Yetişkin Esrar Sorunları Anketi

Özet

Yetişkin Esrar Sorunları Anketi (YESA), İngilizce orijinal adı ile Adult Cannabis Problems Questionnaire (CPQ), bireylerin esrar kullanımına bağlı yaşadıkları sorunların ciddiyetini ve kapsamını değerlendirmek amacıyla tasarlanmış bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin Türkçe adaptasyonu ve psikometrik özellikler araştırması 2017 yılında Evren ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilmiştir. Çalışma, CPQ’nun Türk popülasyonunda esrar kullanımına bağlı ortaya çıkan olumsuz sonuçları ve semptomları güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçebildiğini göstermeyi amaçlamıştır. YESA, genellikle klinik ortamlarda ve araştırma çalışmalarında, özellikle esrar kullanım bozukluğu taraması ve tedavi planlaması amacıyla kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Esrar, Esrar Kullanım Bozukluğu, Yetişkin Esrar Sorunları Anketi, CPQ, psikometrik özellikler, bağımlılık, madde kullanımı, geçerlik, güvenirlik.

Yazarlar

Cuneyt Evren, Hilal Yilmaz Cengel, Muge Bozkurt, Baris Evren, Gokhan Umut, Ramazan Agachanli. Sorumlu yazar: Muge Bozkurt.

Amaç

Yetişkin Esrar Sorunları Anketi’nin temel amacı, yetişkinlerde esrar kullanımının yol açtığı çeşitli sorunları ve olumsuz sonuçları sistematik olarak ölçmektir. Bu sorunlar genellikle psikolojik, sosyal, mesleki veya hukuki alanlardaki bozulmaları içerir. Ölçek, hem klinik tanı koyma sürecine yardımcı olmayı hem de araştırma bağlamında esrar kullanımı ile ilişkili sorunların şiddetini nicelleştirmeyi hedefler.

Ölçeğin Türkçe versiyonunun geliştirilmesi, Türk kültüründe ve dilinde esrar kullanımına dair sorunların doğru bir şekilde tespit edilmesini sağlamak, böylece uluslararası araştırmalara katkıda bulunmak ve Türkiye’deki bağımlılık tedavisinde kullanılan araç setini zenginleştirmek amacını taşımaktadır. Çalışmanın odak noktası, CPQ’nun Türkçe çevirisinin orijinal ölçekle eşdeğer psikometrik özellikler gösterip göstermediğini belirlemek olmuştur.

Yapı

YESA (CPQ), genellikle Amerikan Psikiyatri Birliği’nin (APA) DSM-5 kriterlerine benzer bir çerçevede, madde kullanım bozukluklarına özgü semptom kümelerini ölçen bir yapıyı temel alır. Bu yapı, genellikle tolerans, yoksunluk, kullanımın kontrol edilememesi, sosyal veya mesleki işlevsellikte bozulma ve fiziksel risklere rağmen kullanıma devam etme gibi boyutları kapsar.

Ölçek, kullanıcının esrar tüketimi nedeniyle yaşadığı zorlukları ve olumsuz etkileşimleri değerlendirerek, kişinin madde bağımlılığı spektrumunda nerede konumlandığını belirlemeye yardımcı olan çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Türkçe adaptasyon çalışmasında, bu yapısal bütünlüğün Türk örnekleminde de korunduğu gösterilmeye çalışılmıştır.

Geçerlik

Evren ve arkadaşları (2017) tarafından yürütülen psikometrik çalışma, Yetişkin Esrar Sorunları Anketi’nin Türkçe formunun geçerliğini çeşitli yöntemlerle incelemiştir. Geçerlik (Geçerlik), ölçeğin gerçekten ölçmek istediği yapıyı ne kadar doğru ölçtüğünü gösteren kritik bir özelliktir.

Çalışmada genellikle eş zamanlı geçerlik ve yapı geçerliği incelenmiştir. Eş zamanlı geçerlik için, CPQ puanlarının, aynı yapıyı ölçen diğer güvenilir ölçekler (örneğin, Cannabis Use Problems Identification Test – CUPIT) ile korelasyonu incelenmiştir. Yüksek korelasyonlar, CPQ’nun geçerli bir ölçüm aracı olduğunu desteklemiştir. Ayrıca, ölçek maddelerinin kuramsal yapıyı ne kadar iyi temsil ettiğini değerlendirmek için faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır.

Güvenirlik

Güvenirlik, bir ölçüm aracının tutarlılık ve istikrar derecesini ifade eder. Evren ve arkadaşları, CPQ’nun Türkçe versiyonunun güvenirliğini değerlendirmek için iç tutarlılık katsayılarını (genellikle Cronbach Alfa) kullanmışlardır.

Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçekteki maddelerin birbiriyle tutarlı olduğunu ve aynı temel yapıyı ölçtüğünü göstermiştir. Bu bulgular, CPQ’nun yetişkinlerde esrar kullanım sorunlarını güvenilir bir şekilde ölçmek için uygun olduğunu ortaya koymuştur. Güvenirlik çalışmalarının detayları, 2017 tarihli makalede bulunmaktadır.

Faktör Analizi

Yetişkin Esrar Sorunları Anketi’nin yapı geçerliğini incelemek amacıyla faktör analizi gerçekleştirilmiştir. Faktör analizi, ölçek maddelerinin altında yatan temel boyutları veya faktörleri belirlemeye yardımcı olur.

Türkçe adaptasyon çalışmasında, orijinal CPQ’nun teorik yapısını destekleyen faktör yapısının Türk örnekleminde de replike edilip edilmediği araştırılmıştır. Bu analizler, ölçeğin çok boyutlu yapısının kültürel bağlamda da korunduğunu ve esrar sorunlarının farklı yönlerini (örn., bağımlılık, sosyal/mesleki sorunlar) ayırt edebildiğini göstermeyi amaçlamıştır. Elde edilen faktör yükleri ve faktör sayısı, ölçeğin yapısal bütünlüğü hakkında önemli bilgiler sunar.

Enstrüman

Test Türü: Geliştirme/Adaptasyon (Türkçe formunun psikometrik özellikleri incelenmiştir.)

Format: Kendini Değerlendirme Anketi (Genellikle Likert tipi veya evet/hayır formatında maddeler içerir.)

Mevcut Dil: Türkçe, İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Esrar kullanan yetişkinler.

Yaş Grubu: Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Klinik örneklemler ve genel popülasyon içinden esrar kullanan bireyler.

Test Metodolojisi: Psikometrik değerlendirme, yapı geçerliği için faktör analizi, güvenirlik için iç tutarlılık katsayıları ve eş zamanlı geçerlik için diğer ilgili ölçeklerle korelasyon analizleri.

Anahtar Kelimeler

CPQ, Esrar, Bağımlılık, Madde Kullanım Bozukluğu, Klinik Değerlendirme, Psikometri, Türkiye, Adaptasyon, Yetişkin.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Muge Bozkurt ([email protected])

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Yetişkin Esrar Sorunları Anketi’nin orijinal kaynağı ve Türkçe adaptasyonu akademik araştırmalar için genellikle erişilebilir durumdadır. Ölçeğin ticari kullanımı veya telif haklarına dair kesin bilgi için sorumlu yazar Muge Bozkurt ile iletişime geçilmesi önerilir ([email protected]).

Türkçe versiyonun psikometrik özellikler çalışmasının yayın yılı 2017’dir. Bu çalışmaya ilişkin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: adult-cannabis-problems-questionnaire-cpq-toad.pdf. Ayrıca makalenin yayınlandığı dergiye ait erişim bağlantısı da mevcuttur: 0210qeb7h-y-https-www-tandfonline-com.proxy2.marmara-elibrary.com.

Kaynaklar

• Evren, C., Yilmaz Cengel, H., Bozkurt, M., Evren, B., Umut, G., & Agachanli, R. (2017). Psychometric Properties of the Turkish Versions of the Cannabis Use Problems Identification Test (CUPIT) and the Adult Cannabis Problems Questionnaire (CPQ). Journal of Psychoactive Drugs, 49(1), 83-89.

Yetişkin Esrar Sorunları Anketi Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu bölüme ait ölçek maddeleri orijinal kaynakta sağlanmamıştır. Ölçek maddelerine erişim için sorumlu yazar Muge Bozkurt ile iletişime geçilmesi veya yukarıda belirtilen akademik referansın incelenmesi gerekmektedir.