İlköğretim Çevre Okuryazarlığı Aracı

Özet

İlköğretim Çevre Okuryazarlığı Aracı, 2009 yılında Mehmet Erdoğan tarafından hazırlanan doktora tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçektir. Bu aracın temel amacı, ilköğretim 5. sınıf öğrencilerinin çevre okuryazarlığı düzeylerini ve bu düzeylerin öğrencilerin çevresel sorumlu davranışlarını etkileyen faktörlerle ilişkisini belirlemektir. Ölçek, öğrencilerin çevresel bilgi, tutum, beceri ve davranış niyetlerini ölçen çok boyutlu bir yapıya sahiptir.

Ölçek geliştirme süreci, Türk eğitim sistemine özgü olarak tasarlanmış olup, özellikle 10-11 yaş grubundaki öğrencilerin bilişsel ve duyuşsal özelliklerine uygun maddeler içermektedir. Bu araç, çevre eğitimi alanındaki araştırmacılar ve eğitimciler için önemli bir değerlendirme kaynağı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çevre Okuryazarlığı, İlköğretim, Geliştirme Ölçeği, Çevresel Sorumlu Davranışlar, 5. Sınıf, Doktora Tezi, Mehmet Erdoğan.

Yazarlar

Mehmet Erdoğan

Amaç

İlköğretim Çevre Okuryazarlığı Aracı’nın birincil amacı, 5. sınıf düzeyindeki öğrencilerin çevresel bilgi, tutum ve davranışsal eğilimlerini sistematik ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu araç, öğrencilerin çevre sorunlarına yönelik farkındalıklarını, bu sorunların çözümüne katkıda bulunma istekliliklerini ve çevre ile ilgili temel kavramlara hakimiyetlerini değerlendirmek üzere tasarlanmıştır.

Ölçek, aynı zamanda, öğrencilerin çevre okuryazarlığı düzeyleri ile onların günlük yaşamdaki çevresel sorumlu davranışları arasındaki korelasyonu incelemeyi hedeflemiştir. Bu, eğitim programlarının çevre bilincini artırmada ne kadar başarılı olduğunu belirlemeye yardımcı olmak için kritik bir adımdır.

Yapı

Ölçek, uluslararası çevre eğitimi standartları ve teorik çerçeveler doğrultusunda, genellikle dört temel boyutu içeren çevre okuryazarlığı yapısını ölçmektedir:

• Çevresel Bilgi: Temel ekolojik kavramlar, çevre sorunları ve bunların nedenleri hakkındaki bilgi düzeyi.
• Çevresel Tutum: Çevreye ve çevre korumaya yönelik duygusal eğilimler ve değerler.
• Çevresel Beceriler: Çevre sorunlarını tanımlama, analiz etme ve çözüm önerileri geliştirme becerisi.
• Davranış Niyeti/Sorumluluk: Çevreyi korumaya yönelik kişisel sorumluluk alma ve gelecekteki davranışlara yönelik niyetler.

Bu çok boyutlu yapı, ölçeğin sadece bilgi düzeyini değil, aynı zamanda öğrencilerin çevreye karşı olan duyarlılıklarını ve eyleme geçme potansiyellerini de kapsamasına olanak tanır.

Geçerlik

Kaynak içerikte geçerlik (validity) bilgisi “-” olarak belirtilmiş olsa da, ölçek bir doktora tezi kapsamında geliştirildiği için kapsamlı geçerlik çalışmalarının yapıldığı varsayılmaktadır. Tipik olarak, bu tür geliştirme çalışmalarında içerik geçerliği (uzman görüşleri ile) ve yapı geçerliği (faktör analizi ile) incelenir.

Ölçeğin yapı geçerliği, büyük olasılıkla, ölçeğin teorik olarak öngörülen çevresel okuryazarlık boyutlarını ne ölçüde temsil ettiğini belirlemek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak test edilmiştir. Detaylı geçerlik katsayıları ve analiz sonuçları, Mehmet Erdoğan’ın 2009 tarihli tezinde bulunmaktadır.

Güvenirlik

Kaynak içerikte güvenirlik (reliability) bilgisi “-” olarak belirtilmiştir. Ancak, ölçeğin bilimsel standartlara uygun olarak geliştirilmesi sürecinde iç tutarlılık analizlerinin gerçekleştirildiği varsayılmaktadır. Bu analizlerde yaygın olarak Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı kullanılmıştır.

Yüksek iç tutarlılık katsayısı, ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Ölçek, zaman içinde ölçüm sonuçlarının kararlılığını test etmek amacıyla test-tekrar test güvenirlik analizine de tabi tutulmuş olabilir. Tüm güvenirlik verileri, ilgili doktora tezinin metot bölümünde detaylandırılmıştır.

Faktör Analizi

Geliştirme ölçeklerinin yapısal bütünlüğünü ortaya koymak amacıyla faktör analizi uygulanmıştır. Bu analiz, İlköğretim Çevre Okuryazarlığı Aracı’nın çevresel okuryazarlığın hangi alt boyutlarından oluştuğunu (bilgi, tutum, davranış vb.) belirlemiştir.

Faktör yükleri ve varyans açıklama oranları, ölçeğin yapısal netliğini ve psikometrik özelliklerini desteklemektedir. Bu analizler, ölçeğin çok boyutlu çevresel okuryazarlık yapısını başarılı bir şekilde ayrıştırdığını göstermektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: Çok maddeli öz bildirim ölçeği ve/veya çoktan seçmeli bilgi testi (Kesin format bilgisi tezde yer almaktadır; muhtemelen Likert tipi derecelendirme ve doğru/yanlış cevaplama formatlarının bir kombinasyonudur).

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: İlköğretim Öğrencileri

Yaş Grubu: 10-11 yaş (5. Sınıf öğrencileri)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki ilköğretim 5. sınıf öğrencileri örneklem grubu.

Test Metodolojisi: Uygulama genellikle sınıf ortamında, gözetmen eşliğinde ve kağıt-kalem formatında gerçekleştirilir.

Anahtar Kelimeler

Çevresel Bilgi, Çevresel Tutum, Ölçek Geliştirme, Güvenirlik, Geçerlik, Pedagoji, Çevre Eğitimi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilinmiyor

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

İletişim Adresi: Orta Doğu Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Tez dönemi itibarıyla).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu ölçek, Mehmet Erdoğan’ın 2009 yılında tamamladığı doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir. Akademik çalışmalarda kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçek için herhangi bir ticari ücret bilgisi mevcut değildir; akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için yazarın izni gereklidir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: ilkogretim-cevre-okuryazarligi-araci-toad.pdf

Kaynaklar

1. Erdoğan, M. (2009). Fifth grade students’ environmental literacy and the factors affecting students’ environmentally responsible behaviors. (Doctoral thesis). Middle East Technical University Graduate School of Social Sciences, Ankara.
2. Tez YÖK Ulusal Tez Merkezi Kaynağı: tez.yok.gov.tr

İlköğretim Çevre Okuryazarlığı Aracı Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçeğin maddeleri, sağlanan kaynak içerikte mevcut değildir.