Zihinsel Engelli Bireylerde Sporun Etkilerine Yönelik Farkındalık Ölçeği

Özet

Zihinsel Engelli Bireylerde Sporun Etkilerine Yönelik Farkındalık Ölçeği (ZEBSEYFÖ), zihinsel engelli bireylere yönelik hizmet veren profesyonellerin, eğitimcilerin ve ailelerin, sporun bu bireylerin gelişimleri üzerindeki fiziksel, psikolojik ve sosyal faydalarına dair algı ve farkındalık düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçek, Ekrem Levent İlhan ve Osman Kürşat Esentürk tarafından 2015 yılında geliştirilmiştir. Tek boyutlu bir yapıya sahip olan bu ölçek, toplam 47 maddeden oluşmaktadır ve 5’li Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanır.

Ölçek, sporun dahil edilmesinin zihinsel engelli bireylerin yaşam kalitesini nasıl etkilediği konusundaki bilgi boşluklarını tespit etmeyi ve bu alanda daha etkili bilgilendirme programlarının oluşturulmasına rehberlik etmeyi amaçlamaktadır. Geliştirme çalışması, ölçeğin yüksek düzeyde geçerlik ve güvenirlik özelliklerine sahip olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

ZEBSEYFÖ, zihinsel engellilik, spor farkındalığı, sporun etkileri, psikometrik özellikler, farkındalık ölçeği, beden eğitimi.

Yazarlar

Ekrem Levent İlhan, Osman Kürşat Esentürk

Amaç

Ölçeğin temel amacı, zihinsel engelli bireylerle ilgili paydaşların (aileler, öğretmenler, terapistler ve spor profesyonelleri) sporun bu bireyler üzerindeki potansiyel ve gerçek etkileri hakkındaki bilgi düzeylerini ve inançlarını sistematik olarak değerlendirmektir. Bu, bireylerin spor yoluyla motor beceri gelişimini, sosyal etkileşimi ve genel refahını ne ölçüde desteklediklerine dair mevcut farkındalık seviyesini ortaya koyar.

Bu ölçek, sporun engelli bireylerin rehabilitasyon ve entegrasyon süreçlerindeki kritik rolünü vurgulamak ve ilgili alanlardaki eğitim programlarının içeriğini bu farkındalık düzeyine göre optimize etmek için bilimsel bir zemin sunmaktadır. Elde edilen veriler, farkındalık artırıcı müdahalelerin hedeflenmesine yardımcı olur.

Yapı

Zihinsel Engelli Bireylerde Sporun Etkilerine Yönelik Farkındalık Ölçeği, tek boyutlu bir psikolojik yapıyı ölçmek üzere tasarlanmıştır. Bu tek boyut, katılımcıların zihinsel engelli bireylerin spor yoluyla elde edebilecekleri faydalara (fiziksel, bilişsel ve sosyal) dair genel inanç ve bilgi düzeylerini temsil eden “Sporun Etkilerine Yönelik Farkındalık” olarak adlandırılmıştır.

Ölçek, katılımcıların sporun faydaları hakkındaki algılarını 47 madde üzerinden değerlendirmektedir. Maddeler, sporun hem bireysel gelişimdeki rolünü hem de toplumsal kabul ve entegrasyona katkılarını kapsayacak şekilde hazırlanmıştır. Yanıtlar 5’li Likert formatında toplanır (1= Hiç katılmıyorum; 5= Tamamen katılıyorum).

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiş ve tek boyutlu modelin verilerle uyumu değerlendirilmiştir. Analiz sonuçları, ölçeğin teorik yapısının ampirik olarak desteklendiğini göstermiştir.

Çalışmada elde edilen başlıca uyum indeksleri, modelin kabul edilebilir veya iyi uyum sınırları içinde olduğunu göstermektedir:

• Uyum İndeksi Oranı (χ2/sd): 2.6
• Yaklaşık Hata Karekökü Ortalaması (RMSEA): 0.08
• Normlaştırılmış Uyum İndeksi (NFI): 0.99
• Karşılaştırmalı Uyum İndeksi (CFI): 0.99
• Ayarlanmış İyilik Uyum İndeksi (AGFI): 0.83
• İyilik Uyum İndeksi (GFI): 0.86

Özellikle NFI ve CFI değerlerinin 0.99 gibi yüksek seviyelerde olması, modelin güçlü bir uyum sergilediğini ve ölçeğin amaçlanan yapıyı başarıyla ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı, güvenirlik analizlerinin temelini oluşturmaktadır. ZEBSEYFÖ’nün güvenirliği, tüm ölçek maddeleri üzerinden Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı hesaplanarak belirlenmiştir.

Yapılan analizler sonucunda ölçeğin tamamı için Cronbach Alfa güvenirlik katsayısı 0.989 olarak rapor edilmiştir. Bu değer, psikometri standartlarına göre oldukça yüksek bir iç tutarlılığa işaret etmektedir ve ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı son derece tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir. Yüksek güvenirlik, ölçeğin tekrarlanan uygulamalarda istikrarlı sonuçlar vereceği anlamına gelmektedir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme çalışması, ZEBSEYFÖ’nün yapısal bütünlüğünü ortaya koymak amacıyla faktör analizine tabi tutulmuştur. Analizler, ölçeğin 47 maddenin tamamını kapsayan güçlü ve tutarlı bir tek faktörlü yapı sergilediğini göstermiştir.

Tek boyutlu yapının doğrulanması, ölçeğin zihinsel engelli bireylerde sporun etkilerine yönelik farkındalığı yekpare bir kavram olarak ele aldığını ve bu kavramı tek bir toplam puan üzerinden güvenilir bir şekilde değerlendirme imkanı sunduğunu belirtmektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme (1= Hiç katılmıyorum – 5= Tamamen katılıyorum)

Mevcut Dil: Türkçe

Hedef Popülasyon: Zihinsel engelli bireylere hizmet veren profesyoneller, eğitimciler, antrenörler ve bu bireylerin aileleri.

Yaş Grubu: Yetişkinler (Katılımcı grubu)

Popülasyon Detayları: Zihinsel engelli bireylerle etkileşimde bulunan ve onların spor/fiziksel aktiviteye katılımının etkileri konusunda farkındalık düzeyi ölçülen yetişkinler.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği (Self-report)

Anahtar Kelimeler

47 madde, tek boyutlu yapı, Cronbach Alfa, psikometri, doğrulayıcı faktör analizi, sporun faydaları, zihinsel engelliler.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2015

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik veya ticari kullanımı için izinler ve olası ücretler hakkında bilgi almak üzere sorumlu yazar Ekrem Levent İlhan ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

İletişim: [email protected]

Kaynaklar

İlhan, E. L., & Esentürk, O. K. (2015). Zihinsel engelli bireylerde sporun etkilerine yönelik farkındalık ölçeği (zebseyfö) geliştirme çalışması. CBÜ Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 9(1), 19-36.

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: edergi.cbu.edu.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: zihinsel-engelli-bireylerde-sporun-etkilerine-yonelik-farkindalik-olcegi-toad.pdf

Zihinsel Engelli Bireylerde Sporun Etkilerine Yönelik Farkındalık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kaynak içerikte ölçeğin 47 maddesinin tamamı listelenmemiştir. Maddelerin tam listesine erişim için referans makaleye (İlhan & Esentürk, 2015) başvurulması gerekmektedir. Ölçek toplamda 47 maddeden oluşmaktadır.