A Tipi Kişilik Ölçeği

Özet

A Tipi Kişilik Ölçeği, Ayşegül Durak Batıgün ve N.H. Şahin tarafından geliştirilmiş olup, bireylerin rekabetçi, zaman baskısı altında ve düşmanca eğilimler gösteren A Tipi Kişilik özelliklerini ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek, özellikle iş stresi ve sağlık psikolojisi alanındaki araştırmalarda kullanılmak üzere geliştirilmiş, yüksek güvenirlik ve geçerlik değerlerine sahiptir. Toplam 25 maddeden ve dört alt boyuttan oluşur.

Anahtar Kelimeler

A Tipi Kişilik, İş Stresi, Sağlık Psikolojisi, Ölçek Geliştirme, Geçerlik, Güvenirlik, Tip A Davranış Örüntüsü.

Yazarlar

Ayşegül Durak Batıgün, N.H. Şahin

Amaç

Ölçeğin temel amacı, sağlık psikolojisi ve örgütsel psikoloji alanlarında yürütülen çalışmalar için, bireylerin strese yatkınlığını ve mesleki tatminsizliklerini anlamada kritik rol oynayan A Tipi Kişilik özelliklerini saptamaktır. Bu ölçek, özellikle iş ortamında gözlemlenen hız, rekabetçilik ve zaman baskısına verilen önemi nicel olarak ölçmeye odaklanmıştır.

Ölçek, mevcut uluslararası literatürdeki A Tipi Kişilik yapılarını Türk kültürü bağlamında geçerli ve güvenilir bir şekilde incelemek üzere geliştirilmiş bir araç ihtiyacına yanıt vermektedir. Bu sayede, stresin psikolojik ve fizyolojik sonuçlarıyla ilişkili davranışsal örüntülerin daha derinlemesine analiz edilmesine olanak tanımaktadır.

Yapı

A Tipi Kişilik yapısı, genellikle yoğun bir rekabetçilik, kronik bir zaman sıkışıklığı duygusu (acilcilik) ve kolayca provoke olabilen düşmanlık eğilimleriyle karakterize edilen bir davranış örüntüsüdür. Bu ölçek, bu karmaşık yapıyı dört spesifik alt boyuta ayırarak ölçmektedir.

Ölçek, 25 maddeden oluşmakta olup, bireylerin çalışma alışkanlıkları, sosyal etkileşimlerden kaçınma düzeyleri, hıza verdikleri önem ve zaman yönetimine ilişkin hassasiyetleri üzerinden A Tipi Kişilik özelliklerinin şiddetini belirler. Bu dört alt boyut, A Tipi Kişiliğin farklı tezahürlerini yakalamak üzere tasarlanmıştır.

Geçerlik

A Tipi Kişilik Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları, ölçekten alınan toplam puanların, Stres Belirtileri, Strese Yatkınlık ve Stresle Başaçıkma Ölçekleri gibi ilgili yapılarla olan ilişkileri (korelasyonları) üzerinden incelenmiştir. Bu analizler, ölçeğin beklenen psikolojik yapılarla tutarlılığını göstermeyi amaçlamıştır.

Yapılan korelasyon katsayıları analizlerinde, I. örneklem (N=426) için katsayılar r= -.05 (p> .05) ile r = -.29 (p‹ .001) arasında değişim göstermiştir. II. örneklem (N=94) için ise katsayılar r= .44 (p‹ .01) ile r = -.07 (p> .05) arasında bulunmuştur. Özellikle Strese Yatkınlık gibi yapılarla elde edilen anlamlı korelasyonlar, A Tipi Kişilik Ölçeği’nin ilgili yapıyı ölçme yeteneğini desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı, yaygın olarak kabul gören Cronbach Alpha güvenirlik katsayısı kullanılarak değerlendirilmiştir. Elde edilen katsayılar, ölçeğin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Güvenirlik analizlerinde, ölçeğin tümü için hesaplanan Cronbach Alpha katsayısı, I. örneklem (N=426) için .86 olarak, II. örneklem (N=94) için ise .90 olarak belirlenmiştir. Bu değerler, psikometrik açıdan oldukça yüksek iç tutarlılık düzeylerine işaret etmekte ve ölçeğin güvenilirliğini kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

A Tipi Kişilik Ölçeği, 4 alt boyut (faktör) ve toplam 25 maddeden oluşmaktadır. Bu faktörler, A Tipi Kişiliğin çeşitli davranışsal ve bilişsel bileşenlerini temsil etmektedir.

• İşe Verilen Önem (12 madde): Bireyin işine duyduğu aşırı bağlılık ve dinlenme anlarında bile zihinsel olarak meşgul olma eğilimi. Örnek madde: Bir başka insanı beklerken bile kendi sorunlarınızla uğraşmak.
• Sosyal Etkinliklerden Uzaklaşma (3 madde): İş yükünü tamamlamak amacıyla sosyal veya dinlendirici faaliyetlerden feragat etme. Örnek madde: Tatillerinizi işlerinizi yetiştirmek amacıyla kullanmak.
• Hıza Verilen Önem (6 madde): Başarıyı, işleri ne kadar hızlı bitirdiğiyle ilişkilendirme ve süratli çalışmaya aşırı değer verme. Örnek madde: Başarılarınızı hızlı çalışma yeteneğinize atfetmek.
• Zamanlamaya Verilen Önem (3 madde): Çevresindeki yavaş tempodan rahatsızlık duyma ve zamanın verimli kullanılmasına aşırı hassasiyet gösterme. Örnek madde: Yavaş çalışan birini görünce rahatsız olmak.

Enstrüman

Test Türü: Geliştirme (Özgün Ölçek Adaptasyonu/Geliştirilmesi)

Format: Kağıt/Kalem Ölçeği

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkinler (Genel ve Çalışan Popülasyon)

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Yetişkin)

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışmaları iki farklı örneklem grubu üzerinde yapılmıştır (N=426 ve N=94). Detaylı bilgi kaynak makalede mevcuttur.

Test Metodolojisi: 1-5 arası puanlanan Likert tipi derecelendirme kullanılmıştır. Katılımcılar maddelere ne kadar katıldıklarını belirtirler.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2006 (Yayın tarihi)

Sorumlu Yazar: Ayşegül Durak Batıgün

İletişim: [email protected]

Kaynaklar

Durak-Batıgün, A. ve Şahin, N.H. (2006). İş stresi ve sağlık psikolojisi araştırmaları İçin iki ölçek: A-Tipi Kişilik ve İş Doyumu. Türk Psikiyatri Dergisi, 17(1), 32-45.

Makalenin orijinal bağlantısı: turkpsikiyatri.com

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: a-tipi-kisilik-olcegi-toad.pdf

A Tipi Kişilik Ölçeği Maddeleri

Ölçek 4 alt boyut ve 25 maddeden oluşmaktadır. Alt boyutlar ve temsili madde örnekleri aşağıdadır:

• İşe Verilen Önem (12 m): Bir başka insanı beklerken bile kendi sorunlarınızla uğraşmak
• Sosyal Etkinliklerden Uzaklaşma (3 m): Tatillerinizi işlerinizi yetiştirmek amacıyla kullanmak
• Hıza Verilen Önem (6 m): Başarılarınızı hızlı çalışma yeteneğinize atfetmek
• Zamanlamaya verilen önem (3 m): Yavaş çalışan birini görünce rahatsız olmak