Zekâ Oyunlarına Yönelik Tutum Ölçeği

Özet

Zekâ Oyunlarına Yönelik Tutum Ölçeği (ZOTÖ), bireylerin zekâ oyunlarına karşı gösterdikleri duygusal, bilişsel ve davranışsal eğilimleri ölçmek amacıyla 2020 yılında Abdulhamit Kurupınar ve Yakup Aydoğan tarafından geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, özellikle eğitim bilimleri alanında, zekâ oyunlarının öğrencilerin gelişimine etkisini araştıran çalışmalara sağlam bir temel sunmayı hedeflemektedir. Geliştirme çalışması, ölçeğin geçerlik ve güvenirlik analizlerini kapsayan kapsamlı bir psikometrik süreç ile tamamlanmıştır.

Bu ölçek, bireylerin zekâ oyunlarına olan ilgisini, bu oyunlara harcadıkları çabayı ve bu oyunların faydasına dair inançlarını nicel olarak belirlemeyi amaçlamaktadır. ZOTÖ, Turkish Studies – Education dergisinde yayımlanan bir makale ile bilim dünyasına sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Zekâ Oyunları, Tutum, Ölçek Geliştirme, Psikometri, Geçerlik, Güvenirlik, ZOTÖ.

Yazarlar

Abdulhamit Kurupınar, Yakup Aydoğan.

Amaç

Zekâ Oyunlarına Yönelik Tutum Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin zekâ oyunlarına (strateji, mantık, dikkat ve hafıza oyunları) karşı geliştirdikleri tutum düzeylerini geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Bu tutum, yalnızca oyunu sevip sevmeme durumunu değil, aynı zamanda bu tür etkinliklerin kişisel gelişim ve problem çözme becerilerine katkısı hakkındaki inançları da kapsamaktadır.

Bu ölçek, araştırmacılara ve eğitimcilere, zekâ oyunlarının eğitim ortamlarına entegrasyonu öncesinde veya sonrasında hedef kitlenin başlangıç tutumlarını veya tutumlarındaki değişimi değerlendirme imkanı sunar. Böylece, eğitim programlarının etkinliği tutumsal değişimler üzerinden de takip edilebilir.

Yapı

ZOTÖ tarafından ölçülen ana psikolojik yapı, bireyin zekâ oyunlarına karşı sahip olduğu tutumdur. Sosyal psikoloji literatüründe tutum, genellikle üç temel bileşen üzerinden incelenir:

• Duygusal (Affektif) Bileşen: Zekâ oyunlarına yönelik hissedilen beğeni, ilgi, heyecan veya isteksizlik gibi duygusal tepkiler.
• Bilişsel Bileşen: Zekâ oyunlarının faydası, zorluğu, gerekliliği veya eğiticiliği hakkındaki inançlar, fikirler ve bilgi temelli değerlendirmeler.
• Davranışsal Bileşen: Zekâ oyunlarını oynama sıklığı, bu oyunları edinme veya başkalarına tavsiye etme eğilimi gibi gözlemlenebilir davranışsal niyetler.

Ölçek, bu bileşenleri kapsayacak şekilde maddelendirilmiş olup, bireylerin zekâ oyunlarına yönelik genel eğilimini çok boyutlu olarak ortaya koymaktadır.

Geçerlik

Kurupınar ve Aydoğan (2020) tarafından yürütülen geliştirme çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliğini sağlamak amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Çalışmanın başlığı, kapsamlı bir geçerlik çalışmasının yapıldığını göstermektedir.

Tipik olarak, bu tür geliştirme çalışmalarında yapı geçerliği (Construct Validity) temel alınır. Bu, ölçek maddelerinin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı ne ölçüde ölçtüğünü gösterir. Kapsam geçerliği için ise genellikle uzman görüşleri alınarak maddelerin ölçülen yapıyı temsil etme derecesi belirlenir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik (reliability) analizleri, ZOTÖ’nün tutarlı ölçümler yapma yeteneğini değerlendirmek için yapılmıştır. Akademik çalışmada muhtemelen iç tutarlılık güvenilirliği (Internal Consistency Reliability) hesaplanmıştır.

İç tutarlılık katsayısı olarak genellikle Cronbach Alfa değeri rapor edilir. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin birbiriyle tutarlı olduğunu ve aynı yapıyı ölçmeye hizmet ettiğini gösterir. Ayrıca, ölçeğin zamana karşı kararlılığını test etmek için test-tekrar test güvenirlik yönteminin de kullanılmış olması beklenmektedir.

Faktör Analizi

Zekâ Oyunlarına Yönelik Tutum Ölçeği’nin yapısal geçerliğini belirlemede kullanılan temel yöntem faktör analizidir. Bu süreç genellikle iki aşamada gerçekleştirilir:

1. Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA): Ölçek maddelerinin altında yatan temel boyutları veya faktörleri keşfetmek ve ölçeğin teorik yapısını oluşturmak için kullanılır. AFA sonucunda, zekâ oyunlarına yönelik tutumun kaç alt boyuttan oluştuğu belirlenir.
2. Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA): AFA ile ortaya çıkan faktör yapısının, yeni bir örneklem üzerinde ne kadar iyi temsil edildiğini ve teorik modele ne kadar uyduğunu test etmek için kullanılır. DFA, ölçeğin yapısal modelini doğrular.

Bu analizler, ZOTÖ’nün tek boyutlu mu yoksa birden fazla alt faktörden mi oluştuğunu netleştirmiş ve her bir faktörün yük değerleri ile ölçeğin nihai yapısı belirlenmiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Geliştirme Çalışması sonucu oluşturulmuş bir Tutum Ölçeği.

Format: Tipik olarak psikolojik tutum ölçeklerinde kullanılan Likert Ölçeği formatındadır (Örn: 5’li veya 7’li derecelendirme). Derecelendirme bilgisi kaynakta yer almadığından, standart bir Likert tipi ölçek olduğu varsayılmaktadır.

Language Available: Türkçe.

Population Group: Eğitim araştırmaları bağlamında geliştirildiği için genellikle Öğrenciler (Ortaokul, Lise veya Üniversite öğrencileri).

Age Group: Ergenlik dönemi ve genç yetişkinlik (Yaklaşık 10-25 yaş aralığı).

Population Details: Ölçeğin geliştirme çalışması için kullanılan örneklem, Türkiye’deki çeşitli eğitim kademelerinden öğrencilerden oluşmaktadır.

Test Methodology: Öz Bildirim (Self-Report) yöntemiyle uygulanan, kağıt-kalem veya dijital ortamda doldurulabilen bir envanterdir. Cevaplar, katılımcıların zekâ oyunlarına yönelik ifadelerle ne ölçüde hemfikir olduğunu belirtmesini gerektirir.

Anahtar Kelimeler

Eğitim Psikolojisi, Tutum Ölçeği, Zekâ Oyunları Eğitimi, Faktör Analizi, Psikometri.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Sorumlu yazar Abdulhamit Kurupınar için iletişim adresi: [email protected]

Correspondence Address: Belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020.

İzinler: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Abdulhamit Kurupınar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik çalışmalarda kullanım için genellikle izin talep edilir.

Ücret: Ticari olmayan akademik ve araştırma amaçlı kullanımlarda genellikle ücretsizdir, ancak bu durum yazara danışılmalıdır.

Orijinal makale PDF’i buradan indirilebilir: zeka-oyunlarina-yonelik-tutum-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Kurupınar, A. & Aydoğan, Y. (2020). Zekâ oyunlarına yönelik tutum ölçeğinin (ZOTÖ) geliştirilmesi: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Turkish Studies – Education, 15(6), 4383-4400. https://dx.doi.org/10.47423/TurkishStudies.46454

Zekâ Oyunlarına Yönelik Tutum Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak metinde yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi için Kurupınar ve Aydoğan (2020) tarafından yayımlanan orijinal makaleye başvurulması gerekmektedir.