal bilimler alanında kabul edilebilir bir açıklama düzeyini temsil etmektedir.

Araç Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Development)

Format: Yazılı, Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Maddeler: 23 madde, iki faktörlü yapı.

Derecelendirme: 5’li Likert Tipi Ölçekleme. (1=tamamen katılmıyorum, 2=katılmıyorum, 3=fikrim yok, 4=katılıyorum ve 5=tamamen katılıyorum)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon/Üniversite Öğrencileri (Orijinal çalışma kapsamında)

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Orijinal geliştirme çalışması, Türkiye’deki üniversite öğrencilerinden oluşan bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, katılımcıların AIDS hastalarına yönelik tutumlarını belirtilen Likert seçenekleri üzerinden işaretlemesi esasına dayanır.

Anahtar Kelimeler

AIDS, Tutum Ölçeği, Stigma, Psikoloji Çalışmaları Dergisi, Cronbach Alfa, Faktör Analizi, Türkiye.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Nuray Aydemir

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Detaylı yazışma adresi mevcut değildir, e-posta iletişimi önerilmektedir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018

Kullanım İzinleri: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Nuray Aydemir ile iletişime geçilmesi tavsiye edilir.

Ücretlendirme: Ücret bilgisi belirtilmemiştir.

PDF İndirme: Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: aids-tutum-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Aydemir, N., Yakın, İ., Arslan, H. (2018). AIDS Bilgi ve Tutum Ölçeklerinin geliştirilmesi ve psikometrik özelliklerinin sınanması. Psikoloji Çalışmaları Dergisi, 38(1), 73-93. DOI: 10.26650/SP409425

Aids Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

• AIDS’li İnsanlara Karşı Olumsuz Tutum (12m): Sevgilim AIDS hastası olduğunu söylerse ondan ayrılırım.
• Stigma (23m): AIDS hastalarını ürkütücü olduklarını düşünürüm.