Çocuklarda Yönetici İşlevlerin Gelişimini Değerlendirme Ölçeği

Özet

Çocuklarda Yönetici İşlevlerin Gelişimini Değerlendirme Ölçeği (ÇYİGDÖ), erken çocukluk dönemindeki bireylerin yönetici işlevler alanındaki gelişim düzeylerini sistematik olarak ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. 2020 yılında Tülay Gül Taşkın Gökçe ve A. Kandır tarafından yapılan kapsamlı bir geçerlik ve güvenirlik çalışması sonucunda psikometrik özellikleri belirlenmiştir. Ölçek, özellikle okul öncesi dönem çocuklarının bilişsel kontrol ve öz düzenleme becerilerini değerlendirerek, bu kritik gelişim alanında erken müdahale ve eğitim programlarının planlanmasına bilimsel bir dayanak sağlamayı hedeflemektedir. Ölçek, gözleme dayalı veya ebeveyn/öğretmen raporlaması formatında kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Yönetici İşlevler, Ölçek Geliştirme, Geçerlik, Güvenirlik, Erken Çocukluk, Bilişsel Gelişim, Öz Düzenleme.

Yazarlar

Tülay Gül Taşkın Gökçe, A. Kandır.

Amaç

Çocuklarda Yönetici İşlevlerin Gelişimini Değerlendirme Ölçeği’nin temel amacı, Türkiye örneklemine uygun, kültürel olarak geçerli ve güvenilir bir araç oluşturmaktır. Bu araç sayesinde, erken çocukluk döneminde (özellikle okul öncesi çağda) çocukların temel yönetici işlevler bileşenlerindeki performansları standart bir şekilde ölçülebilir hale gelmiştir.

Ölçek, araştırmacılara ve uygulayıcılara çocukların gelişimsel ihtiyaçlarını belirlemede yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Elde edilen veriler, çocukların akademik başarılarını, sosyal uyumlarını ve problem çözme becerilerini etkileyen bilişsel kontrol mekanizmalarının ne düzeyde geliştiğini ortaya koyar. Bu sayede, gelişimsel gecikmelerin erken tespiti ve uygun eğitim stratejilerinin belirlenmesi kolaylaşır.

Yapı (Konstrukt)

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, beyin fonksiyonlarının karmaşık ve üst düzey bilişsel süreçlerini ifade eden yönetici işlevlerdir. Bu işlevler genellikle üç temel bileşen altında incelenir: İnhibitör Kontrol (dürtüleri bastırma ve dikkat dağıtıcıları görmezden gelme yeteneği), Çalışma Belleği (bilgiyi geçici olarak tutma ve manipüle etme yeteneği) ve Bilişsel Esneklik (görevler veya düşünce setleri arasında hızla geçiş yapma yeteneği).

ÇYİGDÖ, bu temel bileşenlerin çocuğun günlük yaşamdaki davranışları ve görev performansı üzerindeki yansımalarını değerlendirir. Ölçeğin alt boyutlarının, bu yapısal bileşenleri ne ölçüde temsil ettiği, yapılan faktör analizi çalışmalarıyla desteklenmiştir. Ölçek, çocukların planlama, organize etme ve hedefe yönelik davranışları sürdürme gibi karmaşık becerilerini de dolaylı olarak değerlendirmeye imkan tanır.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirilme sürecinde kapsamlı bir geçerlik çalışması yürütülmüştür. Bu çalışma, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yönetici işlevler yapısını ölçtüğünü kanıtlamayı hedeflemiştir.

• Kapsam Geçerliği: Ölçek maddelerinin, ölçülmek istenen yapı olan yönetici işlevlerin tüm boyutlarını yeterince temsil edip etmediği, alanında uzman akademisyen ve uygulayıcı görüşleri alınarak değerlendirilmiştir. Bu süreçte, maddelerin ilgili yaş grubunun gelişim özelliklerine uygunluğu titizlikle kontrol edilmiştir.
• Yapı Geçerliği: Yapı geçerliği, açımlayıcı faktör analizi (AFA) ve doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak öngörülen faktör yapısını doğruladığını göstermiştir.

Güvenirlik

ÇYİGDÖ’nün güvenirlik çalışmaları, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde setleriyle tutarlı sonuçlar verip vermediğini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Yüksek güvenirlik katsayıları, ölçüm hatalarının düşük olduğunu ve sonuçların kararlı olduğunu gösterir.

• İç Tutarlılık Güvenirliği: Ölçeğin iç tutarlılığı, genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile rapor edilmiştir. Geliştirme çalışmasında elde edilen yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda yüksek bir tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin zamana karşı kararlılığını ölçmek için, aynı çocuk grubuna belirli bir zaman aralığıyla (örneğin 2-4 hafta) tekrar uygulanması ve sonuçların korelasyonu incelenmiştir. Bu analizler, ölçeğin kararlılık açısından yeterli düzeyde güvenilir olduğunu ortaya koymuştur.

Faktör Analizi

Çocuklarda Yönetici İşlevlerin Gelişimini Değerlendirme Ölçeği’nin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla yapılan faktör analizi çalışmaları, ölçeğin çok boyutlu bir yapıyı temsil ettiğini göstermiştir.

Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) sonuçları, ölçeğin yönetici işlevlerin temel teorik bileşenlerine karşılık gelen alt faktörlere ayrıldığını ortaya koymuştur. Bu faktörler, ölçekteki toplam varyansın önemli bir yüzdesini açıklamaktadır. Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ise, elde edilen faktör yapısının veri setiyle uyumlu olduğunu ve teorik modeli desteklediğini gösteren iyi uyum indeksleri sağlamıştır. Bu faktörler, uygulayıcıların hangi yönetici işlev alanlarının daha çok desteklenmesi gerektiği konusunda spesifik bilgiler edinmesini sağlar.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Özgün Ölçek)

Format: Derecelendirme Ölçeği (Öğretmen/Ebeveyn Raporu veya Gözlem Formu olarak kullanılabilir.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çocuklar (Normal gelişim gösteren ve gelişimsel risk altındaki çocuklar)

Yaş Grubu: Erken Çocukluk Dönemi (Genellikle 4-6 yaş aralığı)

Popülasyon Detayları: Ölçek, Türkiye’deki okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden çocuklardan oluşan bir örneklem üzerinde standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Gözlem ve/veya raporlama yoluyla uygulanan maddeler üzerinden, çocuğun ilgili yönetici işlev becerilerini ne sıklıkta ve ne düzeyde sergilediği derecelendirilir. (Derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir, ancak geliştirme çalışmasının detaylarında yer almaktadır.)

Anahtar Kelimeler

Bilişsel Esneklik, Çalışma Belleği, İnhibitör Kontrol, Öz Düzenleme, Okul Öncesi Eğitim, Psikometrik Özellikler, Taşkın-Gökçe.

Yazar Detayları

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri mevcut değil.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Tülay Gül Taşkın Gökçe)

Yazışma Adresi: Veri mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için yazarla iletişime geçilmesi önerilmektedir. Kullanım koşulları ve ücret bilgisi için sorumlu yazar Tülay Gül Taşkın Gökçe ile doğrudan iletişime geçilmelidir.

Testin Geliştirildiği Yıl: Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışması 2020 yılında yayımlanmıştır.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: cocuklarda-yonetici-islevlerin-gelisimini-degerlendirme-olcegi-toad.pdf

Referanslar

• Taşkın-Gökçe, T. G., ve Kandır, A. (2020). Çocuklarda Yönetici İşlevlerin Gelişimini Değerlendirme Ölçeği geçerlik güvenirlik çalışması. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, 4(2), 49-65. DOI: http://dx.doi.org/10.24130/eccd-jecs.1967202042252

Çocuklarda Yönetici İşlevlerin Gelişimini Değerlendirme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler, ilgili referans makalesinden (Taşkın-Gökçe ve Kandır, 2020) elde edilebilir. Maddeler buraya eklenmelidir.