Kişilik İnanç Ölçeği

Özet

Kişilik İnanç Ölçeği (KİÖ), bireylerin kişilik bozuklukları ile ilişkili olan temel işlevsiz inançlarını ve bilişsel şemalarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçeğin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması, 2007 yılında Türkçapar, Örsel ve diğerleri tarafından gerçekleştirilmiştir. Ölçek, Bilişsel Terapi modeline dayanarak, farklı kişilik patolojilerine özgü inanç setlerini değerlendirir. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türkiye popülasyonunda klinik ve araştırma ortamlarında kullanımının psikometrik olarak desteklendiğini göstermeyi amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Kişilik İnanç Ölçeği, Kişilik Bozukluğu, Bilişsel Şemalar, Psikometri, Uyarlama, Güvenirlik, Geçerlik.

Yazarlar

Türkçapar, M. H., Örsel, S., Uğurlu, M., Sargın, E., Turhan, M., Akkoyunlu, S.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, bireylerin adaptif olmayan, kökleşmiş ve duruma özgü olmayan temel inançlarını sistematik olarak ölçmektir. Bu inançlar genellikle kişinin kendine, başkalarına ve geleceğe dair katı ve olumsuz varsayımlarını içerir ve bilişsel davranışçı terapi bağlamında önemli hedefler teşkil eder. Ölçeğin Türkçe uyarlamasının spesifik amacı ise, orijinal ölçeğin yapısal bütünlüğünü ve psikometrik özelliklerini Türk kültürü ve dili bağlamında doğrulamaktır.

KİÖ, klinisyenlere, hastaların kişilik örüntülerinin altında yatan bilişsel mekanizmaları hızlıca tespit etme imkanı sunarak tedavi planlamasına rehberlik eder. Aynı zamanda, araştırma çalışmalarında kişilik patolojisi ile temel inançlar arasındaki ilişkiyi incelemek için standart bir ölçüm aracı sağlar.

Yapı

Kişilik İnanç Ölçeği, genellikle Aaron Beck’in bilişsel modelinde tanımlanan, farklı kişilik bozukluklarına karşılık gelen işlevsiz inanç kümelerini (şemaları) ölçer. Bu yapı, genellikle bağımlılık, kaçınma, narsisizm, obsesif-kompulsif ve pasif-agresif gibi çeşitli kişilik stil veya bozukluklarına özgü alt ölçeklerden oluşur.

Ölçekteki maddeler, kişinin temel yaşam felsefelerini ve otomatik düşüncelerini tetikleyen varsayımları yansıtır. Yapılan uyarlama çalışmasında, ölçeğin çok boyutlu yapısının korunup korunmadığı, Türk popülasyonunda kişilik inançlarının yapısını temsil edip etmediği incelenmiştir.

Geçerlik

Orijinal kaynakta geçerlik bilgileri belirtilmemiş olsa da, Türkçapar ve arkadaşları (2007) tarafından yürütülen adaptasyon çalışması, KİÖ Türkçe Formunun yapı geçerliğini destekleyen kanıtlar sunmuştur. Genellikle bu tür çalışmalarda, ölçeğin teorik olarak ilgili olduğu diğer kişilik envanterleri (örneğin, Beck Depresyon Envanteri veya diğer kişilik bozukluğu ölçütleri) ile korelasyonları incelenerek ölçüt bağımlı geçerlik (eş zamanlı geçerlik) sağlanır.

Yapı geçerliğinin incelenmesi sırasında, ölçeğin beklenen alt boyutları doğru bir şekilde ayırıp ayırmadığı değerlendirilmiş, böylece Kişilik İnanç Ölçeği’nin ölçmeyi amaçladığı temel bilişsel yapıları gerçekten ölçtüğü gösterilmiştir.

Güvenirlik

Kaynak içerikte güvenirlik değerleri açıkça belirtilmemiş olsa da, Türkçapar ve ekibinin çalışması, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmiştir. Güvenirlik analizleri genellikle iki temel yöntemle yapılır:

• İç Tutarlılık (Internal Consistency): Maddelerin birbirleriyle ne kadar tutarlı olduğunu gösteren Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek alfa değerleri, ölçeğin maddelerinin aynı temel yapıyı ölçtüğünü gösterir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği (Test-Retest Reliability): Belirli bir zaman aralığıyla aynı deneklere uygulanan test sonuçlarının kararlılığını ölçer. Bu, kişilik inançlarının zaman içinde nispeten stabil yapılar olduğu varsayımını destekler.

Faktör Analizi

Kişilik İnanç Ölçeği’nin Türkçe formunun adaptasyon sürecinde, ölçeğin orijinal yapısını Türk örnekleminde doğrulayabilmek için Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analiz, ölçek maddelerinin hangi temel faktörler altında toplandığını ve bu faktörlerin teorik olarak beklenen kişilik inançları alt boyutlarına (örneğin, bağımlılık inançları, mükemmeliyetçilik inançları) karşılık gelip gelmediğini ortaya koyar.

Genellikle Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) ile madde yükleri incelenir ve ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile elde edilen faktör yapısının veriyle uyumu test edilir. Bu süreç, KİÖ’nün çok boyutlu yapısının kültürel bağlamda da geçerli olduğunu göstermek için kritik öneme sahiptir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Orijinal ölçek genellikle 5 veya 6 noktalı Likert Ölçeği formatındadır (Örn: “Kesinlikle Katılıyorum”dan “Kesinlikle Katılmıyorum”a). Derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir, ancak psikometrik standartlar gereği Likert tipinde olduğu varsayılmaktadır.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlanan Form), İngilizce (Orijinal Form).

Popülasyon Grubu: Klinik ve Genel Popülasyon.

Yaş Grubu: Yetişkinler (Genellikle 18 yaş ve üzeri).

Popülasyon Detayları: Türkçapar ve arkadaşları (2007) tarafından yapılan çalışmada, geçerlik ve güvenirlik analizleri için hem klinik örneklem (çeşitli psikiyatrik tanılara sahip bireyler) hem de sağlıklı kontrol grupları kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-Report) Ölçeği. Bireylerin kendi inanç ve tutumlarını derecelendirmeleri istenir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: kisilik-inanc-olcegi-toad.pdf

Anahtar Kelimeler

Bilişsel Çarpıtmalar, Kişilik Örüntüleri, Psikopatoloji, Klinik Psikiyatri, Türk Popülasyonu, Bilişsel Değerlendirme.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresleri: Belirtilmemiştir.

Yazışma Adresi: Belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımına ilişkin izinler için orijinal yayıncı veya uyarlama çalışmasını yapan yazarlarla iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari olmayan akademik kullanımlarda izin koşulları değişebilir. Ücret bilgisi kaynakta mevcut değildir.

Test Yılı (Uyarlama): 2007 (Türkçapar, Örsel, ve diğerleri tarafından yayımlanmıştır).

Kaynaklar

1. Türkçapar, M. H., Örsel, S., ve Uğurlu, M., Sargın, E., Turhan, M., Akkoyunlu, S. (2007). Kişilik İnanç Ölçeği Türkçe Formunun geçerlik ve güvenirliği. Klinik Psikiyatri, 10, 177-191.

İlgili akademik makaleye şu bağlantı üzerinden de erişilebilir: academia.edu.

Kişilik İnanç Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri orijinal kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelere erişim için Türkçapar ve arkadaşlarının (2007) makalesine başvurulması gerekmektedir.