6-12 Yaş Türk Çocukları İçin Sosyal Uyum ve Beceri Ölçeği

Özet

6-12 Yaş Türk Çocukları İçin Sosyal Uyum ve Beceri Ölçeği (SUBÖ), Türk çocuklarının 6 ila 12 yaş aralığındaki sosyal uyum ve sosyal beceri düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. Ölçek, geliştirme türünde olup, ilkokul çağındaki çocukların sosyal, duygusal ve davranışsal yeterliliklerini değerlendirmeye odaklanır.

Yapılan faktör analizi yöntemleriyle belirlenmiş yedi alt faktörden ve toplamda 59 maddeden oluşmaktadır. Ölçeğin geliştirilmesi, çocukların sosyal ve duygusal gelişim alanlarındaki sorunları erken tespit etmeyi ve uygun müdahale programlarını planlamayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Uyum, Sosyal Beceri, Türk Çocukları, Ölçek Geliştirme, Dürtüsellik, Sosyal İlişkiler, Faktör Analizi, Çocuk Psikolojisi.

Yazarlar

N. Sezgin, S. Akman.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, 6-12 yaş grubundaki Türk çocuklarının sosyal çevrelerine olan uyum düzeylerini ve edindikleri sosyal becerileri güvenilir ve geçerli bir şekilde değerlendirmektir. Bu yaş grubu, sosyal ve duygusal gelişimin kritik olduğu ilkokul dönemini kapsadığından, ölçek, öğretmenler, psikolojik danışmanlar ve araştırmacılar için önemli bir tanı ve değerlendirme aracı sunmaktadır.

SUBÖ, çocukların davranışsal sorunlarını, dikkat eksikliklerini ve sosyal etkileşim zorluklarını yedi farklı boyutta ele alarak, erken müdahale programlarının planlanmasına bilimsel bir temel sağlamayı amaçlamaktadır. Ölçek aynı zamanda klinik çalışmalarda ve okul temelli araştırmalarda da kullanılabilir.

Yapı

SUBÖ, sosyal uyum ve sosyal beceri olmak üzere iki ana psikolojik yapıyı ölçmek üzere tasarlanmıştır. Bu yapılar, çocukların akranları ve yetişkinlerle etkileşim kurma, duygularını yönetme ve akademik ortama adaptasyon yeteneklerini kapsamaktadır. Ölçek, bu geniş yapıyı yedi spesifik faktöre ayırarak detaylı bir profil sunar.

Ölçülen temel boyutlar; Dürtüsellik, Engellenme Eşiği, Dikkat ve Hareketlilik, Sosyal İlişkiler, Duygu Durumu, Onay İhtiyacı ve İçe Dönüklük olarak belirlenmiştir. Bu faktörler, çocuklarda sosyal yetersizliklerin ve davranış problemlerinin altında yatan farklı mekanizmaları temsil etmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, esas olarak yapı geçerliliği üzerine odaklanmıştır. Geliştirme sürecinde, madde-toplam test korelasyonları incelenmiş ve bu analizler sonucunda ölçeğin 59 maddelik nihai formu oluşturulmuştur.

Yapı geçerliliğini desteklemek amacıyla uygulanan faktör analizi yöntemleri, SUBÖ’nün beklenen teorik yapısıyla uyumlu olan yedi faktörlü yapısını ortaya koymuştur. Bu yedi faktör, ölçeğin sosyal uyum ve beceri kavramının farklı alt boyutlarını başarıyla ölçtüğünü göstererek ölçeğin yapısal olarak geçerli olduğunu kanıtlamıştır.

Güvenirlik

SUBÖ’nün güvenirlik değerlendirmesi, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanarak gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin 59 maddelik toplam formu için elde edilen iç tutarlılık katsayısı oldukça yüksek bulunmuştur: .94.

Faktör bazında iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) ise şöyledir:

• Sosyal İlişki faktörü: .84
• Dürtüsellik faktörü: .83
• Onay İhtiyacı faktörü: .78
• Dikkat ve Hareketlilik faktörü: .74
• Duygu Durumu faktörü: .68
• İçe Dönüklük faktörü: .67
• Engellenme Eşiği faktörü: .62

Bu değerler, Engellenme Eşiği faktörü hariç (ki bu değer kabul edilebilir alt sınırdadır), genel olarak faktörlerin yeterli veya iyi düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ve toplam ölçeğin yüksek düzeyde güvenirlik sunduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Gerçekleştirilen faktör analizi sonucunda, 6-12 Yaş Türk Çocukları İçin Sosyal Uyum ve Beceri Ölçeği’nin (SUBÖ) yapısı 7 ana faktör altında toplanan 59 maddeden oluşmaktadır. Bu yedi faktör, çocukların sosyal ve davranışsal spektrumunu temsil etmekte olup, madde-toplam test korelasyonları ile desteklenmiştir.

Faktörlerin madde sayıları ve odaklandıkları temel davranış alanları aşağıda detaylandırılmıştır:

• Dürtüsellik (14 madde): Agresif ve kontrolsüz davranışlar.
• Engellenme Eşiği (8 madde): Hayal kırıklığına karşı tolerans düzeyi.
• Dikkat ve Hareketlilik (10 madde): Konsantrasyon ve aşırı hareketlilik seviyeleri.
• Sosyal İlişkiler (10 madde): Akranlarıyla kurduğu etkileşim kalitesi.
• Duygu Durumu (7 madde): Duygusal tepkilerin yoğunluğu ve uygunluğu.
• Onay İhtiyacı (5 madde): Dışarıdan gelen takdir ve övgüye duyulan gereksinim.
• İçe Dönüklük (5 madde): Sosyal geri çekilme ve yalnız kalma eğilimi.

Araç

Test Çeşidi: Geliştirme (Developmental)

Format: Derecelendirme Ölçeği (Rating Scale). Derecelendirme formatı orijinal kaynakta belirtilmemiş olup, tipik olarak Likert tipi veya frekans tabanlı bir derecelendirme sistemi kullanılması beklenir.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çocuklar

Yaş Grubu: 6-12 yaş

Popülasyon Detayları: Türkiye’de yaşayan 6-12 yaş aralığındaki ilkokul çağındaki çocuklar için standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Öğretmen veya ebeveyn raporu (Ölçek maddelerinin doğası, çocukların gözlemlenebilir davranışlarına odaklandığı için gözlemci raporu temellidir.)

Anahtar Kelimeler

Çocuk Davranışları, Okul Uyumsuzluğu, Psikometrik Özellikler, Cronbach Alfa, Dürtüsellik, Sosyal Gelişim, İçe Dönüklük, Engellenme Eşiği.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değil.

İletişim E-posta Adresi: [email protected] (Sorumlu Yazar: Sevil Akman)

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin yayın yılı 2014‘tür. Ölçek, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi’nde yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve telif hakları konusunda sorumlu yazar Sevil Akman ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle izin alınması gerekmektedir.

Kaynaklar

Sezgin, N. ve Akman, S. (2014). 6-12 Yaş Türk Çocukları İçin Sosyal Uyum ve Beceri Ölçeği. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5(3), 58-79. doi:10.1501/sbeder_0000000087

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

6-12-yas-turk-cocuklari-icin-sosyal-uyum-ve-beceri-olcegi-toad.pdf

6-12 Yaş Türk Çocukları İçin Sosyal Uyum ve Beceri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• Dürtüsellik (14m): Diğer çocuklarla alay eder.
• Engellenme Eşiği (8m): Başkalarına karşı düşüncesiz davranışları vardır.
• Dikkat ve Hareketlilik (10m): Dikkati çok çabuk dağılır.
• Sosyal İlişkiler (10m): Dikkatini devamlı olarak iş veya ödevi üzerinde toplayamaz.
• Duygu Durumu (7m): Konuşurken gereksiz gülmesi/homurdanması olur.
• Onay İhtiyacı (5m): Çok fazla övülme ister.
• İçe Dönüklük (5m): Kendi kendine konuşur.