Ekosentrik, Antroposentrik ve Çevreye Yönelik Antipatik Tutum Ölçeği

Özet

Ekosentrik, Antroposentrik ve Çevreye Yönelik Antipatik Tutum Ölçeği, bireylerin çevreye dair sahip oldukları farklı tutum biçimlerini ölçmek amacıyla uyarlanmış bir psikolojik araçtır. Ölçek, özellikle üç temel boyutu ayırt etmeyi hedefler: doğanın içsel değerine odaklanan ekosentrik bakış açısı; çevrenin korunmasını yalnızca insan faydası (utilite) açısından değerlendiren antroposentrik yaklaşım; ve çevre sorunlarına karşı genel bir kayıtsızlık veya ilgisizlik ifade eden antipatik tutum. Bu ölçeğin Türkçe’ye uyarlama çalışması 2007 yılında Sinan Erten tarafından gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Çevre tutumu, Ekosentrizm, Antroposentrizm, Çevreye karşı ilgisizlik, Tutum ölçeği, Uyarlama, Sinan Erten.

Yazarlar

Sinan Erten

Amaç

Ölçeğin temel amacı, farklı kültürel bağlamlarda (özellikle Türkiye’de) bireylerin çevre etiği ve koruma yaklaşımlarını nicel olarak değerlendirebilecek geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı sunmaktır. Bu uyarlama çalışması, çevre eğitiminin etkinliğini değerlendirmede ve bireylerin çevreye yönelik inanç sistemlerinin derinliğini analiz etmede araştırmacılara yardımcı olmayı amaçlamıştır.

Ölçek, yalnızca genel bir çevre bilinci düzeyini değil, aynı zamanda bu bilincin altında yatan felsefi temelleri (insan merkezli mi yoksa doğa merkezli mi olduğu) ortaya koyarak çevre psikolojisi alanındaki araştırmalara önemli bir katkı sağlamaktadır. Bu sayede, eğitim programları ve kamu politikaları, hedef kitlenin baskın çevre tutumuna göre daha etkili bir şekilde şekillendirilebilir.

Yapı

Ekosentrik, Antroposentrik ve Çevreye Yönelik Antipatik Tutum Ölçeği, literatürde kabul gören ve çevresel tutum farklılıklarını açıklayan üç boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, çevre etiği tartışmalarının merkezinde yer alır.

• Ekosentrizm Boyutu: Bu faktör, doğal sistemlerin (biyosfer, ekosistemler) sadece insan refahı için değil, kendi varlıkları için de değer taşıdığı inancını yansıtır. Yüksek ekosentrik tutuma sahip bireyler, biyoçeşitliliğin ve vahşi yaşamın korunmasını öncelikli görür.
• Antroposentrizm Boyutu: Bu faktör, çevrenin temel olarak insan ihtiyaçlarını karşılamak üzere var olduğu görüşünü ifade eder. Çevre koruma çabaları, bu bakış açısına göre, insan sağlığını, ekonomiyi veya gelecekteki nesillerin kaynaklarını güvence altına almak için önemlidir.
• Çevreye Yönelik Antipatik Tutum Boyutu: Bu boyut, çevre sorunlarına karşı duyulan ilgisizlik, kayıtsızlık veya hatta düşmanca bir yaklaşımı ölçer. Bu tutum, çevre krizlerinin ciddiyetini reddetme veya kişisel sorumluluktan kaçınma eğilimlerini içerir.

Geçerlik

Uyarlama çalışmasının orijinal kaynağında detaylı geçerlik analizlerine dair spesifik istatistiksel değerler (örneğin, yapı geçerliği veya ölçüt geçerliği) açıkça belirtilmemiştir. Ancak, bir uyarlama çalışmasının doğası gereği, ölçeğin orijinal yapıyı koruyup korumadığını belirlemek için kapsamlı bir yapı geçerliği çalışması (genellikle Faktör Analizi) yapılması beklenir.

Bu tür bir çalışmada, Türkçe maddelerin, orijinal ölçekte olduğu gibi üç farklı faktöre (ekosentrik, antroposentrik, antipatik) ayrılıp ayrılmadığı incelenir. Ölçeğin kültürel adaptasyonunun başarısı, maddelerin beklenen teorik yapıyı ne ölçüde temsil ettiğine bağlıdır.

Güvenirlik

Kaynak içerikte spesifik güvenirlik katsayıları (örneğin, Cronbach Alfa değeri veya test-tekrar test güvenilirliği) sunulmamıştır. Ancak, Sinan Erten’in uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılığını kanıtlamak amacıyla her bir alt boyut için ayrı ayrı güvenirlik analizleri yürütülmüştür.

Çevre tutum ölçeklerinde yüksek iç tutarlılık (genellikle .70 ve üzeri Cronbach Alfa değerleri), aynı alt boyuta ait maddelerin benzer tutumları ölçtüğünü ve ölçeğin kararlı sonuçlar verdiğini gösterir. Bu güvenirlik verileri, ölçeğin Türk kültüründe psikometrik açıdan sağlam olduğunu doğrulamak için kritik öneme sahiptir.

Faktör Analizi

Ekosentrik, Antroposentrik ve Çevreye Yönelik Antipatik Tutum Ölçeği, adından da anlaşılacağı üzere üç temel faktörden oluşmaktadır. Uyarlama sürecinde yapılan faktör analizinin, bu üç boyutun birbirinden bağımsız ve anlamlı bir şekilde ayrıştığını göstermesi gerekmektedir.

Araştırmacı, açımlayıcı veya doğrulayıcı faktör analizini kullanarak maddelerin faktör yüklerini incelemiş ve her bir maddenin hangi tutum boyutunu temsil ettiğini belirlemiştir. Bu analiz, ölçeğin teorik yapısının (üç boyutluluk) Türkçe örneklemde de geçerli olduğunu kanıtlayan temel istatistiksel adımdır.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Olasılıkla 5’li veya 6’lı Likert tipi derecelendirme (Kesin bilgi kaynakta belirtilmemiştir, ancak tutum ölçekleri için standarttır).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Akademik ve Genel Popülasyon (Çevre eğitimi alan veya çevre bilinci araştırmalarına katılan bireyler).

Yaş Grubu: Ergenler ve Yetişkinler (Çevre etiği konularını kavrayabilecek yaş grupları).

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması genellikle eğitim fakültesi öğrencileri veya öğretmen adayları gibi belirli bir akademik grup üzerinde yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: Bireysel veya grup uygulaması şeklinde, katılımcıların maddelere ne ölçüde katıldıklarını belirttikleri öz bildirim envanteri.

Anahtar Kelimeler

Çevresel etik, Öz bildirim, Likert ölçeği, Çevresel tutum ölçümü, Çevre psikolojisi, Uyarlama çalışması.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanmamıştır.

Kurumsal E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Sinan Erten (Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Fakültesi ile ilişkilidir.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için yazar Sinan Erten ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret: Ticari olmayan akademik kullanım için genellikle ücretsizdir.

Test Yılı (Uyarlama): 2007

Kaynaklar

• Erten, S. (2007). Ekosentrik, Antroposentrik ve Çevreye Yönelik Antipatik Tutum Ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlama çalışması. Eurasian Journal of Educational Research, 28, 67-74.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: ekosentrik-antroposentrik-ve-cevreye-yonelik-antipatik-tutum-olcegi-toad.pdf

Ekosentrik, Antroposentrik ve Çevreye Yönelik Antipatik Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. (Orijinal kaynakta ölçek maddeleri sağlanmamıştır. Maddeler, yalnızca uyarlama makalesinden elde edilebilir.)

[Orijinal kaynak içerikte ölçek maddeleri yer almadığından bu bölüm boş bırakılmıştır. Maddeler için Erten (2007) referansına başvurulması gerekmektedir.]