Ahlaki Üstbiliş Ölçeği

Özet

Ahlaki Üstbiliş Ölçeği (AÜÖ), bireylerin kendi ahlaki yargılama süreçleri ve bu süreçler üzerindeki kontrol mekanizmaları hakkındaki farkındalıklarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu çalışma, ölçeğin Türk kültürüne ve diline uyarlama sürecini, ayrıca geçerlik ve güvenirlik analizlerini kapsayan kapsamlı bir psikometri raporudur. Ölçeğin Türkçe formunun, ahlaki üstbiliş yapısını ölçmek için güvenilir ve geçerli bir araç olduğu gösterilmiştir.

Ölçek, orijinal yapıyı koruyarak Türk örnekleminde kullanıma sunulmuştur. Bu adaptasyon çalışması, özellikle ahlak eğitimi, etik karar verme süreçleri ve bilişsel psikoloji alanlarındaki araştırmacılar için önemli bir kaynak sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Ahlaki Üstbiliş Ölçeği, Ahlak, Üstbiliş, Ahlaki Gelişim, Geçerlik, Güvenirlik, Türk Uyarlaması.

Yazarlar

Çelik İ., Sarıçam, H.

Amaç

Ahlaki Üstbiliş Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin ahlaki düşünme biçimlerini ve bu düşünce süreçlerini ne ölçüde izleyip değerlendirebildiklerini tespit etmektir. Ölçek, özellikle ahlaki karar verme durumlarında bireyin kendi bilişsel süreçlerini yönetme yeteneğini nicel olarak değerlendirmeyi hedefler.

Bu adaptasyon çalışmasının özel amacı ise, orijinal olarak yabancı dilde geliştirilmiş olan ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonda kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlayarak, Türkçede geçerli ve güvenilir bir ahlaki üstbiliş ölçüm aracı kazandırmaktır. Çalışma, ölçeğin yapısal uygunluğunu ve iç tutarlılığını test etmeyi amaçlamıştır.

Yapı

Ölçek, psikolojideki temel bilişsel yapılardan biri olan üstbiliş (metacognition) kavramının ahlaki alanına odaklanmaktadır. Ahlaki üstbiliş, bireyin kendi ahlaki yargılarını oluşturma, ahlaki problemleri çözme ve etik ikilemlerle başa çıkma süreçleri hakkında sahip olduğu bilgi ve bu süreçleri düzenleme yeteneği olarak tanımlanır.

Ölçek genellikle iki temel alt boyutu ölçmektedir: Ahlaki Bilgi (bireyin ahlaki düşünme yetenekleri hakkındaki farkındalığı) ve Ahlaki Düzenleme (bireyin ahlaki yargılama süreçlerini planlama, izleme ve değerlendirme çabaları). Bu yapı, ahlaki davranışın sadece bilişsel olgunlukla değil, aynı zamanda bu olgunluğun bilinçli yönetimiyle de ilişkili olduğunu varsayar.

Geçerlik

Ahlaki Üstbiliş Ölçeği’nin Türkçeye uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerlik kanıtlarını sunmak üzere çeşitli analizler kullanılmıştır. Genellikle, çeviri ve dilsel eşdeğerlik çalışmaları tamamlandıktan sonra, ölçeğin orijinal faktör yapısını doğrulayıp doğrulamadığını kontrol etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır.

DFA sonuçları, ölçeğin Türkçe formunun orijinal ölçekle aynı veya benzer faktör yapısını sergilediğini göstermelidir. Ayrıca, ölçüt bağımlı geçerlik kapsamında, ahlaki üstbilişin teorik olarak ilişkili olduğu (örneğin, ahlaki muhakeme veya etik duyarlılık gibi) diğer yapılarla korelasyonları incelenerek ölçeğin geçerliği desteklenmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçeğin tutarlı ve kararlı ölçümler yapma yeteneğini değerlendirmiştir. Uyarlama çalışmasında yaygın olarak kullanılan iç tutarlılık katsayısı, yani Cronbach Alfa değeri hesaplanmıştır.

Genellikle, Ahlaki Üstbiliş Ölçeği’nin alt boyutları ve toplam puanı için hesaplanan Cronbach Alfa değerleri, ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir (çoğu zaman .70 veya üzeri). Bu, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır. Ayrıca, test-tekrar test güvenirlik analizleri de yapılarak, ölçeğin zaman içinde kararlılığının sağlandığı tespit edilmiştir.

Faktör Analizi

Faktör analizi, Ahlaki Üstbiliş Ölçeği’nin Türkçe formunun yapısal geçerliğini incelemek için kritik öneme sahiptir. Uyarlama sürecinde genellikle hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılır.

AFA, ölçeğin Türk örnekleminde kaç faktör altında toplandığını keşfetmek için yapılmış; DFA ise orijinal ölçeğin hipotez edilen faktör yapısının (muhtemelen iki faktörlü) Türk verilerine ne kadar uygun olduğunu test etmek için kullanılmıştır. Uyarlama çalışmasında, faktör yüklerinin kabul edilebilir düzeyde olduğu ve faktör yapısının teorik beklentilerle uyumlu olduğu rapor edilmiştir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon) Ölçeği

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği (Self-Report Scale)

Derecelendirme: Veri kaynağında belirtilmemiştir. (Tipik olarak 5’li veya 6’lı Likert tipi derecelendirme kullanılır.)

Mevcut Diller: Türkçe, Orijinal Dil (Büyük olasılıkla İngilizce)

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri, Yetişkinler (Örneklem detayları araştırmaya bağlıdır.)

Yaş Grubu: Genç Yetişkinlik ve Üzeri

Popülasyon Detayları: Adaptasyon çalışması, genellikle üniversite öğrencileri üzerinde gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın yapıldığı kongreye ait referanslar, Mardin, Türkiye’de gerçekleştirilen bir sosyal bilimler etkinliğine işaret etmektedir.

Test Metodolojisi: Çeviri-Geri Çeviri yöntemi kullanılarak dil ve kültürel eşdeğerlik sağlanmış, ardından psikometrik analizler (geçerlik ve güvenirlik) yapılmıştır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018 (Uyarlama çalışmasının sunulduğu yıl.)

İletişim: Ölçeğin sorumlu yazarı Hakan Sarıçam’dır. Ölçek kullanımına ilişkin izinler ve detaylı bilgi için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

Ücret: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı genellikle ücretsizdir, ancak ticari veya klinik kullanımlar için yazar onayı gerekebilir.

Kaynaklar

Çelik İ., & Sarıçam, H. (2018, Mart). Ahlaki Üstbiliş Ölçeği: Türkçeye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. İKSAD 1. Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi, Mardin, Türkiye. DOI: 10.13140/RG.2.2.19068.85126

Bu çalışmanın tam metnine ResearchGate üzerinden erişilebilir: researchgate.net.

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: ahlaki-ustbilis-olcegi-toad.pdf.

Ahlaki Üstbiliş Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalıdır ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

NOT: Kaynak içerikte ölçek maddeleri sağlanmamıştır. Maddeler, orijinal çalışmaya (Çelik & Sarıçam, 2018) başvurularak elde edilmelidir.