Zihinsel Durum Ölçeği

Özet

Zihinsel Durum Ölçeği (ZDÖ), ortaokul öğrencilerinin kavramsal öğrenme süreçlerinde deneyimledikleri zihinsel durumları belirlemek amacıyla geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, öğrencilerin öğrenme materyallerine ve sürece yönelik duygusal tepkilerini, niyetlerini ve içsel/dışsal algılarını dört temel boyutta (Duygu, Niyet, İç ve Dış) değerlendirmektedir. Ölçek, 2018 yılında N. Uslu tarafından yapılan yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş olup, psikometrik analizler sonucunda geçerli ve güvenilir bir araç olduğu tespit edilmiştir. Ölçek geliştirme çalışması, özellikle fen bilimleri dersleri bağlamında öğrencilerin öğrenme başarılarını etkileyen bilişsel ve duyuşsal faktörleri anlamaya odaklanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Zihinsel Durum, Kavramsal Öğrenme, Ölçek Geliştirme, Ortaokul Öğrencisi, Psikometrik Özellikler, Duyuşsal Alan, Fen Eğitimi.

Yazarlar

N. Uslu

Amaç

Zihinsel Durum Ölçeği’nin (ZDÖ) temel amacı, ortaokul kademesindeki öğrencilerin akademik derslerdeki kavramsal öğrenme süreçlerinde karşılaştıkları zihinsel durumları (duygusal tepkiler, motivasyonel niyetler ve algılanan kontrol odakları) geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, özellikle öğrencilerin bir konuyu kavramaya çalışırken hissettikleri korku, endişe, ilgi veya yardımlaşma gibi çok boyutlu tepkileri tespit etmeyi hedefler.

Ölçek geliştirme çalışması, öğrencilerin zihinsel durumlarının kavramsal anlama başarıları üzerindeki etkisini incelemek üzere tasarlanmıştır. Elde edilen veriler, eğitimcilerin öğrencilerin öğrenme engellerini ve motivasyon kaynaklarını daha iyi anlamalarına yardımcı olmayı amaçlamaktadır.

Yapı

Zihinsel Durum Ölçeği, öğrencilerin kavramsal öğrenmedeki zihinsel durumlarını yansıtan dört temel alt boyuttan oluşmaktadır. Bu boyutlar, öğrencilerin öğrenme sürecine yönelik genel tutumlarını ve tepkilerini kapsamaktadır:

• Duygu (Emotion): Öğrenme konusuna veya dersine yönelik hissedilen korku, kaygı ve endişe gibi duygusal tepkileri içerir.
• Niyet (Intention): Öğrenme sürecine aktif katılım, yardım etme veya dersi sahiplenme gibi motivasyonel ve davranışsal niyetleri ölçer.
• Dış (External): Öğretmen veya dersin kendisi gibi dışsal faktörlere yönelik algıları ve tepkileri içerir (örneğin, öğretmenden korkma veya öğretmenin ilgisinden hoşlanma).
• İç (Internal): Kötü not alma endişesi gibi öğrencinin kendi performansına ve içsel durumuna yönelik kaygıları ve tepkileri kapsar.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, geliştirilen ölçeğin gerçekten ölçmek istediği yapıyı ölçtüğünü doğrulamak amacıyla titizlikle yürütülmüştür. Yapılan analizler, Kavramsal Öğrenmede Zihinsel Durum Ölçeği’nin geçerli bir ölçme aracı olduğunu göstermektedir.

Ölçek ile eş zamanlı uygulanan kavramsal anlama testi arasındaki korelasyon katsayıları, ölçeğin yapısal geçerliğini desteklemektedir. Alt boyutlar bazında elde edilen korelasyon katsayısı değerleri şöyledir: Duygu (.852), Niyet (.521), Dış (.746) ve İç (.850). Bu yüksek korelasyon değerleri, öğrencilerin zihinsel durumlarının kavramsal anlama düzeyleriyle güçlü bir ilişki içinde olduğunu göstermektedir. Ayrıca, ölçek maddelerinin ayırt ediciliği incelenmiş; alt %27’lik ve üst %27’lik grupların puanları arasındaki farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu sonucuna varılmıştır.

Güvenirlik

Zihinsel Durum Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenirliği, Kuder-Richardson Formül 20 (KR-20) katsayısı kullanılarak analiz edilmiştir. Elde edilen yüksek güvenirlik katsayıları, ölçeğin tutarlı sonuçlar verdiğini kanıtlamaktadır.

Güvenirlik analizi sonucunda, alt boyutlar için elde edilen KR-20 katsayıları şunlardır: Duygu (.767), Niyet (.667), Dış (.782) ve İç (.794). Ölçeğin tamamı için hesaplanan toplam güvenirlik katsayısı ise oldukça yüksek bir değer olan .917 olarak bulunmuştur. Bu değerler, ölçeğin iç tutarlılığının kabul edilebilir düzeyin üzerinde olduğunu ve öğrencilerin zihinsel durumlarının ölçülmesinde güvenilir olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Kaynak metinde açıkça belirtilmemekle birlikte, ölçeğin Duygu, Niyet, Dış ve İç olmak üzere dört ayrı alt boyutta geçerlik ve güvenirlik katsayısı sunması, geliştirme aşamasında Keşfedici veya Doğrulayıcı Faktör Analizi tekniklerinin kullanıldığını güçlü bir şekilde işaret etmektedir. Bu faktör yapısı, öğrencilerin kavramsal öğrenmedeki zihinsel durumlarının tek bir yapı yerine çok boyutlu bir yapı tarafından temsil edildiğini doğrulamaktadır.

Dört faktörlü yapının varlığı, öğrencilerin öğrenmeye yönelik duygusal tepkileri ile davranışsal niyetlerinin, içsel ve dışsal algılarından bağımsız ancak onlarla ilişkili yapılar olduğunu göstermektedir. Bu ayrım, eğitim araştırmacılarına öğrencilerin öğrenme engellerini daha spesifik alt alanlarda inceleme imkanı sunmaktadır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Maddelerin Derecelendirilmesi: 5’li Likert ölçeği kullanılmıştır:

• Tamamen Katılıyorum
• Katılıyorum
• Kararsızım
• Katılmıyorum
• Tamamen Katılmıyorum

Mevcut Diller: Türkçe

Hedef Kitle: Ortaokul Öğrencileri

Yaş Grubu: Genellikle 10-14 yaş aralığındaki ortaokul öğrencileri.

Popülasyon Detayları: Kavramsal öğrenme süreçlerinin değerlendirildiği akademik ortamlardaki öğrenciler (Örnek maddeler Fen Bilimleri dersine ilişkindir).

Test Metodolojisi: Öz bildirim raporlama tekniği kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Geçerlik, Güvenilirlik, KR-20, Korelasyon, Eğitim Psikolojisi, Fen Bilimleri.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

Bağlılık E-posta Adresleri: Bilinmiyor

Yazışma Adresi: Balıkesir Üniversitesi, Balıkesir (2018 Yüksek Lisans Tezi Bağlamında)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, N. Uslu’nun 2018 yılında Balıkesir Üniversitesi’nde tamamladığı yayınlanmamış yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin ticari kullanımı, izinleri ve ücret bilgileri için doğrudan tez yazarı veya Balıkesir Üniversitesi ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Test Geliştirme Yılı: 2018

Kaynaklar

Uslu, N. (2018). Ortaokul öğrencilerinin kavramsal öğrenmede zihinsel durumlarının belirlenmesi: Ölçek geliştirme çalışması (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Balıkesir Üniversitesi, Balıkesir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesine buradan ulaşılabilir: zihinsel-durum-olcegi-toad.pdf

Zihinsel Durum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Fen Bilimleri;

1. Dersinden korkarım.
2. Dersinde kötü not almaktan endişe duyarım.
3. Dersinde arkadaşlarımın anlamadığı konuları onlara anlatırım.
4. Dersi öğretmeninden korkarım.
5. Öğretmeninin bizimle ilgilenmesi hoşuma gider.