Üstbiliş Farkındalık Ölçeği

Özet

Üstbiliş Farkındalık Ölçeği, Yurdakul ve Demirel (2011) tarafından yapılandırmacı öğrenme yaklaşımının öğrencilerin üstbiliş düzeyleri üzerindeki etkisini ölçmek amacıyla geliştirilmiş, tek boyutlu bir psikolojik ölçme aracıdır. Bu ölçek, öğrencilerin kendi öğrenme süreçlerini planlama, izleme ve değerlendirme yeteneklerini kapsayan farkındalık düzeylerini belirlemeyi amaçlamaktadır. Geliştirme çalışması, karma araştırma deseni (nitel ve nicel verilerin birleşimi) kullanılarak yürütülmüş olup, ölçeğin sağlam bir metodolojik temele dayandığını göstermektedir. Ölçek, toplam 30 maddeden oluşmaktadır ve eğitim psikolojisi alanında kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Üstbiliş, Farkındalık, Yapılandırmacı Öğrenme Yaklaşımı, Ölçek Geliştirme, Karma Desen, Deneysel Araştırma, Eğitim Psikolojisi.

Yazarlar

Bünyamin Yurdakul, Ömer Demirel.

Amaç

Üstbiliş Farkındalık Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin kendi bilişsel süreçleri hakkındaki farkındalık düzeylerini sistematik bir şekilde ölçmektir. Ölçek, özellikle eğitim bağlamında, öğrencilerin öğrenme stratejilerini ne kadar etkili kullandıklarını ve bu stratejilerin farkında olup olmadıklarını tespit etmek için geliştirilmiştir. Orijinal geliştirme çalışmasında, ölçek, yapılandırmacı öğrenme yaklaşımı uygulamasının öğrencilerin üstbiliş farkındalıklarına olan katkısını değerlendirmede bir araç olarak kullanılmıştır.

Bu araç, araştırmacılara ve eğitimcilere, öğrencilerin zihinsel süreçlerini düzenleme ve yönetme becerilerinin gelişimini izleme imkanı sunar. Elde edilen veriler, bireyselleştirilmiş öğrenme müdahaleleri geliştirmek ve üstbilişsel becerileri güçlendirmeye yönelik eğitim programları tasarlamak için kritik öneme sahiptir.

Yapı

Ölçek, psikolojideki temel üstbiliş (metacognition) yapısını ölçmektedir. Üstbiliş, bireyin kendi düşünme süreçleri hakkındaki bilgisi ve bu süreçleri düzenleme yeteneği olarak tanımlanır. Ölçek, geliştirme aşamasında tek boyutlu bir yapı sergilemiştir. Bu tek boyut, üstbilişin planlama, izleme, değerlendirme ve bilgiyi kullanma gibi genel farkındalık yönlerini kapsamaktadır.

Orijinal çalışmada kullanılan araştırma deseni, üstbilişsel gelişimi deneysel bir bağlamda incelemiştir. Patton’ın (1990: 192) “karma” yapı olarak adlandırdığı bu desen, nicel (deneysel desen ve istatistiksel analiz) ve nitel (doğacı araştırma ve tümevarıma dayalı içerik analizi) verilerin birleştirilmesiyle, üstbiliş farkındalığının derinlemesine anlaşılmasına olanak tanımıştır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları hakkında spesifik istatistiksel katsayılar (örneğin, faktör yükleri veya korelasyon değerleri) kaynak metinde açıkça belirtilmemiştir. Ancak, ölçeğin geliştirildiği çalışma, geçerliği destekleyici güçlü bir araştırma deseni kullanmıştır. Bu desen, ön test-son test kontrol gruplu deneysel modelin nitel veri birleşimiyle zenginleştirilmesini içerir.

Karma desen kullanımı, hem iç geçerliği (deneysel kontrol) hem de dış geçerliği (nitel derinlik) destekleyerek, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı başarılı bir şekilde temsil ettiğine dair güçlü metodolojik kanıtlar sunar.

Güvenirlik

Kaynak metinde, ölçeğin güvenirlik katsayılarına (örneğin, Cronbach Alfa değeri) dair kesin bir bilgi sunulmamıştır. Ancak, ölçeğin 30 maddelik tek boyutlu yapısı, iç tutarlılığın yüksek olmasını gerektirecek şekilde tasarlanmıştır.

Geliştirme sürecinde kullanılan titiz metodoloji ve nicel analiz yöntemleri, ölçeğin tutarlı sonuçlar üretme kapasitesini dolaylı olarak desteklemektedir. Ölçeğin güvenirliğine ilişkin detaylı istatistiksel bulgular, ilgili makalenin tamamında bulunabilir.

Faktör Analizi

Üstbiliş Farkındalık Ölçeği, yapılan yapısal analizler sonucunda “tek boyut” olarak belirlenmiştir. Bu durum, ölçek maddelerinin tamamının, üstbiliş farkındalığı yapısının tek ve bütünsel bir yönünü ölçmek üzere yüksek düzeyde birbiriyle ilişkili olduğunu göstermektedir.

Tek boyutlu yapının doğrulanması, ölçeğin teorik olarak beklenen üstbiliş modeline uygunluğunu teyit eder ve ölçek puanlarının yorumlanmasında kolaylık sağlar.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Özgün Ölçek)

Format: 30 maddelik tek boyutlu yapı. Derecelendirme formatı kaynakta belirtilmemiştir (Likert tipi ölçek olduğu varsayılmaktadır).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğrenciler (Eğitim bağlamında üstbilişsel süreçleri incelenen bireyler).

Yaş Grubu: Kaynakta belirtilmemiş olmakla birlikte, üniversite veya lise öğrencileri gibi akademik öğrenme süreçlerine aktif katılan gruplara yönelik olduğu tahmin edilmektedir.

Popülasyon Detayları: Yapılandırmacı öğrenme yaklaşımının uygulandığı bir örneklem.

Test Metodolojisi: Ölçek, ön test-son test kontrol gruplu deneysel desen ile nitel veri toplama yöntemlerinin birleştirildiği karma bir araştırma deseni içinde kullanılmıştır. Bu tasarım, deneysel müdahalenin üstbiliş üzerindeki etkisini yüksek hassasiyetle ölçmeye olanak tanımıştır.

Anahtar Kelimeler

Üstbilişsel Süreçler, Öğrenme Stratejileri, Eğitim Araştırmaları, Psikometri, Tek Boyutlu Ölçek, Patton Karma Desen.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Kaynakta belirtilmemiştir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Bünyamin Yurdakul için: [email protected]

Yazışma Adresi: Kaynakta belirtilmemiştir (Yazarın 2011 yılındaki Ege Üniversitesi’ndeki bağlılığı varsayılabilir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal geliştirme yılı 2011’dir. Ölçeğin ticari kullanımı, ücretlendirilmesi ve izin koşulları hakkında kaynak metinde bilgi verilmemiştir; bu tür bilgilerin sorumlu yazar Bünyamin Yurdakul ile iletişime geçilerek öğrenilmesi tavsiye edilir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir:

The original PDF can be downloaded here: ustbilis-farkindalik-olcegi-toad.pdf

İlgili akademik makaleye ait bir diğer bağlantı: pegem.net

Kaynaklar

1. Yurdakul, B. ve Demirel, Ö. (2011). Yapılandırmacı öğrenme yaklaşımının öğrenenlerin üstbiliş farkındalıklarına katkısı. Uluslararası Eğitim Programları ve Öğretim Çalışmaları Dergisi, 1(1) 71-85.
2. Patton, M. Q. (1990). Qualitative evaluation and research methods (2nd ed.). Newbury Park, CA: Sage Publications. (Ölçek geliştirme metodolojisi için referans gösterilmiştir.)

Üstbiliş Farkındalık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynak metinde, ölçeğin 30 maddesi açıkça listelenmemiştir. Detaylı maddelere ulaşmak için lütfen yukarıda belirtilen akademik makaleye (Yurdakul & Demirel, 2011) başvurunuz.

Ölçek tek boyut ve 30 maddeden oluşmuştur.