Bakım Vericilerin Destek İhtiyacını Değerlendirme Aracı

Özet

Bakım Vericilerin Destek İhtiyacını Değerlendirme Aracı (BVDİDA), kronik hastalığı veya yaşlılık nedeniyle bakıma muhtaç bireylere hizmet veren bakım vericilerin yaşadığı stres, yük ve bu yükün hafifletilmesi için gerekli olan destek alanlarını sistematik olarak ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, İ. Toyğar ve Y. Yıldırım tarafından 2020 yılında Türkçeye uyarlama çalışması yapılarak Türk kültürüne kazandırılmıştır. Çalışma, bakım vericilerin fiziksel, duygusal, sosyal ve finansal destek gereksinimlerini belirlemeye odaklanarak, hemşirelik ve halk sağlığı alanlarında müdahale planlarının oluşturulmasına temel sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Bakım Verici, Destek İhtiyacı, Bakım Yükü, Psikometrik Araç, Uyarlama, Hemşirelik, Sosyal Psikometri.

Yazarlar

İsmail TOYGAR, Yasemin YILDIRIM

Amaç

Bakım Vericilerin Destek İhtiyacını Değerlendirme Aracı’nın temel amacı, aile içi veya profesyonel olarak bakım hizmeti sunan bireylerin, bu süreçte karşılaştıkları zorluklar karşısında ihtiyaç duydukları spesifik destek türlerini (bilgilendirme, duygusal, pratik, sosyal veya finansal destek) belirlemektir. Bu araç, bakım vericilerin yaşam kalitesini ve ruh sağlığını koruma altına alacak etkili sosyal ve sağlık hizmeti modellerinin geliştirilmesine yönelik veri sağlamayı hedefler.

Ölçeğin Türkçeye uyarlama çalışması, uluslararası alanda kabul görmüş bir aracın, Türk kültürü ve sağlık sistemi bağlamında geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanılabilmesini sağlamıştır. Bu sayede, Türkiye’deki sağlık profesyonelleri, bakım vericilerin bireysel gereksinimlerini daha doğru teşhis edebilir ve hedefe yönelik müdahaleler planlayabilir.

Yapı

BVDİDA, temel olarak bakım vericiliğin yol açtığı yükün çok boyutlu doğası ve bu yükle başa çıkmak için gerekli olan destek mekanizmalarını ölçen bir yapıyı temsil eder. Ölçek, genellikle fiziksel, psikolojik ve sosyal refah üzerindeki baskıyı azaltmaya yönelik gereksinimleri kapsayan alt boyutlardan oluşur.

Ölçülen psikometrik yapı, bakım vericinin yaşadığı stres düzeyinden bağımsız olarak, hangi tür dışsal yardımların (örneğin, eğitim, dinlenme araları, mali yardım) en acil ve önemli olduğunu saptamaya odaklanır. Bu, destek hizmetlerinin kişiselleştirilmesi açısından kritik bir öneme sahiptir.

Geçerlik

Bakım Vericilerin Destek İhtiyacını Değerlendirme Aracı’nın Türkçeye uyarlama çalışmasında (Toyğar & Yıldırım, 2020), ölçeğin yapısal uygunluğunu ve amaca hizmet etme yeteneğini göstermek için kapsamlı geçerlik analizleri yürütülmüştür.

• Kapsam Geçerliği: Uzman görüşleri alınarak maddelerin kültürel uygunluğu ve ölçülmek istenen yapıyı ne kadar temsil ettiği değerlendirilmiştir.
• Yapı Geçerliği: Orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde korunup korunmadığını test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ve/veya Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. Çalışmada elde edilen uyum indekslerinin (örneğin, RMSEA, CFI, GFI) kabul edilebilir düzeyde olduğu tespit edilmiştir.
• Kriter Geçerliği: BVDİDA puanlarının, literatürde kabul görmüş diğer bakım yükü, stres veya yaşam kalitesi ölçekleriyle beklenen yönde ilişkili olup olmadığı korelasyon analizleri ile incelenmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını ölçmek amacıyla güvenirlik çalışmaları yapılmıştır. Bu çalışmalar, aracın farklı zamanlarda veya farklı madde setleri ile uygulandığında benzer sonuçlar üretme yeteneğini ortaya koyar.

• İç Tutarlılık: Ölçeğin genel ve alt boyutlarının iç tutarlılığı Cronbach Alfa katsayısı ile hesaplanmıştır. Toyğar ve Yıldırım (2020) çalışmasında, Cronbach Alfa değerinin kabul edilebilir sınırların üzerinde olduğu ve ölçeğin yüksek iç tutarlılığa sahip olduğu belirtilmiştir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin zamana karşı kararlılığını değerlendirmek için aynı bireylere belirli bir zaman aralığıyla (genellikle 2-4 hafta) tekrar uygulama yapılmış ve elde edilen korelasyon katsayısının yüksek olduğu rapor edilmiştir.

Faktör Analizi

Türkçe uyarlama sürecinde, orijinal ölçeğin boyutluluğunu teyit etmek için faktör analizleri uygulanmıştır. Bu analizler, bakım vericilerin destek ihtiyaçlarının birden fazla ilişkili ancak ayrı boyutta kümelendiğini göstermiştir.

Yapılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), ölçeğin teorik olarak beklenen faktör yapısının (örneğin, duygusal destek, bilgilendirme ihtiyacı, pratik yardım ihtiyacı gibi) Türk örnekleminde de geçerli olduğunu desteklemiştir. Bu sonuçlar, BVDİDA’nın çok boyutlu bir yapıyı başarıyla ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Orijinal ölçeğin Türk kültürüne adaptasyonu)

Format: Derecelendirme formatında (Orijinal derecelendirme bilgisi eksik olduğu için genel format belirtilmiştir. Genellikle Likert tipi bir derecelendirme kullanılır.)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Bakım Vericiler (Aile üyeleri veya bir hastaya uzun süreli bakım sağlayan bireyler)

Yaş Grubu: Yetişkin (Genellikle 18 yaş ve üzeri)

Popülasyon Detayları: Kronik hastalığı olan veya ileri yaşta olan bir bireye bakmakla yükümlü olan birincil bakım vericiler.

Test Metodolojisi: Öz bildirimli, kağıt-kalem veya dijital ortamda uygulanabilen psikometrik bir ölçektir.

Anahtar Kelimeler

Bakım Vericilerin Destek İhtiyacını Değerlendirme Aracı, Geçerlik, Güvenirlik, Bakım Yükü, Toyğar, Yıldırım, Hemşirelik Bilimleri.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçeye uyarlama çalışması 2020 yılında yayınlanmıştır.

Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir. Akademik araştırmalarda kullanım şartları, genellikle ilgili makalenin yayınlandığı derginin politikalarına tabidir.

Kaynaklar

• Toyğar, İ. ve Yıldırım, Y. (2020). Bakım Vericilerin Destek İhtiyacını Değerlendirilme Aracı’nın Türkçeye uyarlanması. Türkiye Klinikleri Hemşirelik Bilimleri Dergisi, 12(1). doi: 10.5336/nurses.2019-71767

• Makalenin orijinal bağlantısı için: turkiyeklinikleri.com

Bakım Vericilerin Destek İhtiyacını Değerlendirme Aracı Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu bölüme ait orijinal madde metinleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Ölçek maddelerine erişim için ilgili makaleye (Toyğar & Yıldırım, 2020) başvurulması gerekmektedir.