Üstbiliş Ölçeği Çocuk ve Ergen Formu

Özet

Üstbiliş Ölçeği Çocuk ve Ergen Formu (ÜBÖ-ÇE), çocuk ve ergenlerdeki üstbilişsel inançları ve süreçleri değerlendirmek amacıyla Türkçe’ye uyarlanmış ve standardize edilmiş bir ölçektir. Bu ölçek, bireylerin kendi düşünce süreçlerini nasıl algıladıklarını, yorumladıklarını ve kontrol ettiklerini ölçmeyi hedefler. Metehan Irak tarafından yürütülen bu standardizasyon çalışması, ölçeğin psikometrik özelliklerini Türk kültürü için değerlendirmiş ve özellikle üstbiliş ile kaygı ve obsesif-kompülsif belirtiler arasındaki ilişkiyi incelemiştir. Yapılan analizler, ÜBÖ-ÇE’nin Türk popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Üstbiliş, ÜBÖ-ÇE, Çocuk, Ergen, Kaygı, Obsesif-Kompülsif, Standardizasyon, Güvenirlik, Geçerlik

Yazarlar

Metehan Irak

Amaç

Üstbiliş Ölçeği Çocuk ve Ergen Formu’nun temel amacı, çocuk ve ergen popülasyonunda üstbilişsel işlevleri ve inançları güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, bireylerin düşünme süreçleri hakkındaki düşünceleri (metakognisyon) belirleyerek, olumsuz düşünce kalıplarının ve bilişsel kontrol stratejilerinin anlaşılmasına katkıda bulunur.

Ölçeğin Türkçe standardizasyonu, orijinal yapıyı koruyarak kültürel uyumu sağlamayı ve klinik çalışmalarda kullanılabilirliğini artırmayı hedeflemiştir. Çalışma ayrıca, üstbilişsel inançların ergenlerdeki obsesif-kompülsif belirtiler ve yaygın kaygı düzeyleri ile nasıl bir ilişki içinde olduğunu araştırmayı amaçlamıştır.

Yapı

ÜBÖ-ÇE, bireyin bilişsel süreçlerini izleme, değerlendirme ve düzenleme yeteneği olan üstbiliş yapısını ölçmektedir. Ölçek, genellikle pozitif ve negatif üstbilişsel inançlar gibi çeşitli alt boyutları içermektedir. Ölçek toplamda 4 alt faktörden oluşmakta ve bu faktörler aracılığıyla bireyin bilişsel kontrol stratejileri, kontrol edilemezlik inançları ve kendine yönelik bilişsel farkındalığı değerlendirilmektedir.

Bu yapı, bilişsel davranışçı terapide ve psikopatolojinin anlaşılmasında merkezi bir rol oynamaktadır. Üstbilişsel inançların yüksekliği, genellikle artmış psikolojik sıkıntı ve maladaptif başa çıkma stratejileri ile ilişkilendirilmektedir.

Geçerlik

ÜBÖ-ÇE’nin geçerlik çalışmaları hem iç geçerliği (iç tutarlılık) hem de yapı geçerliğini kapsamıştır. İç geçerliği belirlemek amacıyla Cronbach Alfa korelasyon analizi kullanılmıştır. Ölçeğin genel Cronbach Alfa katsayısı .73 olarak hesaplanmıştır, bu da kabul edilebilir düzeyde bir iç tutarlılığa işaret etmektedir. Ayrıca, ölçeğin tek numaralı maddelerden oluşan ilk yarısı için .68 ve çift numaralı maddelerden oluşan ikinci yarısı için .64 katsayıları elde edilmiştir.

Yapı geçerliğini değerlendirmek için ise doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uygulanmıştır. Hipotez edilen ilk modelin uyum indeksleri, modelin veriyle iyi bir uyum sergilediğini göstermiştir: Kök Ortalama Hataların Karelerinin Ortalaması (RMSEA) = .05; Karşılaştırmalı Uyum İndeksi (CFI) = .89; İyilik Uyum İndeksi (GFI) = .90; Düzeltilmiş İyilik Uyum İndeksi (AGFI) = .88. Bu sonuçlar, ÜBÖ-ÇE’nin faktör yapısının orijinal çalışmadaki yapıyla aynı olduğunu doğrulamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, test-tekrar test güvenirlik yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Test-tekrar test uygulamaları arasında üç haftalık bir zaman aralığı bırakılmıştır. Bu uygulamaya toplam 154 katılımcı (67 kız, 87 erkek) dahil edilmiştir.

Güvenirlik analizleri sonucunda, ölçek maddeleri arasındaki test-tekrar test korelasyon katsayıları .47 (ÜBÖ-ÇE9) ile .88 (ÜBÖ-ÇE7) arasında değişen değerler almıştır. Alt ölçekler için hesaplanan korelasyon katsayıları ise .76 ile .82 arasında bulunmuştur. Bu yüksek korelasyon değerleri, ÜBÖ-ÇE’nin zaman içinde tutarlı ölçümler yapma yeteneğine sahip olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Üstbiliş Ölçeği Çocuk ve Ergen Formu’nun yapı geçerliğini desteklemek amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. Bu analiz, ölçeğin teorik olarak beklenen faktör yapısını doğrulamayı amaçlamıştır. Analizler, ölçeğin 4 alt faktörlü yapısını desteklemiştir.

Elde edilen uyum indeksleri (RMSEA=.05, CFI=.89, GFI=.90, AGFI=.88), modelin kabul edilebilir düzeyde iyi bir uyum sergilediğini ve ölçeğin faktör yapısının orijinal ölçek çalışmasıyla tutarlı olduğunu kanıtlamıştır. Bu sonuçlar, ölçeğin ölçtüğü üstbilişsel yapıların Türk çocuk ve ergen popülasyonunda da geçerli olduğunu göstermektedir.

Enstrüman

Test Türü: Geliştirme/Standardizasyon çalışması

Format: Öz bildirim ölçeği (Self-report scale)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çocuklar ve Ergenler

Yaş Grubu: İlkokul ve ortaokul öğrencileri (Ergenlik dönemi dahil)

Popülasyon Detayları: Standardizasyon çalışmasında güvenirlik için 154 katılımcı (67 kız, 87 erkek) kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: 4’lü Likert tipi derecelendirme (1= kesinlikle katılmıyorum – 4= kesinlikle katılıyorum) kullanılarak toplam 24 madde üzerinden değerlendirme yapılmaktadır. Ölçek 4 alt faktöre sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Üstbilişsel İnançlar, Psikometri, Çocuk Psikolojisi, Ergenlik, Metakognisyon, Psikolojik Ölçek, Cronbach Alfa

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Metehan Irak

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Üstbiliş Ölçeği Çocuk ve Ergen Formu’nun standardizasyon çalışması 2012 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal makale bağlantısı burada yer almaktadır: turkpsikiyatri.com

Ek olarak, ölçeğin PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

• ustbilis-olcegi-cocuk-ve-ergen-formu-toad.pdf

Referanslar

• Irak, M. (2012). Üstbiliş Ölçeği Çocuk ve Ergen Formunun Türkçe standardizasyonu, kaygı ve obsesif-kompülsif belirtilerle ilişkisi. Türk Psikiyatri Dergisi, 23(1), 47-54.

Üstbiliş Ölçeği Çocuk ve Ergen Formu Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kaynak içerikte ölçeğin maddeleri sağlanmamıştır. Ölçek, 4 alt faktör ve toplam 24 maddeden oluşmaktadır.