Zaman Odağı Ölçeği

Özet

Zaman Odağı Ölçeği (ZOÖ), bireylerin bilişsel ve duygusal süreçlerini zamanın üç ana dilimine—geçmiş, şimdi ve gelecek—ne kadar yönlendirdiğini ölçen psikometrik bir araçtır. Ölçeğin Türkçe kültüre uyarlama çalışması, Zaman Perspektifi kavramının Türk örneklemindeki odaklanma eğilimlerini belirlemek amacıyla Ümüt Arslan ve Büşra Bayraktar Uyar tarafından 2021 yılında gerçekleştirilmiştir. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin yapısal geçerlik ve güvenirlik özelliklerini inceleyerek, orijinal modelin Türk kültüründe de geçerli ve güvenilir bir ölçüm sağladığını doğrulamayı hedeflemiştir. Ölçek, bireylerin zamanla ilgili düşünce ve dikkat kalıplarını anlamak için önemli bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Zaman Odağı, Zaman Perspektifi, Uyarlama, Psikometrik Özellikler, Geçerlik, Güvenirlik, Geçmiş Odağı, Gelecek Odağı, Şimdiki Zaman Odağı.

Yazarlar

Ümüt Arslan, Büşra Bayraktar Uyar

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin alışkanlık haline gelmiş bilişsel ve duygusal odaklanma eğilimlerini, zamanın üç boyutu (geçmiş, şimdi ve gelecek) bağlamında sistematik olarak ölçmektir. Bu odaklanma eğilimleri, bireyin mevcut davranışlarını, hedeflerini, psikolojik iyi oluş halini ve karar verme süreçlerini anlamada önemli bir değişken olarak kabul edilmektedir. Uyarlama çalışması, bu yapının Türk kültüründe de geçerli bir şekilde ölçülüp ölçülemeyeceğini tespit etmeyi amaçlamıştır.

Yapı

Ölçülen yapı, bireyin algısal ve dikkatsel kaynaklarını zamanın hangi dilimine yönlendirdiğini ifade eden Zaman Odağı‘dır (Temporal Focus). Bu yapı, genellikle Zaman Perspektifi (Time Perspective) ile yakından ilişkilidir, ancak daha çok bilinçli dikkat yönelimine odaklanır. Ölçek, teorik olarak üç temel alt boyutta incelenir:

• Geçmiş Odağı: Bireyin geçmiş olaylara, anılara ve deneyimlere odaklanma eğilimi.
• Şimdiki Zaman Odağı: Bireyin mevcut ana, güncel olaylara ve yakın geleceğe odaklanma eğilimi.
• Gelecek Odağı: Bireyin uzun vadeli hedeflere, planlara ve olası sonuçlara odaklanma eğilimi.

Geçerlik

Zaman Odağı Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliği kanıtlarını sunmak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. Bu analizler, ölçeğin orijinal yapısında belirtilen üç faktörlü modelin Türk örnekleminde de istatistiksel olarak iyi uyum sergilediğini göstermiştir.

Ayrıca, ölçeğin geçerliğini desteklemek amacıyla uyum geçerliği (convergent validity) çalışmaları yürütülmüştür. Bu kapsamda, Zaman Odağı alt boyutlarının, ilgili diğer psikolojik yapılarla (örneğin, zaman perspektifi ölçekleri veya yaşam doyumu) beklenen yön ve büyüklükte ilişkiler gösterdiği tespit edilerek, ölçeğin ölçtüğü yapıyı doğru temsil ettiğine dair güçlü kanıtlar sağlanmıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik incelemeleri, iç tutarlılık yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Uyarlama çalışmasında, ölçeğin tüm alt boyutları için iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanmıştır. Elde edilen katsayılar, genellikle psikometrik standartlar açısından kabul edilebilir düzeyde veya üzerinde bulunmuştur. Bu yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve dolayısıyla ölçeğin Türk örnekleminde güvenilir sonuçlar ürettiğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Zaman Odağı Ölçeği’nin uyarlama sürecinde, yapısal geçerliği test etmek için temel olarak Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA, ölçeğin orijinal yapısında var olan üç faktörlü (Geçmiş, Şimdi, Gelecek) modelin Türk kültürü verilerine ne kadar uyduğunu test etmek için en uygun yöntemdir. Analizler, modelin kuramsal yapısının verilerle uyumlu olduğunu gösteren tatmin edici uyum indeksleri (örneğin, RMSEA, CFI, TLI) sağlamıştır. Bu, Zaman Odağı’nın Türk bireylerde de üç farklı ve bağımsız boyutta ele alınabileceğini doğrulamaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Bireyin kendi beyanına dayalı (Self-Report) Likert tipi derecelendirme ölçeği. Derecelendirme formatı orijinal çalışmada belirtilmemiştir, ancak genellikle 5 veya 7 noktalı Likert ölçeği kullanılır.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama); Orijinal dili (muhtemelen İngilizce).

Popülasyon Grubu: Yetişkinler, özellikle üniversite öğrencileri ve genel popülasyon örneklemleri.

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri (Yetişkin).

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, Türkiye’deki farklı üniversitelerden seçilen gönüllü öğrencilerden oluşan bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Kağıt-kalem veya online anket yoluyla bireysel uygulama. Katılımcılardan, maddelerde belirtilen ifadelere ne derece katıldıklarını belirtmeleri istenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Psikometrik Ölçekler, Bilişsel Psikoloji, Zaman Algısı, Yapısal Eşitlik Modellemesi, Cronbach Alfa, Doğrulayıcı Faktör Analizi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Uyarlama çalışması makalesinde belirtilmemiştir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Uyarlama çalışması makalesinde detaylı yazışma adresi belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2021

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için sorumlu yazar (Ümüt Arslan) ile iletişime geçilmesi önerilir. Ticari kullanım veya geniş çaplı uygulamalar için özel izinler gerekebilir.

Referanslar

Arslan, Ü. & Bayraktar Uyar, B. (2021). Focusing on the Past, Present, and Future: Psychometric Properties of the Temporal Focus Scale in Turkish Culture. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi. (52), 44-57. https://doi.org/10.53444/deubefd.812331

Makalenin tam metnine DergiPark üzerinden erişim sağlanabilir: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: zaman-odagi-olcegi-toad.pdf

Zaman Odağı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır.

Ölçek maddeleri bu akademik girişte yer almamaktadır.