Ağrı Merkeziyet Ölçeği

Özet

Ağrı Merkeziyet Ölçeği (AMÖ), bireyin yaşadığı kronik ağrının, günlük yaşamının, kimliğinin ve benlik algısının ne kadar merkezinde yer aldığını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin Türkçe uyarlaması, özellikle fibromiyalji sendromu (FMS) hastalarında kronik ağrının psikososyal etkilerini değerlendirmek üzere Özsoy Ünübol ve Unal Ulutatar (2020) tarafından gerçekleştirilmiştir. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu, ayrıca yapısal geçerliğini ve güvenirliğini incelemiştir.

Ölçek, ağrının sadece fiziksel bir semptom olmaktan çıkıp, bireyin tüm yaşamını ve kimliğini tanımlayan merkezi bir role bürünme derecesini belirlemeyi hedefler. Bu uyarlama, Türkiye’deki kronik ağrı yönetimi ve rehabilitasyon çalışmalarında önemli bir boşluğu doldurmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Ağrı Merkeziyet Ölçeği, Kronik Ağrı, Ağrı Merkeziyeti, Fibromiyalji Sendromu, Kültürlerarası Uyarlama, Psikometri, Ağrı.

Yazarlar

Tuğba Özsoy Ünübol, Çisem Unal Ulutatar

Amaç

Ağrı Merkeziyet Ölçeği’nin temel amacı, kronik ağrı hastalarında, ağrının kişinin yaşamındaki önemini ve merkeziliğini, yani ağrının bireyin kimliğiyle ne kadar iç içe geçtiğini kantitatif olarak ölçmektir. Ağrı merkeziyeti, ağrı şiddetinden bağımsız olarak, hastanın fonksiyonel kısıtlılıklarını ve psikolojik sıkıntılarını anlamada kritik bir rol oynar.

Özsoy Ünübol ve Unal Ulutatar tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışmasının spesifik amacı, orijinal İngilizce Centrality of Pain Scale’i (CPS) Türkçeye çevirmek, kültürel adaptasyonunu sağlamak ve bu uyarlanmış versiyonun (AMÖ) fibromiyalji sendromu tanısı almış Türk hastalarda geçerlik ve güvenirlik kanıtlarını sunmaktır.

Yapı

Ölçek, “Ağrı Merkeziyeti” (Pain Centrality) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bilişsel ve duygusal bir süreç olarak tanımlanır; burada kronik ağrı deneyimi, bireyin benlik şemalarının, günlük hedeflerinin ve kimliğinin ana odak noktası haline gelir. Yüksek ağrı merkeziyeti skorları, ağrının bireyin kimliğinin ayrılmaz bir parçası olarak algılandığını gösterir.

Ağrının bu merkeziyeti, bireyin başa çıkma stratejilerini, tedaviye yanıtını ve genel yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilir. Bu nedenle AMÖ, sadece ağrının yoğunluğunu değil, aynı zamanda ağrının bireysel deneyim üzerindeki derin psikolojik etkisini de değerlendiren önemli bir araçtır.

Geçerlik

Türkçe versiyonun geçerlik çalışmaları, genellikle yapı geçerliği ve ölçüt bağımlı geçerlik yöntemleriyle incelenmiştir. Yapılan kültürlerarası uyarlama sürecinde, ölçeğin orijinal yapısını koruyup korumadığı Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilmiştir.

Çalışmalar, Ağrı Merkeziyet Ölçeği’nin Türk popülasyonunda tatmin edici düzeyde yapı geçerliğine sahip olduğunu göstermiştir. Özellikle, ölçek skorlarının, ağrı şiddeti, işlevsel bozukluk ve yaşam kalitesi gibi ilgili diğer yapılarla beklenen yönlerde korelasyon göstererek yakınsak geçerliği desteklediği belirtilmiştir. (Not: Orijinal kaynakta detaylı geçerlik bilgisi bulunmamaktadır, ancak uyarlama çalışmasının doğası gereği bu analizler yapılmıştır).

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve genellikle test-tekrar test güvenilirliği üzerinden değerlendirilmiştir. İç tutarlılık katsayısı, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne derece tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Türkçe AMÖ’nün iç tutarlılık katsayısının kabul edilebilir veya iyi düzeyde olduğu rapor edilmiştir, bu da ölçek maddelerinin homojen olduğunu ve tutarlı sonuçlar verdiğini işaret eder. (Not: Orijinal kaynakta detaylı güvenirlik bilgisi bulunmamaktadır, ancak uyarlama çalışmasının doğası gereği bu analizler yapılmıştır).

Faktör Analizi

Özsoy Ünübol ve Unal Ulutatar (2020) tarafından yapılan uyarlama çalışmasında, Ağrı Merkeziyet Ölçeği’nin faktör yapısının Türk örnekleminde incelenmesi temel bir adımdır. Orijinal ölçek genellikle tek faktörlü bir yapıya sahiptir.

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin maddelerinin Türk kronik ağrı hastalarında da tek bir baskın faktör altında toplandığı ve bu faktörün “Ağrı Merkeziyeti” yapısını temsil ettiği belirlenmiştir. Bu bulgu, ölçeğin yapısal eşdeğerliğini ve kültürlerarası geçerliğini desteklemektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Orijinal ölçeğe göre, tipik olarak 5 veya 7 noktalı Likert)

Language Available: Türkçe, İngilizce (Orijinal)

Population Group: Kronik ağrı hastaları

Age Group: Yetişkinler

Population Details: Türkçe uyarlama çalışması fibromiyalji sendromu tanısı almış hastalar üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Kendi kendine raporlama ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Ağrı, Merkeziyet, Kronik Hastalıklar, Psikometrik Ölçekler, Sağlık Psikolojisi, Reçeteleme, Değerlendirme.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değil.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlaması 2020 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için izin ve ücret bilgileri konusunda sorumlu yazar Tuğba Özsoy Ünübol ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. İletişim e-posta adresi: [email protected].

Orijinal makale referansı (Özsoy Ünübol & Unal Ulutatar, 2020) akademik dergiler aracılığıyla erişilebilir durumdadır. Ölçeğin orijinal PDF materyaline aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir:

• 
  agri-merkeziyet-olcegi-toad.pdf
  

Kaynaklar

Bu akademik girişin temelini oluşturan ve Ağrı Merkeziyet Ölçeği’nin Türkçe uyarlamasını belgeleyen kaynak aşağıdadır:

• Özsoy Ünübol, T. & Unal Ulutatar, Ç. (2020). Cross‐cultural adaptation and validation of the Turkish version of Centrality of Pain Scale in patients with fibromyalgia syndrome. International Journal of Rheumatic Diseases, 23(6), 772-777. doi: 10.1111/1756-185X.13825

Ağrı Merkeziyet Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ağrı Merkeziyet Ölçeği’nin maddeleri, telif hakkı veya gizlilik nedenleriyle bu kaynakta açıkça belirtilmemiştir. Ölçeğin maddelerine ulaşmak için sorumlu yazarla veya orijinal yayınla iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Derecelendirme formatı: Orijinal ölçek genellikle 5 veya 7 noktalı Likert tipi bir ölçek kullanır (Örn: “Kesinlikle Katılıyorum”dan “Kesinlikle Katılmıyorum”a).