C Tipi Davranış Ölçeği

Özet

C Tipi Davranış Ölçeği, bireylerin C Tipi davranış örüntüsüne yönelik eğilimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu davranış örüntüsü genellikle duygusal bastırma, aşırı uyum sağlama, çatışmadan kaçınma ve kendini feda etme gibi özelliklerle ilişkilidir ve psikoonkolojik araştırmalarda önemli bir yapı olarak ele alınır. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, 2012 yılında Bozo, Yılmaz ve Tathan tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürüne özgü geçerlilik ve güvenilirlik değerlerini ortaya koymayı amaçlamıştır.

Ölçek, toplam 12 maddeden oluşmakta ve iki temel alt boyutu ölçmektedir: Kendini Feda Etme ve Duygularını İfade Edememe. Derecelendirme, 4’lü Likert tipi bir format kullanılarak yapılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

C Tipi Davranış, Davranış Örüntüsü, Duygusal Bastırma, Kendini Feda Etme, Ölçek Uyarlama, Psikometrik.

Yazarlar

Özlem Bozo, T. Yılmaz, E. Tathan

Amaç

C Tipi Davranış Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin kronik stres yönetimi ve duygusal tepkileri bağlamında sergiledikleri C Tipi davranış özelliklerinin derecesini saptamaktır. Orijinal olarak kanser ve diğer kronik hastalıklarla ilişkili risk faktörlerini incelemek üzere geliştirilen bu yapı, bireyin içsel çatışmalarını ve olumsuz duygularını dışa vuramama eğilimini nicel olarak ölçmeye hizmet eder.

Türkçe uyarlama çalışması (Bozo vd., 2012), ölçeğin Türkiye popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılıp kullanılamayacağını belirlemeyi hedeflemiştir. Bu sayede, Türkiye’deki psikoloji ve psikiyatri alanlarında yapılan araştırmalara standart bir C Tipi davranış ölçüm aracı kazandırılmıştır.

Yapı

Ölçek, C Tipi davranış örüntüsünü oluşturan temel bileşenleri ölçer. Bu yapısal model, genellikle pasiflik, işbirliğine yatkınlık, baskılanmış öfke ve çaresizlik duygularını içerir. Ölçeğin Türkçe versiyonu, yapılan faktör analizi sonucunda bu karmaşık yapıyı iki ana alt boyutta toplamıştır.

Bu iki alt boyut şunlardır:

• Kendini Feda Etme (Self-sacrifice): Bireyin kendi ihtiyaçlarını başkalarının ihtiyaçlarından sürekli olarak daha geri plana atma ve fedakarlıkta bulunma eğilimi.
• Duygularını İfade Edememe (Inability to express emotions): Bireyin özellikle olumsuz veya rahatsız edici duyguları (öfke, hayal kırıklığı) açıkça ve sağlıklı bir şekilde ifade etme konusunda yaşadığı zorluk veya isteksizlik.

Geçerlilik

Ölçeğin Türkçe formunun geçerlilik çalışması, Bozo, Yılmaz ve Tathan (2012) tarafından yürütülmüştür. Geçerlilik, ölçeğin gerçekten C Tipi davranış örüntüsünü ölçüp ölçmediğini gösteren kritik bir psikometrik özelliktir. Uyarlama çalışmasında genellikle yapı geçerliliği (faktör analizi) ve ölçüt bağımlı geçerlilik yöntemleri kullanılır.

Uyarlama çalışması, ölçeğin iki faktörlü yapısını doğrulayarak yapı geçerliliğini desteklemiştir. Bu, maddelerin teorik olarak beklenen alt boyutlar altında toplandığını göstermektedir. Detaylı geçerlilik katsayıları (örneğin, korelasyonlar ve faktör yükleri) orijinal makalede yer almaktadır.

Güvenilirlik

C Tipi Davranış Ölçeği’nin güvenilirlik analizi, ölçek maddelerinin tutarlılığını ve kararlılığını incelemiştir. Güvenilirlik çalışmaları genellikle iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve test-tekrar test yöntemleriyle gerçekleştirilir.

Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin ve alt boyutlarının iç tutarlılık katsayılarının kabul edilebilir veya yüksek düzeyde olduğu varsayılmaktadır (Ancak kaynakta spesifik değerler belirtilmemiştir). Yüksek iç tutarlılık, ölçeğin farklı maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü işaret eder ve ölçeğin klinik ve araştırma ortamlarında güvenle kullanılabileceğini gösterir.

Faktör Analizi

Ölçeğin Türkçe adaptasyonu için yapılan faktör analizi, C Tipi Davranış Ölçeği’nin yapısının 12 madde ve 2 ana alt boyuttan oluştuğunu doğrulamıştır. Bu iki alt boyut, ölçeğin teorik yapısıyla uyumlu olarak “Kendini Feda Etme” ve “Duygularını İfade Edememe” olarak adlandırılmıştır.

Bu iki faktörlü yapı, C Tipi davranışın temel mekanizmalarını—yani bireyin dışa dönük uyumu sağlamak adına içsel duygusal maliyetleri üstlenmesini—etkili bir şekilde ayrıştırmaktadır. Faktör yüklerinin incelenmesi, her bir maddenin ilgili alt boyutu güçlü bir şekilde temsil ettiğini göstermiştir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptation) ve Öz Bildirim Ölçeği

Format: 12 maddelik, 4’lü Likert tipi derecelendirme formatı.

Mevcut Diller: Türkçe (Türkçe adaptasyonu mevcuttur).

Popülasyon Grubu: Yetişkinler (Genel popülasyon ve klinik örneklemler üzerinde kullanılabilir).

Yaş Grubu: Genç yetişkinler ve yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Orijinal uyarlama çalışması, psikoloji ve psikiyatri alanlarındaki araştırmalar için uygun bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Katılımcılar, her bir ifadeye ne derece katıldıklarını 4 puanlık bir skalada belirtirler (1= bana hiç benzemiyor, 4=bana çok benziyor). Yüksek puanlar, C Tipi davranış örüntüsüne yönelik daha yüksek bir eğilimi gösterir.

Anahtar Kelimeler

Psikometrik Özellikler, Likert Ölçeği, Duygusal Bastırma, Adaptasyon, C Tipi Davranış, Ölçek Geliştirme.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Özlem Bozo

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Orijinal çalışmanın yapıldığı kuruma ait adres bilgileri (Muhtemelen ODTÜ, Ankara, Türkiye).

İzinler & Ücret ve Test Yılı

C Tipi Davranış Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışması 2012 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Özlem Bozo ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari kullanım veya geniş çaplı uygulamalar için yazarlardan resmi izin alınması tavsiye edilir.

Orijinal makaleye ait dijital kaynak linki şöyledir: eds.a.ebscohost.com.

Referanslar

1. Bozo, Ö., Yılmaz, T. ve Tathan, E. (2012). C Tipi Davranış Ölçeği’nin Türkçeye uyarlama, güvenilirlik ve geçerlilik çalışması. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 13,(Ek2) 145-150.

Ölçeğin orijinal dökümanı (DOCX formatında) buradan indirilebilir: c-tipi-davranis-olcegi-toad.docx

C Tipi Davranış Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek toplam 2 alt boyut ve 12 maddeden oluşmaktadır.

• Kendini Feda Etme Alt Boyutu: Başkalarına kendim için yaptığımdan daha fazlasını yaparım.
• Duygularını İfade Edememe Alt Boyutu: Başkalarına kendimi nasıl hissettiğimi söyleme konusunda sıkıntı duyarım.