Yoğun Bakım Ünitesinde Çevresel Stresörler Ölçeği

Özet

Yoğun Bakım Ünitesinde Çevresel Stresörler Ölçeği (YBUÇSÖ), yoğun bakım ünitesinde (YBU) tedavi gören hastaların algıladıkları çevresel faktörlerin yarattığı stresi ölçmek amacıyla tasarlanmış bir araçtır. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu Funda Aslan tarafından 2010 yılında gerçekleştirilmiştir. Bu adaptasyon çalışması, orijinali 42 maddeden oluşan ölçeğin kültürel uygunluğunu ve psikometrik özelliklerini (geçerlik ve güvenirlik) Türk popülasyonu üzerinde değerlendirmeyi hedeflemiştir. Ölçek, YBU ortamında sıklıkla karşılaşılan gürültü, ışık, mahremiyet eksikliği, fiziksel kısıtlamalar ve iletişim zorlukları gibi stresörler üzerindeki hasta algısını belirlemede önemli bir rol oynamaktadır.

Adaptasyon çalışması sonucunda, ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu ve içerik geçerliğinin uzman görüşleri ile desteklendiği saptanmıştır. Ölçek, 4’lü Likert Ölçeği yapısını kullanarak hastaların çevresel faktörlerden ne ölçüde etkilendiğini değerlendirmektedir.

Anahtar Kelimeler

Yoğun Bakım Ünitesi, Çevresel Stresörler, Hasta Algısı, Ölçek Uyarlaması, Geçerlik, Güvenirlik, Cronbach Alfa, Kendall W

Yazarlar

Funda ASLAN

Amaç

Ölçeğin temel amacı, Yoğun Bakım Ünitesinde (YBU) tedavi gören hastaların, bu karmaşık ve genellikle tehditkâr ortamda maruz kaldıkları çeşitli çevresel stresörlerin düzeyini ve bu stresörlerden ne kadar etkilendiklerini saptamaktır. Bu ölçüm, sağlık profesyonellerinin hasta konforunu artırmak ve YBU kaynaklı psikolojik travmayı azaltmak için çevresel düzenlemeler yapmasına olanak tanır.

Ölçek, gürültü, uyku bozuklukları, mahremiyet eksikliği ve kısıtlayıcı tıbbi prosedürler gibi faktörlerin hasta deneyimi üzerindeki subjektif etkisini nicel olarak belirlemeyi amaçlamaktadır.

Yapı

Yoğun Bakım Ünitesinde Çevresel Stresörler Ölçeği, hastaların YBU ortamında deneyimlediği çevresel ve fiziksel kısıtlamalardan kaynaklanan stres algısını ölçen bir yapıyı temsil eder. Bu yapı genellikle fiziksel rahatsızlıklar, duyusal aşırı yüklenme (ses, ışık), iletişim engelleri ve kişisel özerklik kaybı gibi alt boyutları içerir.

Ölçek, yoğun bakım ortamının doğası gereği ortaya çıkan ve hastanın iyileşme sürecini olumsuz etkileyebilecek durumları (örneğin, tüplere bağlı olmak, sürekli izlenmek, uykusuzluk) doğrudan hedef almaktadır. Ölçülen temel yapı, çevresel uyaranların hasta üzerindeki negatif duygusal ve fizyolojik etkileridir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe adaptasyon çalışmasında, geçerlik çalışmaları kapsamında öncelikle içerik/kapsam geçerliliği incelenmiştir. İçerik geçerliliğini sağlamak amacıyla uzman görüşlerine başvurulmuş ve uzmanların değerlendirme puanları istatistiksel olarak Kendall W analizi ile değerlendirilmiştir (Kendall W= .139, p= .265).

Bu analiz sonucunda, uzman değerlendirmeleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık olmadığı ve görüş birliği (uyum) bulunduğu saptanmıştır. Ayrıca, ölçekte yer alan 42 ifadenin tamamının Türk kültürü ve yoğun bakım ortamına uygun olduğu belirlenmiş ve orijinal formdaki 42 madde Türkçe çevirisinde de korunmuştur.

Güvenirlik

Yoğun Bakım Ünitesinde Çevresel Stresörler Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa değeri üzerinden yapılmıştır. Çalışmada elde edilen Cronbach Alfa katsayısı .94 olup, bu değer ölçeğin yüksek düzeyde güvenirliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Ayrıca, madde-toplam puan korelasyonları incelenmiş ve bu değerlerin .23 ile .75 arasında değiştiği belirlenmiştir. Madde-toplam puan korelasyonları için kabul edilen sınır değerin .25 olduğu varsayılmıştır. Bu kritere göre, korelasyonu .25’in altında olan 27. madde (“Sürekli tavana bakmak”) ölçekten çıkarılarak yeniden istatistiksel analiz yapılmıştır. Ancak, bu madde çıkarıldığında genel Cronbach Alfa katsayısında (.94) önemli bir değişim saptanmadığı için, kültürel ve içerik bütünlüğünü koruma amacıyla 27. maddenin ölçekte tutulmasına karar verilmiştir.

Faktör Analizi

Sağlanan kaynak içeriğinde, ölçeğin yapı geçerliğini inceleyen açımlayıcı veya doğrulayıcı faktör analizine dair detaylı istatistiksel sonuçlara yer verilmemiştir. Bu durum, adaptasyon çalışmasının öncelikle içerik geçerliği ve iç tutarlılık güvenirliği üzerine odaklandığını düşündürmektedir. Orijinal ölçeğin faktör yapısının (genellikle duyusal, fiziksel ve psikososyal stresörler olarak ayrılır) Türkçe formunda nasıl korunduğu veya yeniden yapılandığı bilgisi mevcut değildir.

Ancak, ölçeğin 42 maddelik geniş kapsamı, yatan hastaların deneyimlediği farklı stresör boyutlarını (örneğin, ağrı, kısıtlama, gürültü, yalnızlık) ölçmeyi amaçlayan çok boyutlu bir yapıyı işaret etmektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (42 madde)

Kullanılabilir Diller: Türkçe (Orijinal dil belirtilmemiştir, ancak yaygın olarak kullanılan bir İngilizce formunun adaptasyonu olduğu varsayılmaktadır.)

Popülasyon Grubu: Yoğun Bakım Ünitesinde tedavi gören hastalar.

Yaş Grubu: Yetişkin hastalar (Yoğun bakımda tedavi görebilecek yaş grubu).

Popülasyon Detayları: Yoğun bakımda tedavi gören ve ölçeği doldurabilecek bilişsel kapasiteye sahip hastalar.

Test Metodolojisi: 4’lü Likert Ölçeği kullanılarak hastanın çevresel stresörlerden etkilenme düzeyinin değerlendirilmesi.

Derecelendirme: 4’lü Likert (1=Hiç etkilemez – 4=Çok fazla etkiler)

Anahtar Kelimeler

Yoğun Bakım Stresi, Çevresel Faktörler, Adaptasyon Çalışması, İç Tutarlılık, Hasta Bakımı, Psikometri, Yoğun Bakım, Stresörler

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Funda ASLAN

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul (Yüksek Lisans Tezi Bağlamında)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe adaptasyon çalışması 2010 yılında tamamlanmıştır. Ölçeğin ticari kullanımı ve izin gereksinimleri hakkında net bir bilgi bulunmamaktadır; ancak bilimsel ve akademik amaçlı kullanımlar için sorumlu yazar Funda Aslan ile iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Yazar ile iletişim için e-posta adresi: [email protected]

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: yogun-bakim-unitesinde-cevresel-stresorler-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Aslan, F. (2010). Yoğun bakım ünitesinde tedavi gören hastaların algıladıkları çevresel stresörler: Geçerlik güvenirlik çalışması (Yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.

Tez kaydının resmi YÖK Ulusal Tez Merkezi bağlantısı: tez.yok.gov.tr

Yoğun Bakım Ünitesinde Çevresel Stresörler Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Bu maddeler, ölçekten örnekler sunmaktadır.

• 1.Tüplere bağlanmış olmak
• 4.Su içememek
• 14.Eşinizi özlemek
• 34.İğneler yapılması (iğnelerle delinmek)