Duygusal Zeka Özelliği Ölçeği – Adölesan Kısa Formu

Özet

Duygusal Zeka Özelliği Ölçeği – Adölesan Kısa Formu (DÖZÖ-AKF), bireylerin duygusal yeterliliklerini ve yeteneklerini kişilik yapısının bir parçası olarak değerlendiren duygusal zeka özelliği (Trait Emotional Intelligence) yapısını ölçmek amacıyla uyarlanmış psikometrik bir araçtır. Ölçek, orijinal İngilizce versiyonunun kısaltılmış formunun Türk kültürüne adaptasyonu olarak Esra Ergin tarafından 2017 yılında tamamlanmıştır. Bu uyarlama çalışması, özellikle adölesan popülasyonunda hızlı, geçerli ve güvenilir bir duygusal zeka değerlendirmesi yapmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Duygusal Zeka Özelliği, Duygusal Zeka, Adölesan, Ergenlik, Kısa Form, Uyarlama, Psikometri, Özellik Yaklaşımı.

Yazarlar

Esra Ergin (Uyarlama Çalışması Sorumlusu)

Amaç

Ölçeğin temel amacı, adölesan örneklem grubunda bireylerin genel duygusal zeka özelliği düzeylerini hızlı ve güvenilir bir şekilde belirlemektir. Orijinal ölçeğin kapsamlı yapısını korurken, uygulama süresini kısaltmak ve böylece geniş örneklemli araştırmalarda pratiklik sağlamak hedeflenmiştir.

Bu araç, gençlerin duygularını yönetme, kişilerarası ilişkilerini sürdürme ve stresle başa çıkma gibi alanlardaki algılanan yeterliliklerini ölçerek, gelişimsel psikoloji ve eğitim alanındaki çalışmalara katkı sağlamaktadır. Duygusal zeka özelliklerinin erken yaşlarda tespit edilmesi, rehberlik ve psikolojik danışmanlık hizmetlerinin planlanmasında önemli bir rol oynamaktadır.

Yapı

Duygusal Zeka Özelliği Ölçeği, bir yetenek (ability) modelinden ziyade, kişiliğin bir yönü olarak görülen duygusal zeka özelliği (Trait EI) yapısını ölçmektedir. Özellik duygusal zekası, bireyin kendi ve başkalarının duygularını anlama, yönetme ve kullanma becerilerine ilişkin algılanan yeterliliklerini kapsar. Bu, bireyin duygusal bilgisini ve kendini duygusal olarak nasıl gördüğünü ifade eder.

Ölçek, genellikle dört ana faktör etrafında toplanan alt boyutlardan oluşmaktadır: Kişilerarası İlişkiler (sosyal beceriler ve empati), Kendini Kontrol (stres yönetimi ve dürtü kontrolü), Duygusallık (kendi duygularını anlama ve ifade etme) ve Genel Durum (mutluluk ve iyimserlik). Kısa form uyarlaması, bu temel boyutları temsil eden en güçlü maddeleri seçerek ölçüm hassasiyetini korumayı amaçlamaktadır.

Geçerlik

Kaynak içerikte spesifik geçerlik katsayıları veya detaylı geçerlik analizleri belirtilmemiştir. Ancak, bir uyarlama çalışması olduğu için, ölçeğin Türk kültürüne uygunluğunu doğrulamak amacıyla çeşitli geçerlik yöntemlerinin kullanıldığı varsayılmaktadır.

• Yapı Geçerliği: Orijinal ölçeğin teorik yapısının (faktör yapısının) Türk örnekleminde Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilmesi.
• Ölçüt Bağımlı Geçerlik: Ölçeğin, benzer veya ilişkili psikolojik yapılarla (örneğin, öz yeterlilik, yaşam doyumu) beklenen düzeyde korelasyon gösterip göstermediğinin incelenmesi.
• Kültürel Geçerlik: Maddelerin kültürel bağlamda anlam ve yorum açısından uygunluğunun sağlanması.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliğine dair spesifik istatistiksel değerler (örneğin, Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı) kaynakta mevcut değildir. Yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilen bu psikometrik çalışmada, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını kanıtlamak için standart güvenilirlik analizlerinin yapılmış olması beklenir.

• İç Tutarlılık: Ölçek maddelerinin birbiriyle ne kadar tutarlı olduğunu gösteren Cronbach Alfa katsayısının hesaplanması.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar verip vermediğinin belirlenmesi (kararlılık).

Faktör Analizi

Duygusal Zeka Özelliği Ölçeği’nin orijinal yapısı çok boyutludur. Adölesan Kısa Formunun Türk popülasyonuna uyarlanması sürecinde, ölçeğin yapısal geçerliğini test etmek için faktör analizleri kritik öneme sahiptir.

Bu çalışma kapsamında muhtemelen, ölçeğin kısa formunun Türk adölesanları arasında orijinal ölçekteki dört temel faktörü (Kişilerarası İlişkiler, Kendini Kontrol, Duygusallık, Genel Durum) ne ölçüde temsil ettiğini belirlemek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, model uyum iyiliği indeksleri ile birlikte, ölçeğin teorik yapısının korunduğunu göstermelidir.

Araç

Test Türü: Uyarlama ve Öz Bildirim Ölçeği

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme formatı kullanılır (Örneğin, 1=Kesinlikle Katılmıyorum, 5=Kesinlikle Katılıyorum).

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Adölesanlar (Ergenler)

Yaş Grubu: Spesifik yaş aralığı belirtilmemiştir, ancak adölesan dönemi genellikle 12-18 yaş aralığını kapsar.

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki adölesan popülasyonu üzerinde gerçekleştirilen bir yüksek lisans tezi çalışmasıdır.

Test Metodolojisi: Psikometrik adaptasyon çalışması. Orijinal ölçeğin kısaltılmış formunun kültürel ve dilsel eşdeğerliği sağlanarak Türk kültürüne uyarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Esra Ergin, Selçuk Üniversitesi, Duygusal Zeka Özelliği, Kısa Form, Psikolojik Ölçüm, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi Mevcut Değildir

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi Mevcut Değildir

Yazışma Adresi: Esra Ergin (İletişim e-posta adresi: [email protected])

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin uyarlama çalışması 2017 yılında tamamlanmıştır. Ölçeğin kullanımı, ticari amaçlı uygulamaları ve izin koşulları hakkında detaylı bilgi almak için sorumlu yazar Esra Ergin ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin kaynak tezi YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişime açıktır: tez.yok.gov.tr

Kaynaklar

• Ergin, E. (2017). Duygusal Zeka Özelliği Ölçeği-Adölesan Kısa Formu’nun uyarlama çalışması [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Selçuk Üniversitesi, Konya.

Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: duygusal-zeka-ozelligi-olcegi-adolesan-kisa-formu-toad.pdf

Duygusal Zeka Özelliği Ölçeği – Adölesan Kısa Formu Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri bu kaynak içerikte sağlanmamıştır.