Yetişkinlerde Beslenme Okuryazarlığı Değerlendirme Aracı

Özet

Yetişkinlerde Beslenme Okuryazarlığı Değerlendirme Aracı (EINLA), yetişkin bireylerin beslenme okuryazarlığı düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Cesur, Koçoğlu ve Sümer (2015) tarafından geliştirilen bu ölçek, bireylerin beslenme bilgilerini anlama, değerlendirme ve günlük yaşamda uygulama becerilerini güvenilir ve geçerli bir şekilde saptamayı hedeflemektedir.

Ölçeğin geliştirme çalışması, Türkiye’de halk sağlığı ve beslenme alanındaki araştırmalara sağlam bir temel sunmak üzere tasarlanmıştır. Elde edilen bulgular, aracın hem iç tutarlılık hem de zamana bağlı istikrar açısından yüksek güvenirlik değerlerine sahip olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Beslenme okuryazarlığı, Yetişkin, Değerlendirme Aracı, EINLA, Psikometri, Beslenme, Sağlık okuryazarlığı.

Yazarlar

Cesur B, Koçoğlu G, Sümer H.

Amaç

Bu değerlendirme aracının temel amacı, bireylerin beslenme ile ilgili karmaşık bilgileri okuma, yorumlama ve bu bilgileri sağlıklı yaşam tarzı seçimlerine dönüştürme yeteneklerini belirlemektir. Geliştiriciler, bu aracın, kamu sağlığı kampanyalarının etkinliğini ölçmek ve risk altındaki popülasyonları tespit etmek için kullanılmasını amaçlamışlardır.

EINLA, beslenme ve diyetetik alanında çalışan uzmanlara, eğitim programları tasarlarken hedef kitlenin mevcut bilgi ve anlama düzeylerini belirleme imkanı sunarak, eğitim içeriklerinin bireyselleştirilmesine katkı sağlamaktadır. Bu araç, özellikle beslenme okuryazarlığı düzeyinin kronik hastalıkların yönetimi üzerindeki etkisini inceleyen araştırmalar için kritik öneme sahiptir.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Ölçek, temel olarak Beslenme Okuryazarlığı (Nutrition Literacy) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bilişsel ve sosyal becerilerin birleşimi olarak ele alınır ve bireyin aşağıdaki yeteneklerini kapsar:

• Beslenme etiketlerini ve talimatlarını doğru anlama.
• Farklı beslenme kaynaklarından gelen bilgileri eleştirel bir şekilde değerlendirme.
• Sağlıklı gıda seçimleri yapma ve bu kararları uygulama.
• Beslenme ile ilgili temel kavramları bilme ve kullanma.

Bu çok boyutlu yapı, sadece bilgi düzeyini değil, aynı zamanda bireyin beslenme kararları verme konusundaki öz yeterliliğini ve pratik becerilerini de değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, bu nedenle, beslenme davranışının temel belirleyicisi olan okuryazarlık seviyesini kapsamlı bir şekilde ölçmek üzere tasarlanmıştır.

Geçerlik

Cesur ve arkadaşları (2015) tarafından yürütülen çalışmada, değerlendirme aracının bilimsel standartlara uygun geçerlik kanıtlarının sunulmasına odaklanılmıştır. Ölçeğin geçerlik çalışmaları, genellikle kapsam geçerliği (uzman görüşü ile maddelerin yapıya uygunluğunun belirlenmesi) ve yapı geçerliği (ölçeğin teorik yapıyı ne ölçüde temsil ettiğinin belirlenmesi) aşamalarını içermektedir.

Yapılan analizler sonucunda, Yetişkinlerde Beslenme Okuryazarlığı Değerlendirme Aracı’nın ölçmek istediği yapıyı temsil etme yeteneğinin yeterli olduğu kabul edilmiştir. Ölçeğin geliştirme aşamasında kullanılan istatistiksel yöntemler, maddelerin ilgili yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü destekler niteliktedir.

Güvenirlik

EINLA, kabul edilebilir düzeyde yüksek güvenirlik değerleri sergilemiştir. Ölçeğin iç tutarlılığı, maddelerin birbirleriyle ne kadar tutarlı olduğunu gösteren Cronbach Alfa güvenirlik katsayısı ile değerlendirilmiştir. Bu katsayı 0.75 olarak rapor edilmiştir, bu da ölçeğin maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda yeterli düzeyde uyumlu olduğunu göstermektedir.

Ek olarak, ölçeğin zamansal istikrarı, Test-Tekrar Test yöntemi ile incelenmiştir. Test tekrar test korelasyon katsayısı 0.85 olarak belirlenmiştir. Bu yüksek korelasyon değeri, bireylerin farklı zamanlarda aynı ölçekten aldıkları puanların son derece tutarlı olduğunu ve aracın zaman içinde stabil ölçümler sağladığını kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Geliştirme çalışmalarının bir parçası olarak, Yetişkinlerde Beslenme Okuryazarlığı Değerlendirme Aracı’nın yapısal geçerliğini desteklemek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Beslenme okuryazarlığının çok boyutlu doğası göz önüne alındığında, faktör analizinin, ölçeğin altında yatan alt boyutları (örneğin, işlevsel okuryazarlık, etkileşimli okuryazarlık ve eleştirel okuryazarlık) ortaya çıkarmak için yapıldığı varsayılmaktadır.

Bu analizler, ölçek maddelerinin, teorik modelle uyumlu, ayrık ve anlamlı faktörler altında toplandığını göstermiş olmalıdır. Faktör yüklerinin incelenmesi, her bir maddenin hangi alt boyuta ait olduğunu ve genel yapıya ne ölçüde katkıda bulunduğunu belirlemede önemli bir rol oynamıştır.

Araç Bilgileri

Test Type:

Geliştirme (Development)

Format:

Ölçek formatı (Maddelerden oluşan, puanlama gerektiren test).

Language Available:

Türkçe.

Population Group:

Genel Nüfus.

Age Group:

Yetişkin bireyler.

Population Details:

Ölçeğin geliştirme çalışması Türkiye’deki yetişkin popülasyonu üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology:

Öz bildirimli anket yöntemi kullanılmıştır. Derecelendirme sistemi hakkında detaylı bilgi kaynakta verilmemiştir, ancak tipik olarak Likert tipi veya doğru/yanlış formatında cevaplar beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Beslenme, Okuryazarlık, Güvenirlik, Cronbach Alfa, Test-Tekrar Test, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Author ORCID Identifier:

Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses:

Sorumlu Yazar Büşra Cesur için iletişim adresi: [email protected]

Correspondence Address:

Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı:

2015.

İzinler ve Ücret:

Ölçeğin ticari kullanımı veya yeniden üretimi için izinler, sorumlu yazar Büşra Cesur ile iletişime geçilerek alınmalıdır. Kullanım ücreti bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Kaynaklar

Bu ölçeğin geliştirilmesine ilişkin temel referans aşağıdadır:

• Cesur B, Koçoğlu G ve Sümer H,. (2015). Evaluation Instrument of Nutrition Literacy On Adults (EINLA): The Study of Validity And Reliability. Integrative Food, Nutrition and Metabolism, 2(3), 174-177.

Makalenin orijinal yayınına şu bağlantıdan ulaşılabilir: oatext.com

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: yetiskinlerde-beslenme-okuryazarligi-degerlendirme-aracievaluation-instrument-of-nutrition-literacy.pdf

Yetişkinlerde Beslenme Okuryazarlığı Değerlendirme Aracı Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelere ulaşmak için lütfen yukarıda belirtilen bilimsel makaleye başvurunuz.