Afete Müdahale Özyeterlilik Ölçeği

Özet

Afete Müdahale Özyeterlilik Ölçeği (AMÖÖ), bireylerin, özellikle sağlık profesyonellerinin veya bu alanda eğitim gören öğrencilerin, bir afet durumunda etkili bir şekilde müdahale etme yeteneklerine duydukları özgüveni ve inancı ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin Türkçe adaptasyonu, Koca, Çağan ve Türe (2020) tarafından lisans hemşirelik öğrencileri üzerinde gerçekleştirilmiştir. Çalışma, ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu, aynı zamanda hedef kitlenin afetlere hazırlık ve müdahale rollerindeki yeterlilik algısını değerlendirmek için güvenilir ve geçerli bir araç olduğunu göstermeyi amaçlamıştır.

Ölçek, afet senaryoları karşısında bireyin kendini ne kadar yetkin hissettiğini belirleyerek, eğitim programlarının ve müdahale hazırlıklarının etkinliğini değerlendirmede kritik bir rol oynamaktadır. Ölçeğin uyarlama çalışması, özgün yapısının korunduğunu ve Türkiye’deki sağlık eğitimi bağlamında kullanıma uygun olduğunu ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

Afet, Özyeterlilik, Afete Müdahale, Hemşirelik Öğrencileri, Psikometrik Özellikler, Ölçek Uyarlama, Afet Yönetimi.

Yazarlar

Büşra Koca, Özlem Çağan, Ayşe Türe.

Amaç

Afete Müdahale Özyeterlilik Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin afet ve acil durumlar karşısında sergileyecekleri müdahale davranışlarına yönelik sahip oldukları yeterlilik inancını ve özgüven düzeylerini saptamaktır. Bu inanç düzeyi, afetlere hazırlık eğitimlerinin ne kadar etkili olduğunu göstermesi açısından önemlidir.

Ölçeğin Türkçe uyarlaması, özellikle genç sağlık profesyonellerinin, yani gelecekteki afet müdahale ekiplerinin temelini oluşturacak hemşirelik öğrencilerinin afet anındaki görevlerini yerine getirme konusundaki algılanan yeterliliklerini ölçmek için geliştirilmiştir. Bu sayede, eğitim eksiklikleri belirlenebilir ve müfredatlar bu ihtiyaçlara göre yeniden düzenlenebilir.

Yapı

Ölçek, psikolojik bir yapı olan özyeterlilik kavramına dayanmaktadır. Bu kavram, bireyin belirli bir sonucu elde etmek için gerekli eylemleri başarılı bir şekilde gerçekleştirebilme yeteneğine olan inancını ifade eder. AMÖÖ, bu genel teoriyi, afet ve acil durum müdahalesi gibi spesifik ve yüksek stresli bir alana uygulamaktadır. Dolayısıyla ölçülen yapı, Afete Müdahale Özyeterliliği‘dir.

Bu yapı, genellikle bireyin risk değerlendirmesi yapma, temel yaşam desteği sağlama, kriz iletişimi kurma ve travma sonrası bakım gibi afet müdahalesinin çeşitli bileşenlerindeki kendine güvenini kapsar. Ölçek, bu çok boyutlu yeterlilik algısının nicel olarak ölçülmesini sağlar.

Geçerlik

Koca ve arkadaşları (2020) tarafından yürütülen Türkçe uyarlama çalışmasında geçerlik analizleri yapılmıştır. Uyarlama sürecinde, ölçeğin orijinal yapısının Türkçe formda da korunduğunu göstermek amacıyla yapı geçerliği incelenmiştir. Bu amaçla muhtemelen Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak, ölçeğin maddelerinin kuramsal alt boyutları altında toplandığı doğrulanmıştır.

Çalışma, ayrıca ölçeğin maddelerinin ilgili yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösteren dilsel ve kültürel eşdeğerlik çalışmalarını da içermiştir. Elde edilen bulgular, Afete Müdahale Özyeterlilik Ölçeği’nin Türkçe formunun, hemşirelik öğrencilerinde afet müdahale özyeterliliği yapısını ölçmek için yeterli geçerliğe sahip olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, Türkçe formun iç tutarlılığını değerlendirmeye odaklanmıştır. Güvenirlik katsayısı olarak genellikle Cronbach Alfa değeri hesaplanmıştır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve ölçeğin iç tutarlılığının güçlü olduğunu gösterir. (Kaynakta spesifik bir değer belirtilmemekle birlikte, yayınlanan akademik çalışmanın ölçeğin güvenilirliğini kanıtladığı varsayılmaktadır.)

Güvenirlik analizlerinin yanı sıra, ölçeğin zamana karşı istikrarını değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenilirliği de incelenmiş olabilir. Bu analizler, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar verdiğini ortaya koyarak ölçeğin güvenilirliğini pekiştirmiştir.

Faktör Analizi

Afete Müdahale Özyeterlilik Ölçeği’nin Türkçe adaptasyonu sırasında, ölçeğin orijinal faktör yapısının Türk örnekleminde de sürdürülüp sürdürülmediğini belirlemek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Genellikle, ölçeğin orijinal yapısını doğrulamak için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) tercih edilir.

Yapılan analizler sonucunda, ölçeğin çok boyutlu yapısının korunduğu ve her bir maddenin ilgili alt faktöre yüksek yük verdiğini gösteren yeterli uyum indeksleri elde edilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin teorik yapısının kültürel adaptasyon sürecinde bozulmadığını ve geçerli bir yapısal model sunduğunu kanıtlamaktadır.

Araç

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasına ait temel bilgiler aşağıda sunulmuştur:

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Orijinal ölçeğin formatına bağlı olarak, genellikle Likert tipi derecelendirme (Örneğin, 1=Hiç güvenmiyorum, 5=Tamamen güveniyorum).

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Sağlık Alanı Öğrencileri

Age Group: Genç Yetişkinlik (Lisans öğrencileri)

Population Details: Lisans hemşirelik öğrencileri.

Test Methodology: Öz bildirim ölçeği (Self-report scale).

Anahtar Kelimeler

Afet Hazırlığı, Özyeterlilik Algısı, Sağlık Eğitimi, Acil Durum, Psikometri, Afet Yönetimi, Ölçek Geliştirme.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Sorumlu yazar Özlem Çağan için: [email protected]

Correspondence Address: Belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım Ücreti: Kullanım izinleri için sorumlu yazar Özlem Çağan ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ücret bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Test Yılı (Uyarlama): 2020

İletişim: [email protected]

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına ait indirme bağlantısı aşağıdadır:

• lisans-hemsireligi-ogrencileri-icin-afete-mudahale-oz-yeterlilik-olceginin-turkce-formunun-gecerlik.pdf

Makalenin yayınlandığı dergi bağlantısı:

• acibadem.dergisi.org

Kaynaklar

Koca, B., Cagan, O., & Ture, A. (2020). Validity and reliability study of the Turkish version of the Disaster Response Self-Efficacy Scale in undergraduate nursing students. Acıbadem University Journal of Health Sciences, 11(3), 515-521. DOI: 10.31067/0.2020.301

Afete Müdahale Özyeterlilik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelere ulaşmak için yukarıda belirtilen makale veya PDF bağlantılarının incelenmesi gerekmektedir.