6-8. Sınıflar Problem Çözme Beceri Ölçeği

Özet

6-8. Sınıflar Problem Çözme Beceri Ölçeği (PÇBÖ), İlknur Özpınar tarafından 2012 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, ortaokul (6., 7. ve 8. sınıf) öğrencilerinin problem çözme becerilerini ve bu becerilerin matematik öğretim programındaki yansımalarını değerlendirmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek, öğrencilerin bir problemi anlama, verilen bilgileri uyarlama ve çözüm sürecini değerlendirerek genelleme yapma yeteneklerini ölçen üç temel alt boyuttan oluşmaktadır. Toplamda 18 maddeden oluşan bu araç, 4’lü Likert derecelendirme ölçeği formatında hazırlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Problem Çözme Becerisi, Matematik Eğitimi, Ortaokul Öğrencileri, Cronbach Alfa, Ölçek Geliştirme, Faktör Analizi, Likert Ölçeği.

Yazarlar

İlknur ÖZPINAR

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, 6., 7. ve 8. sınıflar matematik öğretim programında açıkça tanımlanan ve yer alan problem çözme becerilerini sistematik bir şekilde ölçmektir. Bu beceriler, öğrencilerin sadece doğru cevabı bulmasını değil, aynı zamanda problem kurma, bilgiyi organize etme, uygun stratejiyi seçme ve çözüm sürecini eleştirel bir şekilde değerlendirme gibi üst düzey bilişsel süreçleri kullanma yeterliliklerini de kapsamaktadır.

PÇBÖ, eğitim araştırmacılarına ve uygulayıcılara, öğrencilerin problem çözme süreçlerindeki güçlü ve zayıf yönlerini belirlemede güvenilir ve geçerli bir araç sunmayı hedeflemektedir. Bu sayede, matematik müfredatının etkinliği değerlendirilebilir ve öğrencilerin gelişim alanlarına yönelik hedeflenmiş müdahaleler planlanabilir.

Yapı (Construct)

Problem Çözme Becerisi Ölçeği, problem çözme sürecini temsil eden ve teorik olarak Polya’nın problem çözme adımlarıyla uyumlu üç ana boyutu ölçmektedir. Bu boyutlar, bilişsel sürecin farklı aşamalarını temsil eder ve öğrencilerin bir matematiksel problemi çözmek için gereken zihinsel adımları ne kadar etkili uyguladığını gösterir.

Ölçek, toplam 18 madde ve üç alt boyuttan oluşur:

• Anlama (4 Madde): Öğrencinin problemde neyin istendiğini ve hangi bilgilerin verildiğini doğru bir şekilde kavrama yeteneği.
• Uyarlama (6 Madde): Öğrencinin problemde verilenlerden yararlanarak kullanabileceği şekil, tablo, grafik, model vb. görsel veya yapısal yardımcıları hazırlama ve uygulama becerisi.
• Değerlendirme (8 Madde): Öğrencinin elde edilen çözümü kontrol etme, çözümün mantıksallığını sorgulama ve benzer problemlerin çözümüne yönelik genelleme yapma becerisi.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla faktör analizi uygulanmıştır. İlk özdeğer (eigen value) sonuçları, ölçeğin 1.00’in üzerinde özdeğere sahip üç temel bileşeni olduğunu ortaya koymuştur. Bu bulgu, ölçeğin teorik olarak belirlenen üç alt boyutu desteklediğini göstermektedir.

Yapılan analizlerde çizgi grafiği (scree plot) incelenmiştir. Grafikteki yüksek ivmeli, hızlı düşüşlerin görüldüğü eğim, istatistiksel olarak önemli sayıda faktör sayısına işaret etmektedir. Özdeğere ait çizgi grafiğinde, grafik eğrisinin hızlı bir düşüş gösterdiği nokta dördüncü noktadır. Bu noktadan sonra eğim bir plato oluşturmakta, yani dördüncü noktadan sonraki faktörlerin toplam varyansa yaptıkları katkı hem küçük hem de yaklaşık olarak aynı kalmaktadır. Bu analiz sonuçları, üç faktörlü yapının istatistiksel olarak en uygun model olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Problem Çözme Becerisi Ölçeğinin (PÇBÖ) iç tutarlılık güvenirliği, 347 öğretmen ile yapılan uygulama sonucunda Cronbach Alfa katsayısı ile hesaplanmıştır. Ölçeğin 18 maddelik üç boyutlu formunun toplam Cronbach Alfa güvenirlik değeri 0.875 olarak bulunmuştur. Bu değer, ölçeğin genel olarak yüksek düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir.

Alt faktörler bazında güvenirlik değerleri ise şu şekildedir: Birinci alt faktör (Anlama, 4 madde) için 0.642; ikinci alt faktör (Uyarlama, 6 madde) için 0.780; ve üçüncü alt faktör (Değerlendirme, 8 madde) için 0.812’dir. Alt faktörlerin güvenirlik değerleri, birinci faktör hariç, kabul edilebilir düzeyin üzerinde olup, ölçeğin alt boyutlarının da tutarlı ölçümler sağladığını göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme çalışması kapsamında yapılan faktör analizi, PÇBÖ’nün yapısının incelenmesinde kullanılmıştır. Analiz, ölçeğin temel yapısının üç bileşenli olduğunu desteklemiştir. Bu üç bileşen, matematiksel problem çözme sürecinin aşamalarına (Anlama, Uyarlama ve Değerlendirme) karşılık gelmektedir.

Özdeğer kriterine göre, sadece 1.00’in üzerindeki özdeğerlere sahip faktörler dikkate alınmıştır. Üç faktörün bu eşiği aşması, ölçeğin çok boyutlu yapısını doğrular. Çizgi grafiği (Scree Plot) analizi ise, dördüncü noktadan sonra varyans katkısının önemli ölçüde azalması ve eğimin düzleşmesi (plato yapması) nedeniyle üç faktörlü çözümün en uygun ve ekonomik çözüm olduğunu pekiştirmiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Performans ve Beceri Ölçeği)

Format: 18 maddelik, 3 alt boyutlu yapı.

Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ortaokul Öğrencileri.

Yaş Grubu: 6. sınıftan 8. sınıfa kadar olan öğrenciler (yaklaşık 11-14 yaş).

Popülasyon Detayları: Ölçek, 6-8. Sınıf matematik müfredatındaki becerileri ölçmek üzere tasarlanmıştır. Güvenirlik çalışması 347 öğretmen ile yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: 4’lü Likert Ölçeği (1= zayıf – 4= çok iyi). Yüksek puanlar, problem çözme becerilerinin yüksek olduğunu gösterir.

Anahtar Kelimeler

Problem Çözme, Matematik Becerileri, Problem Çözme Becerisi Ölçeği, İlknur Özpınar, Eğitim Psikolojisi, Geçerlik, Güvenirlik.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Karadeniz Teknik Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü (Tez çalışması sırasında).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu ölçek, İlknur Özpınar’ın 2012 yılında tamamladığı doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir. Ticari kullanım veya geniş çaplı uygulamalar için izin ve ücret bilgisi yazarın belirleyeceği koşullara tabidir.

Ölçeğin orijinal tez çalışmasına Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir.

Referanslar

Özpınar, İ. (2012). 6-8. sınıflar matematik öğretim programında yer alan becerileri ölçmeye yönelik ölçek geliştirme çalışması (Doktora tezi). Karadeniz Teknik Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Trabzon.

Tez çalışmasının bağlantısı: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: 6-8-siniflar-problem-cozme-beceri-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

6-8. Sınıflar Problem Çözme Beceri Ölçeği Maddeleri

Ölçek Yapısı: 3 alt boyut ve 18 madde

Aşağıdaki liste, ölçeğin alt boyutlarını ve bu boyutların ölçtüğü temel becerileri özetlemektedir:

• Anlama (4 madde): Problemde neyi bulması gerektiğini anlar.
• Uyarlama (6 madde): Problemde verilenlerden yararlanarak kullanabileceği şekil, tablo, grafik vb. hazırlar.
• Değerlendirme (8 madde): Benzer problemlerin çözümüne yönelik genelleme yapar.