Adolesan/Yetişkin Duyu Profili Anketi

Özet

Adolesan/Yetişkin Duyu Profili Anketi (AYDPA), yetişkin ve adolesan bireylerin duyu işleme paternlerini ve bu paternlerin günlük yaşam üzerindeki etkilerini değerlendirmek amacıyla kullanılan uluslararası bir ölçeğin Türkçe diline uyarlama çalışmasıdır. Bu uyarlama çalışması, Merve Şuay Aydın tarafından 2015 yılında Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü’nde tamamlanmış bir yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın temel odağı, ölçeğin Türk popülasyonunda geçerlik ve güvenirlik düzeylerini istatistiksel yöntemlerle belirlemektir. Bu çalışma, ölçeğin Türkiye’de klinik ve araştırma amaçlı kullanımına zemin hazırlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Duyu Profili, Adolesan, Yetişkin, Duyu İşleme, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Merve Şuay Aydın (Sorumlu Yazar).

Amaç

Adolesan/Yetişkin Duyu Profili Anketi’nin (AYDPA) temel amacı, bireylerin duyu girdilerine karşı gösterdikleri davranışsal tepkileri sistematik bir şekilde ölçmektir. Ölçek, özellikle duyu modülasyonu ve duyu temelli davranış sorunlarını tespit ederek, duyu işleme farklılıklarının akademik, sosyal ve mesleki alanlardaki işlevselliği nasıl etkilediğini anlamaya yardımcı olmayı hedefler. Türk kültürüne uyarlanan bu versiyonun amacı ise, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerini Türk örnekleminde doğrulamak ve geçerli bir değerlendirme aracı sağlamaktır.

Yapı

AYDPA, bireyin çevresel uyaranlara verdiği tepkileri dört temel duyu işleme paterni çerçevesinde değerlendiren bir yapıyı ölçmektedir. Bu yapılar genellikle Duyu Arama (Seeking), Duyu Kaçınma (Avoiding), Düşük Kayıt (Low Registration) ve Duyu Hassasiyeti (Sensitivity) olarak kategorize edilir. Ölçek, bireyin işitsel, görsel, dokunsal, vestibüler ve proprioseptif girdilere karşı gösterdiği tipik tepkileri ölçerek, duyu işleme süreçlerinin nörolojik temelini ve davranışsal çıktılarını incelemektedir.

Geçerlik

Uyarlama çalışmasında geçerlik düzeyi, geçerlik katsayısının (veya ilişki katsayısı) hesaplanmasıyla belirlenmiştir. Geçerlik katsayısı, ölçekten elde edilen puanlar ile ölçeğin kullanım amacına göre belirlenen harici kriterler arasındaki korelasyonu ifade eder. Bu katsayı, teorik olarak -1.00 ile +1.00 arasında değerler almaktadır. Çalışmada, katsayının +1.00 değerine yaklaşmasının, ölçeğin amaçlanan yapıyı ölçme yeteneğinin ve amaca hizmet etme düzeyinin arttığının bir göstergesi olarak kabul edildiği belirtilmiştir. Bu yaklaşım, genellikle kriter geçerliği değerlendirmelerinde kullanılmaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliğini değerlendirmek amacıyla iç tutarlılık yöntemi kullanılmış ve bu amaçla alpha güvenilirlik katsayısı (Cronbach’s Alpha) hesaplanmıştır. Uyarlama çalışmasında, kabul edilen güvenilirlik referans aralıkları aşağıdaki gibi belirlenmiştir:

• 0.00 ile 0.40 arası: Güvenilir Değil
• 0.40 ile 0.60 arası: Düşük Güvenilir
• 0.60 ile 0.80 arası: Oldukça Güvenilir
• 0.80 ile 1.00 arası: Yüksek Güvenilir

Bu referans aralıkları, AYDPA’nın alt boyutlarının ve toplam puanının hangi düzeyde tutarlı olduğunu belirlemek için kullanılmıştır. Yüksek alpha değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Faktör Analizi

Adolesan/Yetişkin Duyu Profili Anketi’nin Türkçe uyarlaması genellikle orijinal ölçeğin çok boyutlu yapısını doğrulamak amacıyla faktör analizi süreçlerini içermektedir. Uyarlama çalışmalarında, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak orijinal ölçekte yer alan dört ana duyu işleme paterninin (Duyu Arama, Kaçınma, vb.) Türk örnekleminde de benzer alt faktörler olarak gruplanıp gruplanmadığı incelenir. Bu analizler, ölçeğin yapı geçerliğini destekleyen kritik adımlardır.

Araç

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Anket Tipi (Likert Tipi Derecelendirme)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), Orijinal (İngilizce)

Popülasyon Grubu: Adolesanlar ve Yetişkinler

Yaş Grubu: Adolesan ve Yetişkin Yaş Grupları

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü bünyesinde gerçekleştirilmiştir ve Türk popülasyonundan toplanan verilerle analiz edilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, 5 noktalı Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanır. Katılımcılar, duyu girdilerine karşı gösterdikleri davranışsal tepkilerin sıklığını beyan ederler. Derecelendirme şu şekildedir: 1=”neredeyse her zaman” ve 5= “neredeyse hiç”.

Anahtar Kelimeler

Psikometrik, İç Tutarlılık, Duyu Modülasyonu, Adaptasyon, Korelasyon Katsayısı, Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Merve Şuay Aydın

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü (Çalışmanın yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama Çalışması): 2015

İzinler ve Ücret: Ölçeğin orijinal versiyonunun telif hakları ve kullanım izinleri genellikle Pearson gibi yayıncılar tarafından yönetilmektedir. Türkçe uyarlamasının kullanımı için sorumlu yazar (Merve Şuay Aydın) veya Hacettepe Üniversitesi ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım ücreti bilgisi bu kaynakta mevcut değildir.

The original PDF of the adaptation study questionnaire can be downloaded here: adolesanyetiskin-duyu-profili-anketi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Aydın, M. Ş. (2015). Adolesan/Yetişkin Duyu Profili Anketi Türkçe uyarlamasının geçerlilik güvenilirlik çalışması. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Adolesan/Yetişkin Duyu Profili Anketi Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kaynak içerikte ölçek maddeleri sunulmamış olup, sadece derecelendirme sistemi belirtilmiştir:

• Derecelendirme: 1=”neredeyse her zaman”
• Derecelendirme: 5= “neredeyse hiç”