Yetişkinlerin Çevreye İlişkin Sergiledikleri Davranışlar Gözlem Ölçeği

Özet

Yetişkinlerin Çevreye İlişkin Sergiledikleri Davranışlar Gözlem Ölçeği, Erol Ata ve Merve Yıldız tarafından 2019 yılında geliştirilen ve psikometrik özellikleri incelenen bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, yetişkin bireylerin günlük yaşamlarında çevreye yönelik sergilediği aktif ve gözlemlenebilir davranışsal eğilimleri sistematik olarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Ölçeğin geliştirme çalışması, akademik araştırmalarda ve çevresel eğitim programlarının etkinliğini ölçmede kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir enstrüman sunmayı hedeflemiştir.

Anahtar Kelimeler

Çevre davranışı, gözlem ölçeği, psikometrik özellikler, yetişkinler, çevresel eğitim, geçerlilik, güvenilirlik.

Yazarlar

Erol Ata, Merve Yıldız

Amaç

Ölçeğin temel amacı, yetişkin popülasyonun günlük yaşam pratiklerinde çevreye karşı ne tür davranışlar sergilediğini objektif ve sistematik bir şekilde ölçmektir. Geleneksel çevre tutum ölçeklerinden farklı olarak, bu enstrüman, bireylerin çevre davranışı ile ilgili bilgi ve tutumlarını değil, doğrudan sergiledikleri eylemleri gözlemlemeye odaklanmaktadır. Bu sayede, çevresel bilincin davranışa ne ölçüde dönüştüğünün belirlenmesine olanak tanır.

Ölçek, özellikle çevrecilik alanında çalışan araştırmacılar, eğitimciler ve politika yapıcılar için, uygulanan çevresel müdahale programlarının uzun vadeli davranışsal etkilerini değerlendirmede önemli bir araç görevi görmektedir.

Yapı

Yetişkinlerin Çevreye İlişkin Sergiledikleri Davranışlar Gözlem Ölçeği, bireylerin çevreye yönelik sergiledikleri somut eylemleri kapsayan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, genellikle su ve enerji tasarrufu, atık yönetimi (geri dönüşüm), doğal kaynakların korunması ve çevresel aktivizme katılım gibi alt boyutları içerir. Ölçek, bu davranışların sıklığını ve tutarlılığını değerlendirerek, yetişkinlerin genel çevresel sorumluluk düzeyini belirlemeyi hedefler.

Ölçek, kuramsal olarak bireyin çevreye olan saygısının ve sorumluluk duygusunun, günlük hayattaki pratik uygulamalara ne derece yansıdığını ortaya koymak üzere tasarlanmıştır. Bu bağlamda, ölçülen yapı, yalnızca bilişsel veya duygusal bir eğilimden ziyade, gözlemlenebilir davranış çıktısıdır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik (validity) çalışmaları, Ata ve Yıldız (2019) tarafından yayımlanan makalede detaylandırılmıştır. Geçerlik analizlerinde, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı teorik yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini belirlemek amacıyla yapı geçerliği incelenmiştir. Bu süreçte, uzman görüşleri alınmış ve dil geçerliği çalışmaları yapılmıştır.

Yapı geçerliğini sağlamak için genellikle faktör analizi tekniklerinden yararlanılmış olup, maddelerin ilgili faktörlere yüklenme değerleri incelenmiştir. Bu analizler sonucunda, ölçeğin yetişkinlerin çevresel davranışlarını temsil eden anlamlı ve tutarlı bir faktör yapısına sahip olduğu saptanmıştır.

Güvenilirlik

Ölçeğin güvenilirlik (reliability) çalışmaları, iç tutarlılık katsayısı hesaplanarak gerçekleştirilmiştir. İç tutarlılık, ölçekteki maddelerin aynı yapıyı ne derece tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösteren temel bir psikometrik özelliktir.

Geliştirme makalesinde, ölçeğin genel olarak yüksek bir Cronbach Alfa katsayısına sahip olduğu belirtilmiştir. Yüksek güvenilirlik değerleri, ölçeğin tekrarlanan ölçümlerde tutarlı sonuçlar vereceğini ve ölçme hatasının düşük olduğunu işaret etmektedir. Ayrıca, bazı durumlarda test-tekrar test güvenilirliği de incelenerek ölçeğin zamana karşı kararlılığı değerlendirilmiştir (Ancak bu bilgi, orijinal kaynakta belirtilmediği için genel geçerlik çalışması prosedürüne atıfta bulunulmuştur).

Faktör Analizi

Yetişkinlerin Çevreye İlişkin Sergiledikleri Davranışlar Gözlem Ölçeği’nin faktör yapısını belirlemek amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. AFA, ölçeğin boyut sayısını ve maddelerin hangi boyutlara ait olduğunu belirlemede kilit rol oynamıştır.

Faktör analizleri, ölçeğin teorik olarak beklenen çevresel davranış alt boyutlarını yansıtan çok faktörlü bir yapıya sahip olduğunu göstermiştir. DFA ise, elde edilen faktör modelinin veri setine uygunluğunu test etmek için kullanılmış ve kabul edilebilir uyum indeksleri rapor edilmiştir. Bu analizler, ölçeğin yapısal geçerliğini bilimsel olarak desteklemektedir.

Enstrüman

Test Türü: Geliştirme

Format: Gözlem Ölçeği (Davranışsal eğilimlerin öz bildirim veya dış gözlem yoluyla değerlendirilmesi)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkinler

Yaş Grubu: Genellikle 18 yaş ve üzeri yetişkin popülasyon

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çeşitli sosyo-ekonomik ve demografik özelliklere sahip yetişkin bireylerden oluşan örneklem üzerinde geçerlik ve güvenilirlik çalışmaları yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Psikometrik yöntemlerle geliştirilmiş, Likert tipi veya frekans temelli derecelendirme içerebilen bir gözlem/öz bildirim metodolojisi. (Orijinal kaynakta derecelendirme belirtilmemiştir.)

Anahtar Kelimeler

Çevresel etki, davranışsal ölçüm, doğa koruma, atık yönetimi, sosyal sorumluluk, psikolojik ölçek.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut değil/Belirtilmemiş

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Erol Ata (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2019

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı genellikle kaynak gösterilerek serbest olsa da, kullanım ve adaptasyon için sorumlu yazar Erol Ata ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilir.

Referanslar

Ata, E. ve Yıldız, M. (2019). Yetişkinlerin Çevreye İlişkin Sergiledikleri Davranışlar Gözlem Ölçeği geçerlilik ve güvenirlik çalışması. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 13(19), 1010-1027. doi: 10.26466/opus.557881.

Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden ulaşılabilir: dergipark.org.tr.

Orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: yetiskinlerin-cevreye-iliskin-sergiledikleri-davranislar-gozlem-olcegi-toad.pdf.

Yetişkinlerin Çevreye İlişkin Sergiledikleri Davranışlar Gözlem Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içeriğinde yer almamaktadır. Maddelere erişim için orijinal makaleye (Ata & Yıldız, 2019) başvurulması gerekmektedir.