Zorbalığa Seyirci Müdahale Ölçeği

Özet

Zorbalığa Seyirci Müdahale Ölçeği (ZSMÖ), öğrencilerin okul ortamında tanık oldukları zorbalık olaylarına karşı gösterme eğiliminde oldukları müdahale davranışlarını ve bu davranışlara yönelik tutumlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu giriş, ölçeğin Türkçe kültürüne uyarlama çalışmasına dayanmaktadır. Ölçek, özellikle seyirci rolündeki bireylerin, mağdura destek olma veya zorbalığı durdurma konusundaki motivasyonlarını ve eylemlerini değerlendirmeye odaklanmaktadır.

Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Neşe Kurt Demirbaş ve K. Öztemel tarafından 2019 yılında gerçekleştirilmiş olup, Türk kültürü bağlamında geçerlik ve güvenirlik analizleri sunulmuştur. ZSMÖ, eğitim psikolojisi ve gelişim psikolojisi alanlarında, zorbalıkla mücadele programlarının etkinliğini ölçmek ve seyirci müdahalesi mekanizmalarını anlamak için kritik bir araç olarak kabul edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Zorbalık, Seyirci Müdahalesi, Okul Zorbalığı, Psikometrik Ölçek, Uyarlama, Öğrenci Davranışları.

Yazarlar

Neşe Kurt Demirbaş, K. Öztemel.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, öğrencilerin veya gençlerin, okul ortamında gerçekleşen zorbalık vakalarına tanık olduklarında gösterdikleri veya göstermeyi düşündükleri müdahale düzeylerini ve biçimlerini belirlemektir. Ölçek, bireylerin zorbalığa karşı pasif kalma veya aktif olarak müdahale etme eğilimlerini nicel olarak ölçmeye olanak tanır.

Uyarlama çalışmasının özel amacı ise, uluslararası alanda kullanılan bu önemli ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliliğini sağlayarak, Türk örnekleminde geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabilirliğini kanıtlamaktır. Bu sayede, Türkiye’deki zorbalıkla mücadele ve önleme programları için sağlam bir değerlendirme temeli oluşturulmuştur.

Yapı

Zorbalığa Seyirci Müdahale Ölçeği, sosyal psikolojinin kilit kavramlarından biri olan seyirci müdahalesi (bystander intervention) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bir zorbalık olayına tanık olan üçüncü şahısların (seyircilerin), olaya karışıp karışmama kararını etkileyen bilişsel ve duygusal süreçleri kapsar.

Ölçek genellikle, müdahale etme niyeti, müdahale etmeye yönelik algılanan sorumluluk, zorbalık mağduruna empati ve müdahale etmenin sonuçlarına dair algılanan risk gibi alt boyutları içerebilir. ZSMÖ, bireyin müdahale etme davranışının şiddetini veya türünü (örneğin, doğrudan müdahale, yetişkine haber verme, mağdura destek olma) değerlendirerek, zorbalık dinamiklerinin anlaşılmasına katkıda bulunur.

Geçerlik

Zorbalığa Seyirci Müdahale Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması kapsamında geçerlik çalışmaları yürütülmüştür. Uyarlama çalışmalarında genellikle yapı geçerliği, özellikle de faktör yapısının orijinal ölçekle tutarlılığı incelenir.

Kaynak/Referans bölümünde belirtilen 2019 tarihli bildiri çalışmasında, ölçeğin yapısal uygunluğunu Türk kültürü bağlamında test etmek amacıyla istatistiksel analizler kullanılmıştır. Orijinal kaynakta spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, uyarlama çalışmasının temel amacı ölçeğin geçerli bir ölçüm aracı olduğunu göstermektir. İlgili çalışmanın tam metninde, dilsel eşdeğerlik, içerik geçerliği ve faktör yapısına dair detaylı geçerlik bilgileri yer almaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, uyarlama çalışmasının temel bileşenlerinden biridir. Güvenirlik, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı koşullarda tutarlı sonuçlar verme derecesini ifade eder.

Türkçe uyarlama çalışmasında, iç tutarlılık katsayısı (genellikle Cronbach Alfa değeri) hesaplanarak ölçek maddelerinin birbiriyle ne kadar tutarlı olduğu değerlendirilmiştir. Güvenirlik sonuçları, ZSMÖ’nün Türk örnekleminde tutarlı ve kararlı ölçümler sağladığını göstermek üzere sunulmuştur. Detaylı güvenirlik katsayıları için ilgili kongre bildirisine başvurulması gerekmektedir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmalarının ayrılmaz bir parçası olarak, Zorbalığa Seyirci Müdahale Ölçeği’nin faktör yapısının Türk örnekleminde doğrulanması amacıyla faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, orijinal ölçeğin ölçtüğü teorik alt boyutların Türkçe çeviride de korunduğunu teyit etmeyi amaçlar.

Genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak, ölçek maddelerinin beklenen faktörlere yüklenip yüklenmediği incelenmiştir. Bu analizler, ölçeğin yapı geçerliğini destekleyen kritik veriler sunar ve ZSMÖ’nün teorik yapısının kültürlerarası tutarlılığını sağlamlaştırır.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon) çalışması yapılmış, öz bildirim tipi bir psikometrik ölçek.

Format: Orijinal ölçeğe bağlı olarak Likert tipi derecelendirme formatının kullanıldığı varsayılmaktadır (kaynakta derecelendirme bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiştir).

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Öğrenciler (Genellikle ortaokul veya lise düzeyindeki ergenler).

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi (Örn: 11-18 yaş aralığı).

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması Türkiye’deki okul çağındaki öğrenciler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Uygulama, grupça veya bireysel olarak tamamlanabilen, kağıt-kalem veya dijital formatta sunulabilen öz bildirim envanteridir.

Anahtar Kelimeler

Davranış Eğilimi, İç Tutarlılık, Eğitim Bilimleri Kongresi, Okul Psikolojisi, Yardım Etme Davranışı, Yapı Geçerliği.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Neşe Kurt Demirbaş

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2019 yılında tamamlanmış ve 28. Uluslararası Eğitim Bilimleri Kongresi’nde bildiri olarak sunulmuştur.

Ticari kullanım veya yeniden basım izinleri için sorumlu yazar (Neşe Kurt Demirbaş) ile doğrudan iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki adresten indirilebilir: zorbaliga-seyirci-mudahale-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Kurt-Demirbaş, N., Öztemel K. (2019). Zorbalığa Seyirci Müdahale Ölçeği’nin (Zsmö) Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. 28.Uluslararası Eğitim Bilimleri Kongresi ‘nde sunulan bildiri. Ankara, Türkiye.

Kongre özetlerine ait link aşağıdadır: ices-uebk.org

Zorbalığa Seyirci Müdahale Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri bu kaynakta sağlanmamıştır.

Ölçek maddeleri bu akademik girişte mevcut değildir.