Zekâ Oyunlarına Yönelik Tutum Ölçeği (ZOTÖ)

Öz

Zekâ Oyunlarına Yönelik Tutum Ölçeği (ZOTÖ), bireylerin zekâ oyunlarına karşı geliştirdikleri tutum düzeylerini belirlemek amacıyla geliştirilmiş, üç faktörlü ve 22 maddelik bir ölçektir. Ölçek, Kurupınar ve Aydoğan (2020) tarafından yapılan geçerlik ve güvenirlik çalışması sonucunda psikometrik özelliklerinin yeterli olduğu kanıtlanmıştır. ZOTÖ, genel olarak olumlu tutum, olumsuz tutum ve davranışsal öge olmak üzere üç temel boyutta bireylerin eğilimlerini ölçmektedir.

Anahtar Kelimeler

Zekâ Oyunları, Tutum Ölçeği, Ölçek Geliştirme, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), Güvenirlik, Eğitim Psikolojisi.

Yazarlar

Kurupınar, A., Aydoğan, Y.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin zekâ oyunlarına karşı sahip oldukları bilişsel, duyuşsal ve davranışsal eğilimleri kapsayacak şekilde, geçerli ve güvenilir bir biçimde ölçmektir. Bu ölçek, zekâ oyunlarının eğitim ortamlarına entegrasyonu ve bireyler üzerindeki etkilerinin araştırılması gibi alanlarda bilimsel çalışmalara katkı sağlamak üzere tasarlanmıştır.

Geliştirme çalışması, Türkiye bağlamında zekâ oyunlarına yönelik tutumları sistematik olarak inceleyebilecek standart bir araç ihtiyacını karşılamayı hedeflemiştir. Elde edilen sonuçlar, zekâ oyunlarının popülaritesinin ve eğitimdeki rolünün anlaşılması açısından önem taşımaktadır.

Yapı

Zekâ Oyunlarına Yönelik Tutum Ölçeği (ZOTÖ), kuramsal olarak bireylerin zekâ oyunlarına ilişkin genel tutumlarını ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil etmektedir. Ölçek, 22 madde ve üç alt faktörden oluşmaktadır:

• Olumsuz Tutum: Zekâ oyunlarına karşı isteksizlik, sıkılma veya faydasız bulma gibi olumsuz eğilimleri ölçer.
• Olumlu Tutum: Zekâ oyunlarına karşı ilgi, faydalı bulma ve destekleme gibi pozitif inançları ölçer.
• Davranışsal Öge: Bireyin boş zamanlarında zekâ oyunları oynama veya bu tür etkinliklere katılma gibi fiili davranışsal eğilimlerini ölçer.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini değerlendirmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. Analiz sonuçlarına göre, modelin veri ile uyumu incelenmiştir. Elde edilen χ²/df değeri 2.45 olarak tespit edilmiş olup, bu değer iyi bir uyuma işaret etmektedir.

Modelin uyum indeksleri detaylı olarak incelendiğinde, RMSEA (Kök Ortalama Kare Yaklaşım Hatası) değeri 0.066 olarak bulunmuştur ki bu, mükemmel uyum olarak kabul edilen bir aralıktadır. Diğer uyum indeksleri (NFI=.93, CFI=.96, AGFI=0.85) kabul edilebilir düzeyde uyum sergilerken, GFI (0.88) zayıf bir uyuma sahiptir. Ancak, tüm uyum indekslerinin toplu değerlendirmesi sonucunda, ölçeğin üç faktörlü yapısının genel olarak iyi düzeyde bir uyum sergilediği sonucuna varılmıştır.

Güvenirlik

ZOTÖ’nün iç tutarlılığını belirlemek amacıyla Cronbach Alfa güvenirlik katsayıları hesaplanmıştır. Üç faktörlü ve 22 maddelik ölçeğin tamamına yönelik ulaşılan Cronbach Alfa güvenirlik katsayısı .89 olarak belirlenmiştir.

Alt faktörlerin güvenirlik katsayıları ise şöyledir: Olumsuz tutum alt faktörü için .86, Olumlu tutum alt faktörü için .89 ve Davranışsal öge alt faktörü için .81. Nunnally (1978) tarafından belirtilen kabul edilebilir güvenirlik eşiği olan .70 ve üzeri değerler göz önüne alındığında, elde edilen tüm Cronbach Alfa değerleri, ZOTÖ’nün kabul edilebilir seviyede güvenilir olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini test etmek için kullanılan temel yöntem Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) olmuştur. DFA, ölçek geliştirme sürecinde teorik olarak belirlenen üç boyutlu yapının (Olumsuz Tutum, Olumlu Tutum ve Davranışsal Öge) toplanan verilerle ne ölçüde uyumlu olduğunu istatistiksel olarak doğrulamıştır.

Modelin uyumuna dair sunulan istatistikler, özellikle χ²/df değerinin 3’ün altında olması ve RMSEA değerinin 0.08’in altında olması, önerilen üç faktörlü modelin yapısal olarak sağlam ve geçerli olduğunu desteklemektedir. Bu analiz, ölçeğin tutarlı bir şekilde ölçmek istediği psikolojik yapıyı ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Tutum Ölçeği)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon (Öğrenciler ve yetişkinler dahil olabilir, kaynakta spesifik yaş grubu belirtilmemiştir.)

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Ancak genellikle eğitim çalışmalarında kullanıldığı varsayılmaktadır.)

Popülasyon Detayları: Orijinal çalışmada popülasyon detayları makalede yer almaktadır.

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipi derecelendirme (1= Kesinlikle Katılmıyorum – 5= Tamamen Katılıyorum).

Anahtar Kelimeler

ZOTÖ, Tutum, Ölçek, Eğitim, Psikometri, Attitude.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Abdulhamit Kurupınar

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri sağlanmamıştır.

Kurum E-posta Adresleri: Veri sağlanmamıştır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Kurupınar ve Aydoğan tarafından 2020 yılında geliştirilmiştir. Ölçeğin kullanımı ve izinleri için sorumlu yazar Abdulhamit Kurupınar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari olmayan akademik kullanımlar için izin durumunun yazarla görüşülmesi önerilir.

Kaynaklar

Kurupınar, A. & Aydoğan, Y. (2020). Zekâ Oyunlarına Yönelik Tutum Ölçeğinin (ZOTÖ) geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Turkish Studies – Education, 15(6), 4383-4400. https://dx.doi.org/10.47423/TurkishStudies.46454

Nunnally, J. C. (1978). Psychometric theory (2nd ed.). McGraw-Hill.

Ölçeğin orijinal makalesine ResearchGate üzerinden de erişilebilir: researchgate.net

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: zeka-oyunlarina-yonelik-tutum-olcegi-zoto-toad.pdf

Zekâ Oyunlarına Yönelik Tutum Ölçeği (ZOTÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

1. Zekâ oyunlarıyla ile ilgili eğitim almak isterim.
2. Zekâ oyunları kişileri sosyalleştirmez.
3. Zekâ oyunlarının resmi kurumlarca desteklenmesi gerektiğini düşünüyorum.
4. Zekâ oyunu oynadığımda çabuk sıkılırım.
5. Her okulda zekâ oyunlarının oynanacağı ortam (atölye, boş sınıf, oyun alanı, koridor vb.) olması gerektiğini düşünüyorum.
6. Boş zamanlarımda çevremdekilerle (arkadaş, öğrenci, aile vb.) zekâ oyunları oynarım.
7. Başladığım bir zekâ oyununu bitiremem.

Derecelendirme: 1= Kesinlikle Katılmıyorum–2= Katılmıyorum- 3= Kararsızım- 4= Katılıyorum 5= Tamamen Katılıyorum