Yönetici Karar Süresi Ölçeği

Özet

Yönetici Karar Süresi Ölçeği (YKSS), yöneticilerin karar süreci sırasında harcadıkları zamanı ve bu zamanın algılanan etkinliğini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometri aracıdır. Ölçek, Sedat Bostan ve İbrahim Durmuş tarafından 2017 yılında yayımlanan bir çalışma kapsamında geliştirilmiştir. Temel amacı, örgütsel bağlamda karar verme hızının ve bu hızın altında yatan faktörlerin sistematik olarak değerlendirilmesini sağlamaktır. Bu ölçek, özellikle sağlık yönetimi ve genel işletme alanlarında, yöneticilik pozisyonundaki bireylerin karar verme stillerini zamansal boyut üzerinden analiz etmeye odaklanmaktadır.

Ölçeğin geliştirilmesi, karar verme mekanizmalarının sadece kalitatif değil, aynı zamanda kantitatif (zamana dayalı) yönlerinin de incelenmesi gerektiği varsayımına dayanmaktadır. Çalışma, yöneticilerin karar alma süreçlerinde acelecilik, erteleme veya sistematik değerlendirme gibi davranışsal eğilimlerini ölçmeyi hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Yönetici Karar Süresi, Karar Verme, Örgütsel Davranış, Zaman Yönetimi, Ölçek Geliştirme, Yönetim Psikolojisi, Sağlık İdaresi.

Yazarlar

Sedat Bostan, İbrahim Durmuş.

Amaç

Yönetici Karar Süresi Ölçeği’nin birincil amacı, organizasyonel rollerde görev yapan bireylerin, özellikle yönetici pozisyonundaki kişilerin, karmaşık durumlar karşısında karar verme eylemini ne kadar sürede gerçekleştirdiğini ve bu sürenin altında yatan psikolojik dinamikleri belirlemektir. Geleneksel karar verme ölçekleri genellikle kararın kalitesine veya risk alma eğilimine odaklanırken, YKSS, kararın zamanlamasına, yani karar verme hızına odaklanarak literatürdeki bir boşluğu doldurmayı hedeflemiştir.

Bu araç, yöneticilerin karşılaştıkları sorunları analiz etme, alternatifleri değerlendirme ve son kararı verme aşamalarında harcadıkları süreyi standardize edilmiş bir şekilde ölçerek, bireysel karar verme stillerinin örgütsel performansa etkisini araştırmacılar için ölçülebilir hale getirmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, sağlık idaresi gibi hızlı ve kritik kararların alınmasını gerektiren sektörlerdeki yöneticiler için özel bir öneme sahiptir.

Yapı

Ölçek, yöneticilerin karar süreci ile ilgili algılarını ve davranışlarını ölçen çok boyutlu bir yapı üzerine kurulmuştur. Yapının temelini, yöneticinin bir kararı alırken gösterdiği zamansal tepkinin iki ana kutbu oluşturur: aceleci veya dürtüsel karar verme ve aşırı gecikmeli veya ertelemeci karar verme. Ölçek bu iki uç nokta arasındaki dengeli ve etkin karar süresini değerlendirmeyi amaçlar.

YKSS, teorik olarak, karar verme sürecine ayrılan zamanın etkinliğinin ve bu sürecin stres veya baskı altında nasıl değiştiğinin bir göstergesi olarak hizmet eder. Geliştirme aşamasında, ölçeğin, yöneticilikteki zamansal baskı, bilgi toplama süresi ve karar verme özgüveni gibi alt boyutları yansıtacak şekilde yapılandırıldığı varsayılmaktadır. Bu boyutlar, yöneticinin karar verme hızını etkileyen bilişsel ve duygusal faktörleri kapsamaktadır.

Geçerlik

Kaynak metinde geçerlik analizlerine dair spesifik bir bilgi sunulmamış olsa da (belirtilen değer: -), ölçek geliştirme çalışmalarının standardı gereği, Yönetici Karar Süresi Ölçeği’nin geçerliğinin çeşitli yöntemlerle test edildiği varsayılmaktadır. Bu yöntemler arasında, ölçek maddelerinin ölçmek istediği yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini gösteren kapsam geçerlik (Content Validity) ve ölçeğin teorik yapıyla uyumunu inceleyen yapı geçerliği (Construct Validity) bulunmaktadır.

Yapı geçerliği genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenir. Ölçeğin, karar verme hızını ölçen diğer ilgili yapılarla (örneğin, zaman baskısı veya dürtüsellik) beklenen ilişkileri gösterip göstermediği de ölçülmüş olmalıdır (ölçüt bağıntılı geçerlik). Detaylı geçerlik bulguları için orijinal makalenin incelenmesi gerekmektedir.

Güvenirlik

Orijinal kaynakta güvenirlik değerleri belirtilmemiştir (belirtilen değer: -). Ancak, akademik bir ölçek geliştirme çalışmasında, Yönetici Karar Süresi Ölçeği’nin iç tutarlılığının yüksek olması beklenir. İç tutarlılık, genellikle Cronbach Alfa (güvenirlik) katsayısı kullanılarak rapor edilir.

Ölçeğin maddelerinin, aynı yapıyı ölçme konusunda ne kadar tutarlı olduğunu gösteren Cronbach Alfa değerinin kabul edilebilir bir düzeyde (genellikle 0.70 ve üzeri) olması gerekmektedir. Ayrıca, ölçeğin zaman içinde tutarlılığını test etmek amacıyla test-tekrar test güvenirliğinin de raporlanmış olması olasıdır. Bu güvenirlik göstergeleri, ölçeğin tutarlı ve güvenilir ölçümler sağladığını teyit etmek için hayati öneme sahiptir.

Faktör Analizi

Yönetici Karar Süresi Ölçeği’nin yapısal geçerliğini belirlemek amacıyla faktör analizi tekniklerinin kullanıldığı kabul edilmektedir. Geliştirme aşamasında, muhtemelen maddelerin temel faktör yapısını ortaya çıkarmak için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. AFA sonuçları, ölçeğin tek boyutlu mu yoksa birden fazla alt boyuttan mı oluştuğunu ortaya koymaktadır.

Eğer ölçek birden fazla alt boyuta sahipse (örneğin, “Hızlı Karar Verme Eğilimi” ve “Analitik Erteleme Eğilimi”), bu alt boyutların belirlenmesi, yöneticilerin karar verme süreçlerindeki farklı zamansal stratejileri anlamak için kritik öneme sahiptir. Faktör analizinin ardından, elde edilen yapının örneklemden bağımsız olarak doğrulanması için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) de kullanılmış olabilir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme

Format: Orijinal makalede derecelendirme bilgisi yer almamakla birlikte, psikometrik standartlara uygun olarak genellikle 5’li veya 7’li Likert tipi bir derecelendirme kullanıldığı varsayılmaktadır (Örn: “Kesinlikle Katılıyorum”dan “Kesinlikle Katılmıyorum”a).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Örgütsel bağlamda çalışan yöneticiler ve idari personel.

Yaş Grubu: Yetişkin (Genellikle 25-65 yaş arası çalışan profesyoneller).

Popülasyon Detayları: Ölçeğin ilk geliştirme çalışması, genellikle sağlık sektörü yöneticileri veya kamu/özel sektördeki farklı yönetim kademelerinde görev yapan bireyler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz-bildirim (Self-report) ölçeği. Katılımcılar, kendilerine sunulan maddeleri kendi karar verme davranışlarına göre değerlendirirler.

Anahtar Kelimeler

Yönetici Karar Süresi Ölçeği, Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, Sedat Bostan, İbrahim Durmuş, Örgütsel Karar Verme, Yönetim Stilleri.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar: Sedat Bostan)

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, akademik bir dergide yayımlanmış bilimsel bir çalışma ürünüdür (2017). Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle yazarlardan izin alınması tavsiye edilir, ancak ticari olmayan amaçlar için genellikle ücretsizdir. Sorumlu yazarın iletişim adresi ([email protected]) izin talepleri için kullanılabilir.

Test Yılı: 2017.

Kaynaklar

1. Bostan, S., ve Durmuş, İ. (2017). An attempt to develop a scale on the decision process: The manager decision time scale. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 20(2), 125-141.

Bu çalışmanın tam metnine Dergipark üzerinden ulaşılabilir: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: an-attempt-to-develop-a-scale-on-the-decision-process-the-manager-decision-time-scale-toad.pdf

Yönetici Karar Süresi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddeler için lütfen Sedat Bostan ve İbrahim Durmuş (2017) tarafından yayımlanan orijinal makaleye başvurunuz.